Deniz DİKMEN

Bu hafta hep birlikte “dünyanın çatısına” gezegenimizin en yüksek zirvelerinin bulunduğu bölgeye gidelim istiyorum. Zira bu dağlar bölgesi beni gerçekten her zaman çok heyecanlandırıyor. Dünyanın en yüksek dağları, rüzgârın taşıdığı dualar, gökyüzüne asılmış renkli bayraklar ve bulutların üzerinde süren bir yaşam... Yalnızca dağcıların değil, doğanın büyüklüğünü ve insanın sınırlarını anlamak isteyen herkesin ortak hayalidir.

Dünyanın çatısına yolculuk

Bazı coğrafyalar vardır; onları görmeden de hissedersiniz. Nepal, benim için işte böyle bir yer. Yıllar boyunca Asya'nın farklı ülkelerine yaptığım yolculuklarda, Çin, Delhi, Bangkok ve Singapur'a uzanan uçuşlar sırasında Himalayalar'ı defalarca gökyüzünden izleme fırsatı buldum. Uçaklar, güvenlik nedeniyle bu dağların tam üzerinden geçmese de yakınlarından süzülerek ilerlerdi. Bu muazzam dağ zincirleri çok heybetli, çok özgün ve olağanüstü etlileyiciydi. Her seferinde aynı duyguya kapılırdım. Bulutların üzerinde yükselen, ufuk çizgisini baştan sona kaplayan o bembeyaz zirveler, insana yalnızca doğanın gücünü değil, zamanın büyüklüğünü de anlatıyordu. O anlarda, milyonlarca yıl boyunca oluşan bu devasa dağların karşısında ne kadar küçük olduğumuzu düşünürdüm.

Milyonlarca yıllık bir yükseliş

Dünya üzerinde 8 bin metrenin üzerinde yüksekliğe sahip 14 zirve bulunuyor. Bu zirvelerin tamamı Himalayalar ve Karakurum dağ zincirlerinde yer alıyor. Bunların sekizi Nepal'de, beşi Pakistan'da, biri ise Çin sınırları içinde bulunuyor. 120 milyon yıl önce Hindistan levhasının kuzeye doğru ilerleyerek Avrasya levhasıyla çarpışması, bugün gökyüzüne meydan okuyan bu zirveleri ortaya çıkardı. Üstelik bu süreç hâlâ devam ediyor. Bilim insanları, Himalayalar'ın her yıl birkaç milimetre daha yükseldiğini belirtiyor. Sanki yeryüzü, hâlâ gökyüzüne ulaşmaya çalışıyor.

Burada 14 muhteşem zirve var dünyanın en yüksek beş zirvesi şöyle; Everest: 8.849 metre, K2: 8.611 metre, Kangchenjunga: 8.586 metre, Lhotse: 8.516 metre, Makalu: 8.463 metre. Daha sonra sırasıyla Cho Oyu: 8,188 m (Nepal / Çin), Dhaulagiri I: 8,167 m (Nepal), Manaslu: 8,163 m (Nepal), Nanga Parbat: 8,125 m (Pakistan) ,Annapurna I: 8,091 m (Nepal), Gasherbrum I: 8,080 m (Pakistan / Çin), Broad Peak: 8,051 m (Pakistan / Çin) , Gasherbrum II: 8,035 m (Pakistan / Çin) ve Shishapangma: 8,012 m (Çin / Tibet) gelliyor.  Nasıl oluyor da dünyanın en yüksek dağları hep aynı yerde konumlanıyor diye düşünebilirsiniz. Bunun cevabı çok açık. Bu dağlar 120 milyon yıl evvel başlayan çok ciddi bir tektonik çarpışma ile hayat bulmuş. Hindistan tektonik plakasının güney kıtadan ayrışması ve kuzeye doğru kayması ve Avrasya kıtasına ile çarpışması sonucu bu eşsiz, muazzam dağ zincirleri oluşmuş. 

Bu oluşum sırasında herhangi bir çökme yaşanmadığı gibi, carpışma boyunca yeryüzü kabuğu sürekli katlanarak gökyüzüne doğru kaymaya ve büyümeye devam etmiş. Günümüzde bu tektonik hareketler hala devam ettiğinden Himalayalar ve Karakurum dağ zincirleri yılda 1cm’e yakın büyümeye ve kütle 4-5 cm civarında kaymaya devam ediyor. Bu zirvelerin büyük bir kısmı Himalayalar’da ve böylece de Nepal Cumhuriyeti’nde bulunuyor. Güney Asya’da bulunan bu ülkenin büyük bir bölümü Himalayalar’ın eteklerinde ve Hint -Ganj Ovası’nda konumlanıyor.

Tapınaklar bayraklar ve sessizlik

Yaklaşık 147 bin kilometrekarelik yüzölçümüyle Nepal, Türkiye'nin beşte biri büyüklüğünde olan bir ülke. Başkent Katmandu, yalnızca bir şehir değil, aynı zamanda Himalayalar'a açılan bir kapıdır. Denize kıyısı bulunmayan Nepal kuzeyde Çin’e bağlı Tibet güney, doğu ve batıda Hindistan ile komşudur. Bangladeş  Nepal'in güneydoğu ucundan sadece 27 km uzaklıkta olmasına rağmen sınırdaşı değildir. Nepal’in başlıca dini Hinduizm’dir. Yaklaşık halkın 82% Hindu inancına bağlıdır zira burası 2008 yılına kadar bir Hindu Krallığı olarak hüküm sürüyordu. Ancak Nepal Budizm için de çok önemli bir destinasyondur. Zira Budizm’in kurucusu Siddartha Gautama ( Buda ) UNESCO Dünya Mirası kabul edilen Nepal’in Lumbini bölgesinde dünyaya gelmiştir ve Nepallilerin 8% Budist inancına göre yaşamını şekillendirir. İslam dinine mensup ise halkın 5% dir. Bunun yanı sıra da eski yerel şamanist ve animist inançlara bağlı olan insanlarda vardır. Tahmin edeceğiniz gibi bu ülke bir çok yönü ile turistler için çok çekici özelliklere sahiptir.  

Özellikle dünyanın her köşesinden yüksek irtifa dağcıları ve sporcuları buralara gelip bu beyaz zirveleri tırmanmak için kampa girerler. Yılda 600 ile 1000 kişi arasında her yıl sadece Mount Everest’in zirvesine çıkıyor. Burada yaşam, dünyanın başka hiçbir yerinde olmadığı kadar farklı bir ritimle akar. Sabahın ilk ışıklarıyla birlikte tapınak çanları çalmaya başlar. Vadilerin üzerinde ince bir sis tabakası yükselir. Rüzgâr, evlerin çatılarından ve tapınakların tepelerinden gökyüzüne uzanan rengârenk dua bayraklarını dalgalandırır. İnsan, burada zamanın daha yavaş aktığını hisseder.

Ölüm bölgesinde yaşam savaşı

Himalayalar, dünyanın en etkileyici manzaralarına ev sahipliği yapıyor. Ancak, bu büyüleyici güzelliğin ardında son derece sert koşullar bulunuyor. Dağcıların "ölüm bölgesi" olarak adlandırdığı 8 bin metre seviyesinde, insan bedeninin ihtiyaç duyduğu oksijen miktarı büyük ölçüde azalıyor. Her nefes, ayrı bir mücadeleye dönüşüyor. Her adım, büyük bir irade gerektiriyor. Bu çok ciddi bir iştir. İşte bu nedenle zirveye ulaşmak kadar, sağ salim geri dönebilmek de büyük önem taşıyor.

Kar leoparlarının hikâyesi

Nepalli dağcı Nirmal Purja, son yıllarda Himalayalar'ın en çok konuşulan isimlerinden biri oldu. Dünyanın en yüksek 14 zirvesini olağanüstü bir süre içinde tamamlayan Purja, cesareti ve kararlılığıyla milyonlarca insana ilham verdi. Onun hikâyesi, aslında bütün dağcıların ortak hikâyesiydi. Çünkü dağlara tırmanan insanlar, yalnızca zirvelere ulaşmayı değil, aynı zamanda kendi sınırlarını aşmayı da hedefliyorlardı. İlk tırmanış bölgenin bahar aylarına denk gelen Nisan ayında başladı ve sırası ile Purja tam 6 ay ve 6 gün içinde imkansız olanı başardı ve tüm bu zirveleri nerdeyse hiç ara vermeden oksijen tüpü olmadan tırmandı. İnanılmaz bir dünya rekoruna imza attı zira bu dağlar serisini en son Koreli dağcı Kim Chang-ho ancak yedi yıl içinde ve bir önceki ünlü Alman  dagcı Richard Messner 13 yıl içinde tırmanabilmişti.

Örneğin Everest, Lhotse ve Makalu Zirvelerine sadece 2 gün bir sürede tırmanarak rekorlar kırmıştı. Bu rekor tırmanışlar esnasında da bir çok olaylar da yaşanmıştı. Bazı ekip arkadaşlarını zirvelerde kaybetmişti, bazılarını ölümden kurtarma çabaları vermişti, kendisi 100 metre yüksekikten düşmüştü ve kurtulmuştu, annesi de bu dönemde kaza geçirip hastahaneye yatıp ölümlerden dönmüştü. Yani bir çok olumsuz durumu aynı zamanlarda atlatmıştı. Her tırmanış için ayrı bir ekip oluşturuluyordu ve bu rekor tırmanışın binbir zorlukları vardı ama Purja herkesin imkansız dediklerini başarmıştı. 43 yaşında olan Purja ömrü boyunca sadece Everest Zirvesine 8 kez çıkmıştı. Çok profesyonel, motivasyonu çok yüksek bu genç dağcının çok yüksek idealleri vardı. Nepali ve Nepal halkının ismini bu zirvelerin tepelerine yazdırmak ve dünyaya tanıtmak istiyordu. İnanılmaz cesur, güçlü ve hedefine odaklanan korkusuz çok özel bir yapısı vardı. Ne kadar kendisini ölümle burum buruna getirse de dağlara, doğaya olan çok büyük bir aşkı ve saygısı vardı.

Beklenmeyen son

Geçen hafta ise Purja 9 profesyonel dağcı ekip arkadaşı ile Broad Peak’ e çıkış yaptı. Ancak ne yazık ki,  iniş esnasında dağlarda büyük tehlike oluşturan büyük bir çığın altında kaldılar. Maalesef Purja ve tüm ekibi yıllarını verdikleri ve o çok sevdikleri ve korktukları bu dağların zirvelerinde hayatlarını kaybettiler ve dağların gücüne yenik düştüler. Tüm dünya ekranların başında Broad Peak’de devam eden arama çalışmalarında bir mucize olmasını ve bu kar leoparı gibi olan müthiş dağcıların kurtarılmasını bekledi ama bekleyişler maalesef boşa çıktı. Purja’nın 14 zirveye olan unutulmaz ve eşsiz tırmanışı bir dijital platformda bir film olarak hatıralarda kalacak.

Eğer doğaya ve özellikle dağlara meraklıysanız, bu filmi ve Purja ile yapılan röportajları izlemenizi isterim. En yakın zamanda rengarenk bayrakları gökyüzünde dalgalanan, muhteşem ahşap tapınakları olan, mütevazı ve kendi halindeki halkı ile bu ülkeyi ziyaret etmelisiniz. Uçaktan gördüğüm o dev, bembeyaz ve çok etkileyici zirveleri vadilerden, köylerden gökyüzüne doğru izlemek çok farklı bir değer. Purja ve ekibinin neler başardığını bir kez daha çok yakından hissetmek ve bu zirvelere tırmanan tüm korkusuz dağcıları anmak isterim.

Bir gün mutlaka...

Bir gün Nepal'e gitmek lazım. Katmandu'nun dar sokaklarında yürümek, ahşap tapınakların gölgesinde oturmak, vadiler boyunca uzanan patikalarda ilerlemek ve yıllardır gökyüzünden gördüğüm o görkemli zirvelere bu kez yeryüzünden bakmak istiyorum. Belki o zaman, milyonlarca yıldır ayakta duran dağların sessizliğini biraz daha iyi anlayabilirim. Çünkü bazı yerler, yalnızca gözlerle görülmez. Bazı manzaralar, insanın ruhunda da iz bırakır. Himalayalar da işte böyle bir yerdir. İnsanın kendisini doğanın bir parçası gibi hissettiği, sessiz ama unutulmaz bir dünya...