Avrupa Birliği (AB), İran savaşının yol açtığı enerji krizi ve Hürmüz Boğazı'nın kapalı olması nedeniyle artan baskı altında, Tahran'a yönelik yaptırımlarda kademeli bir esneme seçeneğini gündemine aldı. Kıbrıs'ta düzenlenen iki günlük gayriresmî AB Liderler Zirvesi'nde Almanya Başbakanı Friedrich Merz, Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasını sağlayacak kapsamlı bir anlaşma karşılığında yaptırımların aşamalı olarak hafifletilmesine yönelik bir öneri sundu.

Merz, zirve sonrası yaptığı açıklamada, "Eğer kapsamlı bir uzlaşı sağlanacaksa, yaptırımların kademeli olarak gevşetilmesine hazırız" ifadelerini kullandı. Almanya'nın önerdiği olası anlaşmanın, İran'ın nükleer faaliyetlerini durdurmasını ve İsrail ile bölgedeki diğer ülkelere yönelik saldırgan tutumuna son vermesini de içermesi gerektiği belirtildi.

AB içinde temkinli çözüm arayışı

AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen ve AB Konseyi Başkanı António Costa ise İran yönetimiyle böyle bir anlaşmanın mümkün olup olmadığı konusuna temkinli yaklaştı. Von der Leyen, ocak ayında hükümet karşıtı protestoların şiddetle bastırılması sırasında binlerce gencin hayatını kaybettiğini hatırlattı. Costa da İran'ın geçmişte nükleer programına ilişkin taahhütlerini yerine getirmediğini vurguladı.

Buna karşın AB liderleri, Hürmüz Boğazı'nın kapalı kalmasının küresel enerji fiyatlarını hızla yükselttiği konusunda hemfikir. İran'ın tehditleri nedeniyle petrol ve LNG tankerlerinin bölgeden serbestçe geçememesi, enerji maliyetlerinin Avrupa'da rekor seviyelere çıkmasına yol açtı.

İspanya Başbakanı Pedro Sánchez, savaşın başlamasından bu yana AB'nin fosil yakıt ithalat maliyetinin 24 milyar euro arttığını belirterek bunun "günde yaklaşık 500 milyon euroya" denk geldiğini söyledi. Finlandiya Başbakanı Petteri Orpo ise ateşkes için tüm seçeneklerin konuşulması gerektiğini ifade etti.

Yaptırımların gevşetilmesi İran için ekonomik fırsat olabilir

AB'nin İran'a yönelik yaptırımları, yılın başında protestoların sert biçimde bastırılması nedeniyle daha da sertleştirilmişti. Hürmüz Boğazı'nın kapatılması ise, ABD ve İsrail'in Şubat sonunda başlattığı saldırıların ardından gerçekleşti. ABD Başkanı Donald Trump da son haftalarda İran'a, Boğaz'ın açılması ve savaşın sona erdirilmesi karşılığında yaptırımların hafifletilebileceği mesajını vermişti.

İran'ın uzun süredir kaldırılmasını istediği yaptırımlar arasında ham petrol, petrol ürünleri ve doğal gaz satışını engelleyen kısıtlamalar bulunuyor. Ayrıca bankacılık, ulaşım ve birçok ticaret alanı da ağır yaptırımlar altında. Buna ek olarak AB, Rusya'nın Ukrayna savaşına destek veren İranlı kişi ve kuruluşlara yönelik yaptırımları da sık sık genişletiyor.

Öneriyi gündeme getiren Almanya Başbakanı Merz, yaptırımların hemen gevşetilmesinin mümkün olmadığını kabul ederken, hiçbir AB liderinin öneriye karşı çıkmadığını söyledi. Almaya Başbakanı, teklifin ABD tarafından da kullanılabileceğini ve İran'ı müzakereye çekmek için bir "süreç unsuru" olabileceğini belirtti.

Zirvenin sonunda AB liderleri, Mısır, Lübnan ve Suriye devlet başkanları ile Ürdün Veliaht Prensi ile de bir araya gelerek bölgedeki gerilimin azaltılması için koordinasyon mesajı verdi.

Ukrayna ve AB bütçesi de ele alındı

Zirvede ayrıca enerji fiyatlarını düşürmeye yönelik AB Komisyonu önerileri ele alındı. Komisyon, yakıt tedarikinin daha sıkı koordine edilmesi ve uçuş iptallerinin önlenmesi gibi adımlar önerdi. Belçika Başbakanı Bart De Wever, Komisyon'un "elinden geleni yaptığını ancak bunun yeterli olmayabileceğini" söyledi.

AB liderleri, Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy ile de bir araya gelerek ülkesine sağlanacak yeni 90 milyar euroluk destek paketini değerlendirdi. Bu kararlar, Macaristan Başbakanı Viktor Orban'ın aylar süren vetosunu geri çekmesiyle mümkün olmuştu.

Zirvenin ikinci gününde ise 2028–2034 dönemini kapsayacak uzun vadeli AB bütçesi tartışıldı. Komisyon, bütçenin 700 milyar euro artırılarak 2 trilyon euroya çıkarılmasını öneriyor. Merz, üye ülkelerin kemer sıkma döneminde böyle bir artışın "gerçekçi olmadığını" belirterek AB'nin yeni borçlanmasına karşı çıktı.