Ankara davet geldiğinde, bu deklarasyonun gereği olarak, Tayyip Beyin zirveye katılmayacağını bildirdi. Bakü ise Aliyev’in zirveye video konferans sistemiyle katılabileceğini iletti. Bunun üzerine topluluk, kurallarını gevşeterek, zirveye Türkiye adına Cevdet Yılmaz’ı davet etti. Aliyev’in zirveye internet üzerinden iştirak etmesi de kabul edildi. 

Sadece devlet ve hükümet başkanlarının katıldığı bir zirveye, cumhurbaşkanı yardımcısının davet edilmesi Türkiye’nin ağırlığının ve etkinliğinin arttığının bir göstergesi. AB benzer bir yaklaşımı geçen sene düzenlenen güvenlik zirvesinde de göstermişti. Zelenski Beyaz Saray’dan kovulunca düzenlenen zirveye, büyük devletlerin liderleri davet edildi. (Mesela Macaristan ve Yunanistan davet edilmedi) Tayyip Beyin zirveye katılmayacağı iletilince AB yetkilileri, Hakan Fidan’ın zirveye iştirak etmesini rica ettiler. Bu olaylar Türkiye olmadan olmadığını gösteriyor. 

Zirve çok önemliydi. AB, 48 devlet başkanının katılımıyla ki bunlardan biri Zelenski’ydi, Rusya’ya meydan okudu. ‘’Erivan Avrupa’dır, Ermenistan Avrupa’nın bir parçasıdır’’ dedi. Zirve aynı zamanda 7 Haziran’daki seçimlerde Avrupa’nın Peşinyan’ı desteklediğinin açık bir göstergesiydi. Rusya ve Çin seçimleri muhalefetin kazanması için ellerinden gelini yapıyor. (Başı belada olmasa İran’da yapardı.) AB zirveyi Erivan’da düzenleyerek ve Ermenistan’la on sekiz protokol imzalayarak Peşinyan’ı desteklediklerinin altını çizdi.

Seçimlerde Rusya ve Çin’in muhalefetten yana tavır alması gayet normal. Zira Peşinyan yaptığı hamlelerle Ermenistan’ı Rusya’dan koparıyor, Batıyla bütünleştiriyor. Ermenistan Başbakanı son beş yılda, Aliyev’le eş güdüm halinde, arka arkaya yaptığı manevralarla, Rusya’nın Kafkasya’da silikleşmesini sağladı. 

Putin zirvenin Erivan’da düzenlenmesinden o kadar rahatsız ki 1 Nisan’da Paşinyan’ı Kremlin’de ikaz etti. ‘’Hem AB hem Avrasya Ekonomik Topluluğu üyeliği olmaz. Avrupa’nın metreküpünü 600 dolara aldığı gazı size 172 dolardan veriyoruz. Petrol, diğer madenler ve hammaddeler hep böyle. Bir milyon Ermeni Rusya’da çalışıyor. Bu ayrıcalıklarınızı kaybedeceksiniz’’ dedi. Ama Paşinyan o kadar kararlı ki bu tehditler etkili olmadı. 

Zirve’de mesaj verilen bir diğer devlet Amerika’ydı. Kanada Başbakanı Carney ve Zelenski’nin zirveye katılmaları başlı başına mesajdı. Katılımcılar İran savaşının bir an önce bitirilmesi çağrısında bulundular. Bu savaşta ABD’ye destek vermediklerini tekrar ettiler. Ukrayna’nın toprak bütünlüğünü desteklemeye devam edeceklerini vurguladılar ki bu Amerika’ya ‘’Sen yoksan bile biz varız. Rusya işgal ettiği toprakları terk etmeden savaşı bitirmemekte kararlıyız’’ demek.

AB liderleri, ABD ile yol ayrımında olduklarını kabullenmişler. Yaptıkları konuşmalarda, Körfez Savaşının, aynı Rusya-Ukrayna savaşı gibi, düşük yoğunluklu olarak, uzun süre devam etmesi ihtimalinin güçlenmesinden rahatsız olduklarını ifade ettiler. Bu durumda petrol fiyatları düşmez. Petrol tedariki zorlaşır.

Zirvenin Erivan’da yapılmasının Türkiye ve Azerbaycan’a karşı olduğunu iddia edenler yanılıyorlar. Bu üç devlet arasında gerilim bile yok. Ateşkes sorunsuz sürüyor. Zengezur konusunda mutabık kalınarak zabıt imzalanmış. Azerbaycan ve Ermenistan ticarete başlamışlar. THY uçuşları başlatmış. Türk Telekom faaliyete geçmiş. 

Kaldı ki Paşinyan Ermenistan’ın Türkiye ve Azerbaycan ile normalleşmesi gerektiğini savunan ve bu hedefe ulaşmak için adımlar atan bir lider. Zirveye yakasında Ağrı Dağının ve Karabağ’ın çıkarıldığı Ermenistan haritası rozetiyle katılarak hem Türkiye ve Azerbaycan’a jest yaptı hem de Avrupalılara ‘’Biz Karabağ dosyasını tamamen kapattık’’ mesajı verdi. Ankara ve Bakü, Paşinyan’ın işbaşında kalmasını istiyor. Ani köprüsünün onarılması anlaşması imzalanarak, Ermeni halkına ‘’Peşinyan’ı destekliyoruz’’ mesajı verildi. 

Sınır kapılarını açmak, ticareti serbestleştirmek ve vizeyi kaldırmak için Anayasa’nın değiştirilmesini bekleyerek yanlış yaptığımızı düşünüyorum. Bu hamleleri yapsaydık Paşinyan seçimleri daha rahat kazanırdı. Anayasanın değiştirilmesi için süre koyardık. Değiştirilmediği takdirde yaptırım uygulardık. 

Anketlere göre, son seçimlerde %54 oy alan Peşinyan %28-29 civarında oy alabilecek. Partisi birinci olacak ama muhtemelen iktidara tek başına gelemeyecek. İnşallah planlarımızı alt üst edecek bir tablo ile karşılaşmayız. Yine anketlere göre ahalinin yarıdan biraz fazlası Avrupa’ya yönelimi destekliyor. Ahalinin diğer kesimi Rusya’ya sadık. Avrupacılık gençlerde daha kuvvetli. Otuz yaş ve altındaki vatandaşların %75’i Avrupa taraftarı. Yaşlılar bildikleri ve yaşadıkları düzenin değişmesini istemiyor. Gelin görün ki gençler ilk fırsatta Avrupa’ya yerleşmenin peşinde. Yaşlılar memleketlerinde ölmek istiyor. Rusya’da çalışanların aileleri de Avrupa’ya yakınlaşarak Rusya ile ilişkilerin bozulmasına karşılar. 

Putin zirveden sonra ‘’Ermenistan’la kavgasız, gürültüsüz boşanmalıyız’’ mealinde konuştu. Medvedev ise Paşinyan ve Zelenski’den ‘’İki beyinsiz’’ diye bahsetti. Zirve Ermenistan’ın Avrupa’ya olan yürüyüşünü hızlandıracak. Bununla birlikte Moskova Ermenistan’dan kolay vazgeçmez. Ukrayna, Gürcistan ve Moldovya’da yaşananalar ortada. Ermeniler Rusya ile sınırları olmamasına güveniyorlar ama Rusya’nın sonuç almak için başvurduğu tek yöntem işgal değil. Bir gece asker yönetime el koyar ve her şey değişir.