Uzmanlar, yapay zekânın tek başına kitap okuma alışkanlıklarındaki gerilemenin nedeni olmadığını ancak kullanıcıları kısa ve özet içeriklere yönlendirerek kitap okumaya ayrılan zamanı azaltabileceğini belirtiyor. Özellikle ChatGPT ve Gemini gibi yapay zekâ araçlarının yaygınlaşmasıyla bireylerin bilgiye ulaşma biçimi değişirken, bu dönüşümün dikkat, hafıza, öğrenme ve derinlemesine anlama becerileri üzerindeki etkileri de tartışılıyor. Washington'daki American University'den dil bilimci ve yazar Susan Baron, yapay zekâ tarafından hazırlanan özetlerin kitap okuma alışkanlıkları üzerindeki etkisini değerlendirdi. Son 10 yılda okuma alışkanlıklarının önemli ölçüde değiştiğini belirten Baron, fiziksel kitap okumanın odaklanma ve öğrenme açısından önemli avantajlar sunduğunu söyledi. Yapay zekânın insanların okuduğu içerik miktarını artırmaktan çok azaltabileceğine dikkati çeken Baron, kitap okuma oranlarındaki düşüşün yapay zekâdan önce başladığını ve bu nedenle teknolojinin tek başına sorumlu tutulamayacağını ifade etti.

Baron, dijitalleşmeyle birlikte bireylerin orijinal eserler yerine daha kısa içeriklere yöneldiğini belirterek, kitap okumanın yalnızca bilgi edinme aracı olmadığını vurguladı. Kitapların insanların farklı dünyaları ve karakterleri keşfetmesine, empati kurmasına ve günlük hayatın stresinden uzaklaşmasına katkı sağladığını belirten Baron, yapay zekâya aşırı bağımlılığın bu deneyimlerin geri plana itilmesine neden olabileceğini söyledi. Sosyal medya ve kısa video platformlarının da dikkat süresini olumsuz etkilediğine işaret eden Baron, yapay zekâ tarafından oluşturulan içeriklerin ve algoritmaların sunduğu hızlı tüketim modelinin bu eğilimi daha da güçlendirebileceğini kaydetti. Baron, yapay zekânın kitap okumayı tamamen ortadan kaldıracağını düşünmediğini ancak okuma süresinin kısalmasına ve kitaplara verilen değerin azalmasına yol açabileceğini belirtti.

YAPAY ZEKÂ ÖZETLERİ ÖĞRENMEYİ ETKİLEYEBİLİR

Virginia Üniversitesi Psikoloji Bölümü'nden Daniel Willingham ise yapay zekâ kullanımının bilgiye ulaşma biçiminde daha büyük bir değişime yol açtığını ifade etti. İnsanların artık yalnızca arama motorlarında sonuçlara bakmakla kalmadığını, birçok sorunun yanıtını doğrudan yapay zekâ sistemlerinden aldığını belirten Willingham, bu durumun bilgi kaynaklarının güvenilirliği açısından soru işaretleri oluşturabileceğini söyledi. Yapay zekânın bireyleri orijinal kaynaklardan uzaklaştırarak özet içeriklere yöneltebildiğini belirten Willingham, bunun bilişsel açıdan önemli sonuçlar doğurabileceğini ifade etti. Willingham'a göre daha az okumak, zihinde daha az bilginin kalıcı hale gelmesine neden olabilir. Çünkü hafıza, yalnızca bir bilgiyi görmekten değil, o bilgi üzerinde düşünmekten ve onunla zaman geçirmekten oluşuyor. Bu nedenle kitap okumaya ayrılan sürenin azalmasının öğrenme ve anlama açısından tehdit oluşturabileceği belirtiliyor. Willingham, özellikle roman gibi uzun eserlerin yalnızca kısa bir yapay zekâ özeti üzerinden anlaşılmasının mümkün olmadığını vurguladı. Bir romanı haftalar boyunca okumak, karakterlerin gelişimini takip etmek, olaylar üzerinde düşünmek ve yazarın bakış açısını anlamaya çalışmak ile birkaç dakikalık bir özet okumak arasında önemli fark bulunduğunu belirten Willingham, derin okumanın zihinsel süreç açısından daha kapsamlı bir deneyim sunduğunu ifade etti. Uzman, insanların günümüzde geçmişe kıyasla daha az kitap okumasının nedeninin yalnızca yapay zekâ olmadığını da söyledi. Özellikle video içerikleri ve diğer dijital medya araçlarının okuma süresinden önemli ölçüde pay aldığına dikkati çekti. Bu değerlendirmeler, yapay zekânın kitapların doğrudan rakibi olup olmadığı tartışmasını yeniden gündeme getirirken, teknolojinin bilgiye erişimi kolaylaştırdığı kadar derin okuma ve düşünme alışkanlıklarını nasıl değiştirdiği sorusunun da önem kazandığını ortaya koyuyor.