Ancak kendi milli içeceğimize öyle bir muamele yapıyoruz ki, adeta bindiğimiz dalı, pardon, demlediğimiz yaprağı kesiyoruz. Toprağa boca edilen tonlarca kimyasal gübre, artan selüloz (yani odun) oranı ve giderek düşen kalite... 2050 yılına gelindiğinde ortada içilecek bir çay kalmama ihtimali, artık uzak bir fantezi değil, sektörün en gerçekçi kabusu. 

Gelelim işin maliyet ve işgücü boyutuna, zira asıl ekonomik komedi orada sahneleniyor. Tarlada çay var ama o çayı toplayacak işçi, adeta lüks bir üretim kalemi haline gelmiş durumda. Günlük yevmiyeler 4 bin - 5 bin liralara, ton başı toplama maliyetleri ise 13-15 bin liralara fırlamış vaziyette. Geçen yıl 2500 lira seviyelerinde olan beklentiler kısa sürede uçuşa geçmiş. İşin absürt tarafı şu: Üretici diyor ki, "Ben çiftçiyim ama çay kesmiyorum, adam çalıştırıyorum, onlar da çok pahalı çalışıyor." Yani tarlanın sahibi kazanamıyor, toplayan yevmiyeyi yetersiz buluyor, çayı alan ise kaliteden şikayetçi. Sektör, tam anlamıyla "kaybet-kaybet" sarmalına girmiş.

Tam bu kilitlenme noktasında, masaya rasyonel bir "akıl" konuyor. Migros ve Rize Ticaret Borsası ortaklığında, şimdilik 160 bahçeyi (yaklaşık 120 üretici) kapsayan butik ama hayati bir proje devreye alınıyor. Formül aslında son derece basit ve bizim alıştığımız "ne kadar gübre o kadar çok çay" ezberini kökünden bozuyor. Diyorlar ki: "Gübreyi yarı yarıya azalt, otu makineyle değil elle çapa yap, hasadı bizim yönlendirdiğimiz doğru zamanda yap."

Karşılığında sunulan ise Türk tarımının en çok ihtiyaç duyduğu şey: Güven ve garanti.

Devletin açıkladığı 35 liralık taban fiyatın %5 üzerinde (36,5 TL) alım garantisi sunuluyor. Hatta finansal aklı olan üreticiye "Paramı hemen istemem, sonbaharda ver" derse, kiloda 40 liraya kadar çıkan vadeli bir model teklif ediliyor. "Senin verimin belki biraz düşecek ama kaliten artacağı ve gübre/maliyet giderin azalacağı için günün sonunda cebine daha çok para girecek" deniyor.

Sonuçlar ilk etapta şaşırtıcı değil. Verilere göre kaliteyi belirleyen ekstrakt oranı %11-15 artarken, çayın tadını bozan selüloz oranı düşmüş. Hedef, bu 30-60 tonluk mütevazı başlangıcı, kalite artışını gören yan komşuların da sisteme dahil olmasıyla önümüzdeki yıllarda katlayarak artırmak.

İşin tarladaki iyileşme süreci bir şekilde disipline edilirken, asıl can alıcı nokta bu kalitenin tüketiciye nasıl ulaşacağında düğümleniyor. Çünkü rafta karşılığını bulmayan hiçbir zirai projenin uzun vadede yaşama şansı yok. Tam da bu yüzden, elde edilen bu nitelikli rekoltenin, yörenin "coğrafi işaret" tesciliyle ve doğru bir pazarlama stratejisiyle doğrudan tüketiciye ulaştırılması planlanıyor. Tüketici, bardağındaki o eski, özlenen demi ve berraklığı fark ettiğinde, talep doğal olarak kendi pazarını yaratacak. Dahası, yıllardır "İyi tanıtamıyoruz" diye hayıflandığımız, zaman zaman standart dışı üretim yüzünden uluslararası arenada rekabet edemeyen Türk çayı için, bu doğayla barışık ve izlenebilir model beklediğimiz kaliteli ihracat kapılarını da ardına kadar açabilir.

Karadeniz çiftçisi, özünde rasyonel bir tüccardır. Kazan-kazan formülünü ve paranın garantisini gördüğünde, o sarp arazilerdeki asırlık üretim alışkanlıkları hızla değişecektir. Mesele, onlara içi boş sloganlar değil, doğru çalışan bir ekonomik model sunmak. Yoksa genç jenerasyonun zaten yüzüne bakmadığı, mevcut sahiplerinin ise artan maliyetler altında ezildiği o yemyeşil bahçeler, çok değil beş on yıl sonra sadece nostaljik fotoğraflarda kalacak.

Bakalım bu "tarladaki iyilik" hareketi, demliklerimizdeki o giderek odunlaşan tadı yeniden gerçek çaya dönüştürebilecek mi? Aklın ve bilimin galip gelmesini umarak, izleyip göreceğiz.