Hakan ÖZBAY

Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı (TPAO), Kerkük havzasında ham petrol üretimi yapan BP Energy Company of Kirkuk Limited (BP ECKL) şirketinin yüzde 15 hissesini satın alarak enerjide oyun kurucu bir pozisyona yükseldi. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı'nın "kalıcı arz güvenliği" ve "yerinde üretim" stratejisiyle duyurduğu bu hamle, sadece bir şirket evliliği değil; Türkiye'nin kronik cari açık problemine neşter vuracak stratejik bir altyapı adımı olarak öne çıkıyor. Kamuoyunun ve piyasaların asıl merak ettiği temel soru ise bu dev anlaşmanın Türkiye'nin ithalata olan mahkumiyetini bitirip bitirmeyeceği yönünde.

RAKAMLARLA DIŞA BAĞIMLILIK: ÜRETİM VE İTHALAT DENGESİ

Türkiye'nin sanayisi, lojistiği ve günlük tüketimi için her yıl yaklaşık 365 milyon varil petrol ve petrol ürününe ihtiyacı bulunuyor. Bu devasa talebi karşılamak için ödenen bedel ise makroekonominin en büyük kanayan yaralarından biri olmaya devam ediyor. Resmi verilere göre, Türkiye'nin toplam enerji ithalat faturası son dönemde yıllık 62,5 milyar dolar seviyelerinde seyrediyor ve bunun aslan payını ham petrol ile rafine ürünler oluşturuyor. Enerji Bakanlığı verilerine göre, özellikle Gabar Dağı'ndaki keşiflerin de etkisiyle yurt içi petrol üretimimiz hızla artarak yıllık 47,9 milyon varil bandına ulaştı. Ancak bu tarihi rekorlara rağmen, iç üretim tek başına 365 milyon varillik devasa talebin ancak yüzde 13'ünü karşılayabiliyor. İşte Kerkük'teki BP anlaşması tam bu noktada denklemi kökten değiştirme potansiyeli taşıyor.

YENİ KUYULARLA DIŞA BAĞIMLILIK BİTEBİLİR 

TPAO'nun ortak olduğu BP ECKL konsorsiyumu, Kerkük'te günlük 1 milyon varil üretim gerçekleştiriyor. TPAO'nun yüzde 15'lik payı, Türkiye'nin doğrudan kontrolüne günlük 150 bin varil ham petrol geçmesi anlamına geliyor. Bu rakam, yıllık bazda yaklaşık 54,75 milyon varil ek arz demek. Yurt içi üretim ile Kerkük'ten gelen bu öz kaynak toplandığında, Türkiye'nin doğrudan sahip olduğu petrol miktarı yıllık 102 milyon varili aşıyor. Matematiksel olarak bu tek anlaşma 365 milyon varillik ithalatı bir anda sıfırlamasa da, Türkiye toplam ihtiyacının neredeyse yüzde 30'unu doğrudan kendi öz kaynakları ve uluslararası ortaklıklarıyla karşılar hale geliyor. Bu durum, Cumhuriyet tarihinin en yüksek enerji bağımsızlığı oranı anlamına gelirken, ithalat faturasından her yıl milyarlarca doların yurt içinde kalmasını ve döviz üzerindeki baskının azalmasını sağlıyor.

İLK AŞAMADA 3 MİLYAR VARİLLİK DEV REZERV

Anlaşmanın kapsadığı coğrafya, dünyanın en zengin ve maliyeti en düşük petrol yataklarını barındırıyor. Bakanlık kaynaklarından da alınan bilgilere göre, konsorsiyumun işleteceği alanlar arasında Baba Sahası, Avanah Kubbeleri, Bai Hassan Sahası, Jambur Sahası ve Khabbaz Sahası gibi Kerkük'ün kalbini oluşturan lokasyonlar yer alıyor. Yapılan jeolojik araştırmalar ve sismik veriler, bu sahaların ilk aşamada 3 milyar varil petrol eşdeğeri üzerinde devasa bir hidrokarbon kaynağı içerdiğini gösteriyor. Üstelik bu sahalardaki üretim kapasitesinin yeni teknolojik yatırımlarla artırılması, Türkiye'nin payına düşen varil sayısını ilerleyen yıllarda daha da yukarı çekecek çok güçlü bir potansiyel barındırıyor.

MUSUL-KERKÜK HAVZASI NEDEN BU KADAR KRİTİK? 

Kerkük ve Musul petrolleri, sadece barındırdığı milyarlarca varillik rezerv büyüklüğüyle değil, aynı zamanda jeolojik avantajları ve üretim maliyetlerinin olağanüstü düşüklüğüyle de küresel enerji piyasalarının en iştah kabartan havzalarının başında geliyor. Yüzeye son derece yakın olan ve yüksek kalite standartlarına (yüksek API derecesi) sahip bu petrol, dünyadaki en ucuz çıkarma maliyetlerine sahip kaynaklardan biri. Bu durum, varil başına elde edilen kâr marjını maksimize ederken, küresel fiyat dalgalanmalarına (brent petrol şoklarına) karşı da havzaya eşsiz bir direnç sağlıyor. Tarihsel olarak Türkiye'nin yüz yılı aşkın süredir yakından takip ettiği, küresel güçlerin nüfuz mücadelesine sahne olan bu coğrafyada TPAO'nun sahaya inmesi; sadece ekonomik bir kazanım değil, Ortadoğu jeopolitiğinde tarihi bir ağırlık merkezi inşası anlamına da geliyor. Ayrıca bu devasa kaynağın uluslararası pazarlara en kısa, en ucuz ve en güvenli çıkış kapısının Kerkük-Ceyhan boru hattı olması, havzanın stratejik değerini Türkiye için vazgeçilmez kılıyor.

AKARYAKIT FİYATLARI VE GIDA ENFLASYONUNA "KERKÜK" ETKİSİ

Bu anlaşmanın sadece makroekonomik tablolarda değil, vatandaşın cebinde de doğrudan bir karşılığı olacak. Uluslararası piyasalardan dövizle ve yüksek deniz taşımacılığı maliyetleriyle alınan petrolün yerine, sınır komşumuzdaki öz üretimimizin doğrudan TÜPRAŞ ve STAR gibi yerli rafinerilere inmesi, tedarik maliyetlerini dramatik ölçüde düşürecek. Brent petrol fiyatlarındaki küresel şoklara karşı Türkiye'nin elinde çok güçlü bir maliyet kalkanı oluşacak. Rafineri giriş maliyetleri düşen ham petrol, benzin ve özellikle motorin fiyatlarındaki küresel zam dalgalarını sönümleyecek. Akaryakıt fiyatlarındaki bu istikrar, tarımsal üretim maliyetlerini ve tarladan markete uzanan lojistik giderlerini doğrudan aşağı çekeceği için, gıda enflasyonuna vurulacak en büyük darbelerden biri olacak.

KERKÜK-CEYHAN HATTINDA YENİ DÖNEM BAŞLIYOR

Anlaşmanın üretim boyutu kadar lojistik boyutu da Türkiye için büyük avantajlar barındırıyor. TPAO'nun yüzde 15'lik payına düşen günlük 150 bin varillik ham petrolün taşınmasında, Türkiye ile Irak arasındaki en kritik stratejik altyapı olan Kerkük-Ceyhan Ham Petrol Boru Hattı başrolü oynayacak. Dünyanın diğer ucundan tankerlerle getirilen ithal petrolün aksine, Kerkük'ten çıkarılan Türk payı doğrudan boru hatlarıyla Adana Ceyhan'daki terminallere, oradan da yerli rafinerilere kesintisiz ulaşacak. Bu sayede navlun, sigorta ve boğaz geçiş maliyetleri sıfırlanırken, Türkiye'nin bölgesel enerji merkezi (hub) olma vizyonu fiziki olarak da perçinlenmiş olacak.

BP ORTAKLIĞINDAN GELECEK 'KNOW-HOW' 

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı'nın uzun vadeli planlamasında bu anlaşmanın bilançolara yansımayan çok değerli bir boyutu daha bulunuyor: Küresel teknoloji ve saha yönetimi transferi. BP gibi sektörde yüzyılı aşkın süredir var olan bir küresel devin devasa saha yönetimi, kuyu optimizasyonu ve derin sondaj teknolojilerindeki tecrübesi, bu ortaklık vasıtasıyla doğrudan TPAO mühendislerine geçecek. Kerkük havzasında kazanılacak bu ileri seviye 'know-how', ilerleyen yıllarda Karadeniz, Akdeniz, Gabar ve Hakkari'deki tamamen yerli arama-üretim faaliyetlerinde operasyonel maliyetleri düşürüp verimliliği katlayarak artıracak görünmez bir sermaye işlevi görecek.