Kadim İpek Yolu deveden trenlere evrilmişti; Kuşak ve Yol projesinin son halkası ise nükleer buzkıranların açtığı rotalardan geçiyor. Çin, küresel ticaretin rotasını değiştirmek için buzların erimesini beklemiyor; eriyen buzların üzerine kendi iktisadi ve jeopolitik mührünü basıyor.

Bunun en somut kanıtını dünyanın önemli stratejistleri ve gazete analizlerinde bir kez daha gördük. Çin, Kuzey Deniz Rotası’nı (Northern Sea Route - NSR) kullanarak Asya ile Avrupa arasındaki deniz taşımacılığını radikal bir şekilde hızlandırmayı hedefliyor. İran ile ABD'nin körfezdeki dalaşması ve Süveyş Kanalı üzerinden yaklaşık 35-40 gün süren geleneksel rotalara kıyasla, buzla kaplı bu Kuzey koridorundan Avrupa’ya "yaklaşık 20 günde" ulaşmak artık bir ütopya değil, takvime bağlanmış bir lojistik gerçeklik.

Tıkanan geçitler ve kuzeyden kaçış

Tarihte develerin sırtında Taklamakan Çölü’nü aşıp Roma’ya ulaşan Kadim İpek Yolu, sadece bir ticaret hattı değil; Çin’in coğrafi engelleri aşarak dünyaya açılma doktriniydi. Bugün Çin, modernize ettiği "Kuşak ve Yol İnisiyatifi" kapsamında benzer bir sıkışmayı denizlerde yaşıyor.

Güney Çin Denizi, Malakka Boğazı ve Süveyş Kanalı gibi küresel ticaretin atan damarları; jeopolitik krizler, korsanlık riskleri ve ABD askeri varlığının gölgesinde kırılgan bir yapıya sahip. Şanghay’dan Rotterdam’a uzanan 10.500 deniz millik geleneksel rota yerine, Arktik üzerinden geçen  6.500 deniz millik  Kuzey rotası Çin’e hem zaman hem de navlun başına yüz binlerce dolarlık yakıt tasarrufu sağlıyor. Bu durum, Pekin için sadece bir lojistik kolaylık değil, küresel bağımlılığını azaltan hayati bir güvenlik subabı.

Yakın Arktik Devleti" ve Rusya ile zorunlu evlilik

Arktik’e kıyısı olmamasına rağmen kendisini "Near-Arctic State" (Arktik’e Yakın Devlet) ilan eden Pekin, bölgedeki bilimsel araştırmalarını ve iklim çalışmalarını stratejik birer ayak izine dönüştürdü. Kutup araştırmaları için gönderilen buzkıran gemileri sadece buzu kırmıyor; Çin’in bölgedeki jeopolitik varlığının yolunu açıyor.

Diğer taraftan Batı yaptırımları nedeniyle köşeye sıkışan Moskova, Arktik’teki devasa doğalgaz ve petrol rezervlerini tek başına finanse edemez halde. Tam bu noktada devreye giren Çin sermayesi; Yamal LNG ve Arctic LNG 2 gibi dev projelere aktardığı 90 milyar doları aşkın yatırımla Rusya’nın en büyük ortağı oldu. Bugün Kuzey Deniz Rotası, Rusya’nın askeri ve nükleer buzkıran gücü ile Çin’in finansal ve üretim gücünün birleştiği stratejik bir ortaklık sahasıdır.

Geleceğin haritası kuzeyden çiziliyor

Amerikan Jeolojik Araştırmalar Kurumu (USGS) verilerine göre, dünyada henüz keşfedilmemiş doğalgaz rezervlerinin  %30’u  ve petrolün  %13’ü Arktik bölgesinde yatıyor. Buna yeşil dönüşümün anahtarı olan trilyonlarca dolarlık nadir toprak elementlerini de eklediğimizde, Pekin’in nerede durduğunu anlamak zor olmuyor.

Afrika kıtasındaki doğal madenleri de yıllar önce keşfedip yatırımlar yapan Pekin, Arktik’te gürültü çıkarmadan, adeta buzların altından sessizce ilerleyen bir denizaltı gibi hareket ediyor. Ticaret, bilimsel araştırma ve Rusya ile kurduğu taktiksel ortaklık üzerinden bölgedeki varlığını kalıcılaştırıyor. Eriyen buzlar sadece küresel iklimi değiştirmekle kalmıyor; küresel ticaretin ve jeopolitiğin eksenini de kuzeye kaydırıyor. Çin ise bu yeni haritanın tam merkezinde oturmaya kararlı.

Burada biraz temkinli olmak gerekiyor.

Bugün için “Çin Kuzey Kutbu'nda yeni İpek Yolu'nu kurdu” demek fazla iddialı olur. Arktik rotası hâlâ mevsimsel, pahalı, riskli ve altyapı açısından geleneksel deniz yollarının gerisinde.

Fakat mesele bugünün rakamlarından çok yarının ihtimalleriyle ilgili.

Çin'in yaptığı şey, gelecekte kullanılabilecek bir rotayı şimdiden test etmek. Ticari seferler düzenli hale gelir, altyapı gelişir ve buzulların geri çekilmesi devam ederse, Kuzey Deniz Rotası Asya ile Avrupa arasındaki ticaretin önemli alternatiflerinden biri haline gelebilir.

O zaman bugün “uzak ve buzlarla kaplı bir bölge” olarak gördüğümüz Arktik, dünyanın en önemli ticaret koridorlarından birine dönüşebilir.

Çünkü tarih bize şunu gösteriyor: Ticaret yolları değiştiğinde güç dengeleri de değişir.