Hakan ÖZBAY

Asya ile Avrupa arasındaki tedarik zinciri, jeopolitik risklerin gölgesinde büyük bir kırılma testinden geçiyor. Küresel ticaretteki bu eksen kayması, sanayi sektörünün üretim bantlarında somut karşılığını bulmaya başladı. Konteyner piyasasındaki verilere göre, Kızıldeniz rotasındaki kriz nedeniyle bölgeden gemi geçişleri ve ticarete konu olan kargo hacmi ciddi oranda eridi.

Bu devasa tıkanıklık, lojistik maliyetlerini doğrudan yukarı çekiyor. Küresel Konteynerli Navlun Endeksi (CFI), geçtiğimiz yılın aynı dönemine göre büyük bir sıçrama göstererek zirve seviyelere ulaştı. Çin'den Avrupa limanlarına standart bir konteynerin ulaşım süresi, Ümit Burnu rotasının zorunlu hale gelmesiyle 45-50 gün bandına oturdu. Navlun ve zaman maliyetlerindeki bu sıçrama, stoklarını minimize etmek isteyen Avrupalı şirketleri alternatifsiz bıraktı. İstanbul, Kocaeli veya Bursa hattındaki bir imalatçının ürettiği ara mamulün Avrupa'nın merkezine karayoluyla sadece 4 ila 5 günde ulaşabilmesi, Türkiye'yi stratejik bir üretim adasına dönüştürdü.

AVRUPALI TEDARİK GÜVENLİĞİ ARIYOR

Avrupalı ana sanayi şirketleri, artık sadece ucuz işçilik değil, "tedarik güvenliği" ve "hızlı teslimat" arıyor. Uzak Doğu'daki tekli tedarikçi riskini dağıtmak isteyen Almanya, İtalya ve Fransa merkezli devler, Türkiye'deki üreticilerle orta ve uzun vadeli kontratlar imzalamaya başladı. Analiz Gazetesi'nin sektör temsilcilerinden edindiği bilgilere göre; ana metal, makine ve otomotiv tedarik sanayisinde faaliyet gösteren KOBİ'ler en kârlı çıkan kesim oldu. Geleneksel fason üretimden teknik şartnameleri yüksek, spesifik parça üretimine geçiş hızlanırken, sanayiciler bu sektörlerde kapasite kullanım oranlarını hızla yukarı çekerek yeni yatırımlara yöneliyor.

Sipariş kaymasının tek nedeni lojistik süreleri değil. Avrupa Birliği'nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM) hazırlıklarıyla birlikte, karbon ayak izi artık bir tedarik ön koşulu haline geldi. Uzak Doğu'dan deniz yoluyla taşınan ürünlerin yarattığı yüksek karbon emisyonuna kıyasla, Türkiye'den yapılan kısa mesafeli lojistik büyük bir avantaja sahip. Son dönemde ivme kazanan çatı GES yatırımlarıyla kendi temiz enerjisini üreten Türk KOBİ'leri, Avrupa'nın yeşil standartlarını karşılayarak uluslararası rakiplerinin bir adım önüne geçiyor.

İHRACAT REKORU İÇİN GÖZLER İŞLETME SERMAYESİNDE

Talebin güçlü olmasına rağmen imalatçının önündeki en büyük sınav ise finansmana erişim. Artan siparişleri karşılamak, ithal hammadde fiyatlarındaki yukarı yönlü baskıyı göğüslemek ve üretim bantlarını genişletmek için acil işletme sermayesine ihtiyaç duyan KOBİ'ler, banka kredi limitlerindeki daralmanın esnetilmesini bekliyor. Kapıya kadar gelen bu fırsatın kalıcı bir ihracat rekoruna dönüşmesi için üretim odaklı özel finansman paketlerinin acilen devreye alınması şart.

FIRSATIN ÖNÜNDEKİ GÖRÜNMEZ BARİYER

Avrupalı sanayi devlerinin Türkiye'ye yönelmesiyle imalatçı KOBİ'lerin çarkları hızlanırken, işin lojistik bacağında çözülmesi gereken kronik sorunlar yeniden gün yüzüne çıkıyor. "Yakından tedarik" avantajının temelini oluşturan karayolu taşımacılığında, artan sevkiyat hacmi Avrupa sınırlarında ciddi bir bürokrasi testine tabi tutuluyor.

Uluslararası nakliyeciler ve sanayi odalarının temsilcileri, üretilen katma değerli malın Avrupa'daki fabrikalara taahhüt edilen sürede ulaşabilmesi için iki temel darboğaza dikkat çekiyor:

• Schengen Vizesi Çıkmazı: Nakliye firmaları, tır şoförleri için Avrupa Birliği ülkelerinden vize randevusu almakta ve onay süreçlerinde ayları bulan gecikmeler yaşıyor. Artan sefer sayısını karşılayacak "vizeli ve deneyimli" şoför bulmak, navlun maliyetleri kadar zorlayıcı bir operasyonel soruna dönüştü.

• Transit Geçiş Belgeleri (Dozvola): Türkiye'nin Avrupa'ya açılan kapılarındaki artan trafik, kota duvarına çarpıyor. Özellikle Bulgaristan, Romanya ve Macaristan gibi kilit güzergahlarda Türk tırlarına uygulanan transit geçiş belgesi kotalarının sınırlı tutulması, ihracatın hızını kesme riski taşıyor.

Sanayiciler, KOBİ'lerin yakaladığı bu pazar payının kalıcı olabilmesi için Ticaret Bakanlığı ve Ulaştırma Bakanlığı koordinasyonunda "ticari diplomasi" trafiğinin hızlanmasını talep ediyor. AB sınırlarında ticari araçlar için "Yeşil Hat" (Green Lane) gibi öncelikli geçiş uygulamalarının devreye alınmaması halinde, imalat bandında kazanılan zamanın Kapıkule veya Hamzabeyli'deki kilometrelerce uzayan kuyruklarda kaybedileceği uyarısı yapılıyor.