Bu değişimin merkezinde ise serbest bölgeler (free zones) yeniden önem kazandı. Serbest bölgeler, yatırımcılara vergi avantajları sağlayan, gümrük vergilerinden muaf ve genellikle lojistik altyapısı güçlü alanlar olarak biliniyor. İngiltere, Brexit sonrası bu bölgeleri yeniden canlandırarak hem küresel rekabet gücünü artırmayı hem de doğrudan yabancı yatırımı çekmeyi hedefliyor.

Tarihsel perspektif ve Brexit öncesi durum

İngiltere’de serbest bölgeler, özellikle Liverpool, Manchester ve Londra limanları çevresinde sınırlı bir etkiye sahipti. AB içinde serbest dolaşım ve gümrük birliği, yatırımcıların bu bölgeleri tercih etmesini gereksiz kılıyordu. Bu yüzden serbest bölgeler, uzun yıllar lojistik avantajlara rağmen büyük bir yatırım çekemedi. Brexit sonrası ise durum tamamen değişti. AB pazarına erişimde yeni tarifeler ve bürokratik prosedürler ortaya çıkınca, İngiltere hükümeti kendi ticaret politikalarını ve yatırım stratejilerini yeniden tasarlamak zorunda kaldı. Serbest bölgeler, bu yeniden yapılanmanın merkezinde yer alıyor.

Yeni nesil serbest bölgelerin özellikleri

Günümüzde İngiltere’de planlanan serbest bölgeler, sadece gümrük muafiyeti veya vergi indirimleri sunmakla sınırlı değil. Aynı zamanda teknoloji, lojistik ve yeşil enerji gibi stratejik sektörleri önceliklendiriyor. Örneğin Liverpool ve Teesport bölgelerinde, yenilenebilir enerji ekipmanlarının montajı ve dağıtımı için özel lojistik altyapısı oluşturuluyor. Bu yaklaşım, İngiltere’nin küresel tedarik zincirlerinde daha merkezi bir rol üstlenmesini sağlıyor. Pandemi sonrası lojistik ve üretim alanında yaşanan darboğazlar, bu tür serbest bölgelerin önemini daha da artırdı.

Hükûmet, serbest bölgeler aracılığıyla doğrudan yabancı yatırımı çekmeyi de hedefliyor. ABD, Çin ve Hindistan gibi büyük yatırımcıların ilgisini çekebilmek için vergi teşvikleri, hızlı izin süreçleri ve altyapı desteği sağlanıyor. Londra ve Birmingham yakınlarındaki serbest bölgelerde şirketler gelir vergisi ve kurumlar vergisi indirimlerinden yararlanabiliyor, aynı zamanda gümrük işlemlerini hızlıca tamamlayabiliyor. Bu durum, özellikle KOBİ’ler için maliyet avantajı sağlarken, büyük şirketler için tedarik zincirlerini optimize etme imkânı sunuyor.

Ekonomik ve sosyal yansımalar

Ancak uzmanlar, serbest bölgelerin bazı riskler taşıdığına dikkat çekiyor. Öncelikle, yatırımların büyük şehirler ve liman bölgelerinde yoğunlaşması, bölgesel ekonomik eşitsizlikleri artırabilir. Ayrıca serbest bölgelerin denetim mekanizmaları yeterince güçlü olmazsa, vergi kayıpları ve kara para aklama gibi sorunlar ortaya çıkabilir. İngiltere hükümeti, bu riskleri yönetmek için kapsamlı denetim ve düzenleme planları geliştirdiğini belirtiyor.

Buna ek olarak, serbest bölgelerin istihdam ve teknoloji transferi açısından da önemli etkileri var. Bu bölgeler, yerli iş gücüne yeni beceriler kazandırma potansiyeline sahip ve teknoloji yoğun sektörlerde küresel bilgi akışını hızlandırabilir. Bu açıdan serbest bölgeler, yalnızca ekonomik bir araç değil, aynı zamanda İngiltere’nin uzun vadeli üretim ve teknoloji stratejisinin bir parçası olarak değerlendiriliyor.

Geleceğe dönük değerlendirme

Serbest bölgelerin Brexit sonrası yeniden yükselişi, İngiltere’nin küresel ticarette yeniden konumlanma stratejisinin önemli bir göstergesi. Gümrük avantajları, vergi teşvikleri ve stratejik sektörlere odaklanan bu bölgeler, ülkeyi yatırımcılar için cazip bir merkez hâline getiriyor. Ancak bu hamlenin sürdürülebilirliği, bölgesel dengesizliklerin yönetimi, etkin denetim mekanizmalarının kurulması ve teknolojik yatırımların doğru yönlendirilmesine bağlı.

Özetle, Brexit sonrası İngiltere’de serbest bölgelerin yeniden canlanması, yalnızca bir ekonomik araç değil, aynı zamanda ülkenin küresel rekabet stratejisinin kilit bir unsuru olarak öne çıkıyor. Önümüzdeki yıllarda İngiltere’nin bu bölgeleri nasıl şekillendireceği hem yatırımcılar hem de yerli ekonomik aktörler için kritik bir gösterge olacak.