İktisatçı Mahfi Eğilmez, yaklaşık bin yıl önce kaleme alınan Kâbûsnâme üzerinden günümüz yönetim anlayışı ve ekonomi politikalarına ilişkin dikkat çekici değerlendirmelerde bulundu. Eğilmez’e göre, adalet, liyakat, ölçülü vergi ve mali disiplin gibi ilkeler aradan geçen yüzyıllara rağmen geçerliliğini koruyor.

Kâbûsnâme, Ziyârî hükümdarı Keykâvus bin İskender tarafından 1082 yılında oğlu Gîlân Şah’a öğüt vermek amacıyla yazıldı. Fars edebiyatının önemli nasihatnâmeleri arasında yer alan eser, yalnızca ahlaki tavsiyeler değil, devlet yönetimi ve kamu maliyesine ilişkin çarpıcı uyarılar da içeriyor.

Kâbus değil bir hükümdarın adı

Eğilmez, eserde geçen “Kâbûs” kelimesinin Türkçedeki “kâbus” sözcüğüyle karıştırılmaması gerektiğini belirtti. Adın, Keykâvus’un büyük dedesi olan Ziyârî hükümdarı Kâbûs bin Veşmgîr’den geldiğini, “nâme”nin ise Farsçada “kitap” anlamı taşıdığını hatırlattı.

Liyakat ve ortak akıl mesajı

Eserde yer alan “kendi bildiğine gitme”, “akıllı kişiye danış”, “öğüde kulak ver” gibi tavsiyeler, Eğilmez’e göre günümüz kamu yönetiminde uzman görüşü ve kurumsal aklın önemine işaret ediyor.

Kâbûsnâme’de ayrıca devlet işlerinin yeteneksiz, cahil veya kötü niyetli kişilere bırakılmaması gerektiği vurgulanıyor. Bu yaklaşımın, modern anlamda liyakat ilkesinin tarihsel bir karşılığı olduğu değerlendiriliyor.

Hazineyi koru halkı ezme

Eğilmez’in dikkat çektiği en önemli bölümlerden biri de mali yönetimle ilgili öğütler oldu. Eserde yöneticilere:

• Giderleri gelirlerine göre düzenlemeleri,

• İsraftan kaçınmaları,

• Aşırı cimrilikle halkı bunaltmamaları

öneriliyor.

Özellikle “halkın gücünü aşan vergiler toplama, insanları yoksulluğa sürükleme” uyarısı, günümüz vergi politikaları açısından dikkat çekici bir mesaj olarak öne çıkıyor.

Adalet olmadan düzen olmaz

Kâbûsnâme’nin en güçlü vurgularından biri adalet üzerine kurulu. Eserde, “Memleketin düzeni adaletle ayakta durur” anlayışı öne çıkarılırken, güçlülerin zayıfları ezmesine izin verilmemesi gerektiği belirtiliyor.

Ayrıca yöneticinin halktan korku değil, güven ve saygı görmesi gerektiği ifade ediliyor. Eğilmez’e göre bu yaklaşım, ekonomik istikrarın yalnızca rakamlarla değil, toplumsal güvenle de doğrudan bağlantılı olduğunu gösteriyor.

Bin yıl geçti, sorunlar değişmedi

Mahfi Eğilmez, yazısının sonunda devletlerin biçiminin, toplumların yapısının ve insanların yaşam tarzlarının değiştiğini; ancak güç, adalet ve yönetim karşısındaki zaafların büyük ölçüde aynı kaldığını vurguladı.

Eğilmez’e göre Kâbûsnâme’yi bugün önemli kılan unsur, yaklaşık bin yıl önce bir hükümdarın oğluna verdiği öğütlerin, bugün ekonomi yönetiminden kamu idaresine kadar pek çok alanda hâlâ yol gösterici nitelik taşıması.

Bin yıllık bu eser, günümüz yöneticilerine şu soruyu yeniden hatırlatıyor: Adaletin zayıfladığı, liyakatin geri plana itildiği ve vergi yükünün halkın omzuna aşırı bindiği bir düzende ekonomik istikrar kalıcı olabilir mi?