Mustafa DENİZ 

Küresel piyasalarda yükselen petrol fiyatları, Türkiye’de iğneden ipliğe tüm fiyatları yukarı çekmeye başladı. Özellikle akaryakıt üzerinden taşımacılık maliyetlerinin artması, çarşı pazarda etiketlerin hızla değişmesine yol açtı.

Jeopolitik gerilimlerin etkisiyle Brent petrolün yeniden yükseliş trendine girmesi, Türkiye gibi enerji ithalatçısı ülkelerde enflasyon baskısını artırıyor. Uzmanlara göre petrol fiyatındaki her yüzde 10’luk artış, tüketici enflasyonunu yaklaşık 1 puan yukarı taşıyor. 

ULAŞTIRMA MALİYETLERİ ZİNCİRLEME ETKİ YARATIYOR

Akaryakıt fiyatlarındaki artışın en hızlı hissedildiği alan lojistik ve taşımacılık oldu. Nakliye maliyetlerindeki yükseliş, başta gıda olmak üzere temel tüketim ürünlerine doğrudan yansıyor.

Sebze-meyveden temel gıdaya kadar birçok üründe fiyat artışlarının arkasında, artan mazot maliyetleri bulunuyor. Üreticiden tüketiciye uzanan tedarik zincirinde her halka maliyetini fiyatlara eklerken, bu durum çarşı ve pazarda hissedilen zam dalgasını büyütüyor.

ENFLASYONDA YUKARI YÖNLÜ BASKI ARTIYOR

Ekonomistlere göre petrol fiyatlarındaki yükseliş sadece doğrudan akaryakıt kalemiyle sınırlı kalmıyor. Ulaştırma, tarım ve sanayi üretim maliyetlerini artırarak geniş tabanlı bir enflasyon etkisi yaratıyor.

Nitekim son analizler, petrol kaynaklı maliyet şokunun Türkiye’de enflasyonu %35-38 bandına taşıyabileceğini ortaya koyuyor. 

Akaryakıt harcamalarının tüketici sepetindeki payı sınırlı görünse de (yaklaşık %3), dolaylı etkiler çok daha geniş bir alanı kapsıyor. Gıda, ulaştırma ve hizmet sektörlerinde maliyet artışı hızla fiyatlara yansıyor. 

VATANDAŞ DOĞRUDAN HİSSEDİYOR

Artan enerji maliyetleri sadece üreticiyi değil, doğrudan tüketiciyi de etkiliyor. Araç sahipleri daha pahalı yakıt alırken, toplu taşıma ve kargo ücretlerinde de artış gözleniyor.

Benzer şekilde Avrupa’da da petrol fiyatlarındaki yükselişin ulaşım maliyetlerini enflasyonun üzerinde artırdığı görülüyor. 

ÇÖZÜM ARAYIŞLARI GÜNDEMDE

Hükümetin devreye aldığı “eşel mobil” sistemiyle akaryakıt fiyatlarındaki artışın bir kısmı vergi üzerinden dengelenmeye çalışılsa da, küresel fiyat baskısı sürdükçe bu mekanizmanın etkisi sınırlı kalıyor.

Uzmanlar, enerji fiyatlarındaki oynaklığın devam etmesi halinde çarşı pazardaki fiyat artışlarının süreceği ve enflasyonla mücadelenin zorlaşacağı görüşünde birleşiyor.

Sonuç olarak: Petrol fiyatındaki yükseliş, yalnızca pompa fiyatlarını değil, sofradaki maliyeti de artırarak ekonominin geneline yayılan bir zam dalgasını tetikliyor.