Bu süreçte vergi veya SGK borcu bulunan esnaf için sorun daha da büyüyordu. Çünkü kamuya borcu bulunan işletmelerin Hazine faiz destekli kredilere erişiminde karşılaştıkları şartlar, finansman ihtiyacının en yüksek olduğu dönemde kredi kapısının kapanmasına neden olabiliyordu.

Devreye giren yeni uygulama önemli bir değişiklik getiriyor. Vergi veya SGK borcu bulunan esnafın belirli koşullarla Hazine faiz destekli kredi sisteminden yararlanabilmesine ve kamu borcunun bir bölümünün doğrudan kredi içerisinden ödenmesine imkân sağlanıyor.

Yeni sistem nasıl işleyecek?

Yeni uygulamayı basit bir örnek üzerinden anlatmakta fayda var. Esnafın vergi veya SGK borcu bulunduğunu ve Hazine faiz destekli kredi kullanmak istediğini düşünelim. Yeni sistemde kullanılacak kredinin azami yüzde 25’ine kadar olan bölümü, söz konusu kamu borcunun ödenmesi amacıyla banka tarafından doğrudan ilgili tahsil dairesine aktarılabilecek. Ancak burada ikinci bir sınır daha bulunuyor. Bu yöntemle vergi ve SGK borçları için yapılabilecek ödeme bir yıl içerisinde toplam 300 bin TL’yi geçemeyecek. 

Örneğin şartları sağlayan bir esnafın 1 milyon TL kredi kullandığını varsayalım. Yüzde 25 sınırı nedeniyle krediden kamu borcuna aktarılabilecek tutar en fazla 250 bin TL olacak. 1,5 milyon TL kredi kullanılması halinde yüzde 25 hesabı 375 bin TL’ye ulaşsa bile yıllık üst sınır nedeniyle kamu borcuna aktarılabilecek tutar 300 bin TL ile sınırlı kalacak.

Bu nedenle düzenlemedeki “yüzde 25” ve “300 bin TL” sınırlarının birlikte değerlendirilmesi gerekiyor.

Her borcu olana 3,5 milyon TL verilmeyecek

Düzenlemenin kamuoyuna yansımasında özellikle bir noktaya dikkat edilmesi gerektiğini düşünüyorum. “Vergi veya SGK borcu olan esnafa 3,5 milyon TL kredi verilecek” ifadesi tek başına yeterli olmayabilir. Çünkü kredi limitleri kullanım amacına göre farklılaşıyor.

İşletmenin günlük faaliyetlerini ve işletme sermayesi ihtiyacını finanse etmek amacıyla kullanılan işletme kredilerinde üst limit 1,5 milyon TL.

İşyeri edinimi, taşıt veya makine-teçhizat gibi yatırım amaçlı kredilerde ise limit 3,5 milyon TL’ye kadar çıkabiliyor.

Dolayısıyla 3,5 milyon TL bütün başvurular için otomatik olarak kullandırılacak bir kredi değil; belirli yatırım kredileri açısından azami kredi limitini ifade ediyor. Ayrıca kredi limitinin bulunması, başvuran her esnafın bu tutarın tamamını kullanabileceği anlamına da gelmiyor. Bankacılık ve kredi değerlendirme süreçleri yine belirleyici olacak.

Devlet alacağını, esnaf finansmanını koruyor

Yeni sistemin ekonomik mantığı aslında oldukça önemli. Vergi ve SGK borcu bulunan işletmenin finansmana erişimini tamamen engellemek, bazı durumlarda kamu alacağının tahsilini kolaylaştırmak yerine daha da zorlaştırabiliyor. Çünkü finansmana ulaşamayan işletme ya üretimini yada ticaretini küçültüyor, ödeme gücü bozuluyor ve mevcut borçların üzerine yenileri eklenebiliyor.

Yeni mekanizma ise farklı bir yaklaşım getiriyor: “Kredinin belirli bölümünü doğrudan kamu borcuna aktar, kalan finansmanı işletmenin kullanımına bırak.” Böylece kamu açısından tahsilat sağlanıyor, esnaf açısından da işletmenin faaliyetini sürdürebilecek finansal alan korunmaya çalışılıyor.

Esnafın gerçek sorunu nakit akışı

Bugün küçük işletmeler açısından yalnızca kârlılığa bakmak yeterli değil. Bir işletme bilanço üzerinde kârlı görünmesine rağmen tahsilatını zamanında yapamıyorsa ciddi finansman problemi yaşayabilir. 

Kira, ücret, enerji, hammadde, vergi ve SGK ödemeleri beklemiyor. Buna karşılık işletmenin müşterilerinden yapacağı tahsilatlar gecikebiliyor. 

İşte vergi ve SGK borçlarının bir bölümünün arkasında da bu nakit akışı problemi bulunuyor. Bu nedenle yeni düzenlemeyi sadece “borcu olan esnafa kredi” olarak değerlendirmemek gerekiyor.

Asıl önemli değişiklik, kamu borcu bulunan ancak ekonomik faaliyetini sürdürebilecek durumdaki esnafın finansman sisteminden tamamen dışlanmaması olacak.

Elbette uygulamanın gerçek başarısını kredi limitleri değil, esnafın bu kredilere fiilen ne ölçüde ulaşabildiği gösterecek. Faiz maliyeti, kredi değerlendirme şartları ve uygulamadaki erişilebilirlik burada belirleyici olacak.

Ancak yaklaşım açısından önemli bir değişim var. Borcu olan esnafa kapıyı kapatmak yerine, borcun tahsilini sağlayarak işletmenin finansmana erişimini devam ettirmek. Çünkü esnafın çarkının dönmesi yalnızca esnaf açısından önemli değil. İstihdamın, ticaretin ve nihayetinde kamu gelirlerinin devamlılığı açısından da önemli.

Yeni sistem doğru ve erişilebilir şekilde uygulanırsa, hem kamu alacağının tahsilini hem de esnafın finansal sürdürülebilirliğini destekleyen önemli bir araç haline gelebilir.