Sedat YILMAZ

Cari işlemler açığı, Mayıs’ta geçen yılın aynı dönemine kıyasla 3,1 milyar dolar artarak 6,46 milyar dolar düzeyinde gerçekleşti. Bunun sonucunda 12 aylık cari işlemler açığı 29,44 milyar dolara yükseldi. Cari açığın beklentiler altında gelmesinde turizm sektöründeki canlanmanın pozitif etkisi oldu.

Mayıs’ta aylık 6,47 milyar dolar olarak açıklanan cari açık rakamı 6,76 milyar dolar açık olan piyasa beklentisinin biraz altında gerçekleşti. Cari işlemler açığı, bir önceki yıla göre 3,15 milyar dolar arttı. 12 aylık bazda cari açık sınırlı olarak Nisan ayındaki 26,3 milyar dolardan 29,4 milyar dolara yükseldi.

Kültür ve Turizm Bakanlığı Mayıs ayı verilerine göre yılın ilk 5 ayında 12,7 milyon dış ülke ziyaretçisi ağırlayan Türkiye’de turizm gelirlerindeki önemli artış desteğiyle cari dengede oluşması beklenen büyük açık sınırlanmış oldu. Aynı ayda 6,4 milyar dolar açık veren ödemeler dengesi, bir önceki yıla göre sadece 3,15 milyar dolar yükseldi.

Enerji ve altın hariç tutulduğunda, cari fazla Nisan’daki 36,8 milyar dolardan 38,3 milyar dolara yükseldi. Geçen yıla göre 3 katına çıkmış olan enerji ithalatı etkisi ile 5 aylık sürede cari açık yaklaşık olarak 28 milyar dolar seviyesinde gerçekleşti.  Mayıs’ta enerji ithalatı faturası geçen yılın aynı ayına göre yüzde 124,3 artışla 6,9 milyar dolar oldu.

Portföyden 4,3 milyar dolar çıktı

Ödemeler dengesinin Mayıs gerçekleşmesinde, bir önceki yılın aynı ayına göre hizmetler dengesi kaynaklı girişlerin 2,3 milyar dolar artarak 3,2 milyar dolara yükselmesi ve birincil gelir dengesi kaynaklı çıkışların 417 milyon dolar azalarak 913 milyon dolara gerilemesine rağmen, ödemeler dengesi tanımlı dış ticaret açığının 5,7 milyar dolar artarak 8,7 milyar dolara yükselmesi etkili oldu.

Geçen yılın mayıs ayında 1 milyar 28 milyon dolar açık veren altın ve enerji hariç cari işlemler hesabında, bu yılın aynı döneminde 388 milyon dolar fazla oluştu. Bu dönemde, hizmetler dengesi altında seyahat kaleminden kaynaklanan net gelirler 1,54 milyar dolar artarak 2,1milyar dolara çıktı.

Doğrudan yatırımlar kaynaklı kalemde 959 milyon dolarlık giriş kaydedilirken, portföy yatırımları kaynaklı kalemde 4,3 milyar dolarlık net çıkış oluştu. Net hata noksan kaleminde Mayıs’ta 2,9 milyar dolar girişler dikkat çekti. Yine geçen yılın mayıs ayında 170 milyon dolar net giriş kaydeden ikincil gelir dengesi kalemi, bu yılın aynı döneminde 24 milyon dolar net çıkış oluştu. Geçen Nisan ayında cari işlemler açığı 2,94 milyar dolar olmuştu.

5 ayda Türkiye’ye 13 milyon yabancı geldi

Türkiye, 2022 yılının ilk 5 aylık döneminde toplam 12 milyon 710 bin 431 ziyaretçiyi ağırladı. Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın verilerine göre Türkiye’ye gelen ziyaretçilerin 11,3 milyon yabancılar, 1,4 milyonu ise yurtdışı ikametli vatandaşlar oluşturdu. Yılın ilk 5 aylık döneminde gelen yabancı ziyaretçi sayısında geçtiğimiz yılın aynı dönemine göre yüzde 207,10 artış yaşandı.

Türkiye’ye Ocak – Mayıs 2022 döneminde en çok ziyaretçi gönderen ülkeler sıralamasında bir önceki yılın aynı dönemine göre Almanya yüzde 367,2 artış ile birinci, Bulgaristan yüzde 334,8 artış ile ikinci, Rusya Federasyonu da yüzde 49.4 artış ile üçüncü sırada yer aldı. Rusya’yı İran ve İngiltere takip etti. Türkiye’ye 2022 yılının Mayıs ayında gelen yabancı ziyaretçi sayısı da geçtiğimiz yılın aynı ayına göre yüzde 308,48 artışla 3,8 milyon olarak gerçekleşti. Mayıs ayında en çok ziyaretçi gönderen ülkeler sıralamasında ise bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 420,62 artış ile Almanya birinci sırada yer aldı.

Enerji faturası yüzde 124 arttı

Söz konusu dönemde, ekonomik aktivitelerdeki canlanma, sanayi üretimindeki artış ve küresel piyasalarda enerji fiyatlarının yükselmesiyle ülkede ithalat faturası da arttı.

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre, Mayıs’ta Türkiye'nin enerji ithalatı için ödediği tutar, bu yılın mayıs ayında geçen yılın aynı ayına göre yüzde 124 artarak 6,94 milyar dolara yükseldi. Geçen yılın mayıs ayında bu rakam 3,09 milyar dolar olarak kayıtlara geçmişti. Türkiye’nin Mayıs’taki ithalatı 29,5 milyar dolar olmuştu. Öte yandan, ham petrol ithalatı Mayıs’ta geçen yılın aynı ayına göre yüzde 1,5 artarak 2,97 milyon  tona çıktı.

Türkiye’nin 2022 Nisan ayında enerji ithalat faturası geçen yıl aynı aya göre yüzde 135.1 artış göstermişti. Geçen yıl Nisan’da aylık 3,3 milyar dolar enerji faturası ödeyen Türkiye, bu yılın ilk 4 ayında 32,7 milyar dolarlık enerji faturası ödedi.

Beklentilerden az gerçekleşti

Ekonomistlere göre, Türkiye’de cari işlemler açığı hizmet girişlerindeki ve turizm gelirlerindeki artışın artan enerji faturasının etkisinin bir kısmının hafifletilmesine yardımcı olması nedeniyle Mayıs ayında beklenenden daha az gerçekleşti.

Kültür ve Turizm Bakanlığı Mayıs ayı verilerine göre yılın ilk 5 ayında 12,7 milyon dış ülke ziyaretçisi ağırlayan Türkiye’de turizm gelirlerindeki önemli artış desteğiyle cari dengede oluşması beklenen büyük açık sınırlanmış oldu. Aynı ayda 6,4 milyar dolar açık veren ödemeler dengesi, bir önceki yıla göre sadece 3,15 milyar dolar yükseldi.

Yılın ilk  5 aylık döneminde gelen yabancı ziyaretçi sayısında bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 308,4 artış sağlayan Türkiye’de 12 aylık cari dengedeki açık bir ay öncesine göre 26,3 milyar dolardan 29,4 milyar dolara çıkmış oldu. Türkiye’ye gelen Rus ziyaretçi sayısı yıllık yüzde 1778 artarken Ocak-Mayıs’ta artış yüzde 49,4 olarak gerçekleşti.

Enerji ve altın hariç tutulduğunda, cari fazla Nisan’daki 36,8 milyar dolardan 38,3 milyar dolara yükseldi. Geçen yıla göre 3 katına çıkmış olan enerji ithalatı etkisi ile 5 aylık sürede cari açık yaklaşık olarak 28 milyar dolar seviyesinde gerçekleşti.  Mayıs’ta enerji ithalatı faturası geçen yılın aynı ayına göre yüzde 124,3 artışla 6,9 milyar dolar oldu.

Cari dengeye pesimist bakış

Mayıs ayındaki ödemeler dengesini değerlendiren Tera Yatırım Başekonomisti Enver Erkan, Mayıs’ta dış ticaret açığının baskın olarak gözlendiği ödemeler dengesinde Hizmetlerin yükselen turizm gelirleriyle aylık 3,2 milyar dolar fazla vermesi, cari açıktaki genişlemeyi küçülttüğünü,  kaynağı bilinmeyen sermaye hareketlerinin aylık 2,87 milyar dolarlık giriş göstererek Ocak-Mayıs döneminde girişleri yaklaşık 13,34 milyar dolara yükselttiğini hatırlattı.

Erkan, “İthalat tarafındaki genel artış ve bunun enerji tarafından sürüklenmesi cari açığı genişletici etki yaparken, enerji ve altın hariç ihracat ve net turizm ve yolcu taşımacılığı gelirleri cari açığı daraltıcı etkide bulunmaktadır. Net altın ithalatının etkisi ise cari açık üzerinde azalmaya devam ediyor” dedi.

Liraizasyon stratejisinin temelinde cari fazla verme öngörüsü olmakla birlikte, cari işlemler açığındaki görüntü bozulmasına rağmen politika perspektifinde herhangi bir değişiklik yapılmadığına dikkat çeken Erkan, “Cari işlemler açığında yıllık beklenti 30 milyar dolar seviyelerinin biraz üzerinde olmakla birlikte biz daha pesimist (kötümser) bakıyor, turizm gelirleri toparlanmaya devam etse de 12 aylık cari açıktaki genişlemenin devam edeceğini düşünüyoruz.  Bu kapsamda da yılın genelinde cari açığın 51 milyar dolar olabileceğini öngörüyoruz” yorumunu yaptı.

Dünyayı yükselen enflasyon ve resesyon endişeleri sardı

İş gücü piyasasının güçlü kalması FED’in para politikalarındaki şahin duruşunu koruyacağına işaret etse de enflasyonun kontrol altına alınabileceğine yönelik beklentilerin güçlenmesi, resesyon ihtimaline karşın piyasalarda olumlu fiyatlanmaya devam ediyor. Para piyasalarındaki fiyatlamalarda FED’’in Temmuz toplantısında 75 baz puan, Eylül toplantısında ise en az 50 baz puanlık faiz artışına kesin gözüyle bakılıyor.

Haftaya Avrupa Merkez Bankası (ECB) Başkanı Christine Lagarde’ın açıklamaları ve FED’in yayımlayacağı “Bej Kitap” raporunun piyasaların odağında olacak. Yurtdışı piyasalarda ABD ve Almanya’da enflasyon, Çin’de büyüme ve sanayi üretimi verileri öne çıkarken yurtiçinde de sanayi üretimi piyasalara yön verecek. Türkiye’de  sanayi üretim endeksinin Mayıs’ta bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 8, arındırılmamış endeksin ise yıllık yüzde 10,2 artmasını bekliyor.

Küresel piyasalar ABD Merkez Bankası (FED) ve majör merkez bankalarının enflasyon ve resesyon gelişmeleriyle dalgalanırken uluslararası derecelendirme kuruluşu Fitch Ratins, resesyona girdiği ifade edilen ABD’nin notunu AAA olarak teyit ederken not görünümünü negatiften durağana çevirdi.

Operasyonel merkezi Manhattan’da olan Amerikan finansal hizmetler şirketi Wells Fargo ABD ekonomisi yüksek enflasyonun,  tüketici güveninde azalma ve şirketlerin harcamalarındaki zayıflamayla beraber resesyona girdiğini ileri sürmüştü. Wells Fargo stratejisti Sameer Samana “Resesyonun teknik bir tarafı var, bir de tüketim ve istihdamda kötüleşme beklenen tarafı var. Teknik kısmı ilk yarının hikayesiydi. İstihdam ve tüketim kısmı ise ikinci yarıda yaşanacak” demişti.

Sıkı iş gücü piyasası koşullarının nominal ücret enflasyonu üzerinde yukarı yönlü baskı oluşturduğunu belirten Fitch Ratings aynı zamanda Türkiye’nin kredi notunu ise düşürdü. Fitch Ratings, Türkiye’nin kredi notunu B+’dan B’ye indirdi, görünümünü ise “negatif” olarak teyit etti.

Fitch not düşürme gerekçesini, Türkiye’de liranın değer kaybetmesi ve döviz kuru geçişgenliğinin hızlanarak büyümesi ve uygulanan politikaların makro ekonomik ve finansal istikrara yönelik riskleri azaltmadığı şeklinde ileri sürdü. Fitch, yıllık enflasyonun 2022'de ortalama yüzde 71,4’e, 2023’te yüzde 57 gerçekleşeceğini tahmin ettiğini bildirdi. Fitch 12 Şubat’ta aldığı karar ile Türkiye’nin kredi notunu BB-‘den B+’ya indirdiğini, görünümünü ise “negatif” olarak teyit ettiğini açıklamıştı.  

Söz konusu gelişmelerle Borsa İstanbul’da işlem gören hisse senetleri haftalık bazda ortalama yüzde 0,40, altının gram satış fiyatı yüzde 0,44 değer kaybetti, dolar/TL yüzde 3,34, euro/TL yüzde 1,04 değer kazandı. Yurtiçinde 1000 TL’lik yatırım borsada 996 lira, altında 995,6 lira, dolarda 1033,4 lira, euroda 1010,4 lira oldu.

Yatırım araçlarında performans şöyle oluştu:

BIST 100… Borsa İstanbul (BIST) 100 endeksi, en düşük 2.359,09, en yüksek 2.475,47 puanı gördükten sonra haftayı önceki hafta kapanışına göre yüzde 0,40 azalarak 2.434,02 puandan tamamladı. Kurban bayramı dolayısıyla haftanın son günü endeks yüzde 0,35 değer kazandı. Endekste 2.500 direnç, 2.390 destek olarak görülüyor.

DOLAR/TL… ABD doları yüzde 3,34 değer kazanarak 17,3210 liraya yükseldi. BDDK’nın aldığı kararlarla değer kaybeden dolar, uluslararası dolar endeksinin (DXY) hafta için 107 puanı geçmesinin ardından yeniden 17,3 liraya kadar yükseldi. DXY şu anda 106,9 seviyesinde hareket ediyor. Kurda destek 17 lira, direnç 17,50’lerde bulunuyor.

EURO/TL… Avrupa parası euro haftalık yüzde 1,04 artışla haftayı 17,57 liradan kapattı. Doların güçlenmesiyle dolara karşı değer kaybeden euro, TL’ye karşı ise değer kazandı. Euroda destek 17,3 lira, direnç 17,70 lira tahminleri yapılıyor.

ALTIN… Altının onsu küresel enflasyon, resesyon ve FED’in agresif faiz artışları karşısında aşağı yönünü koruyor. 1860’lardan 1740 dolara inen onsta desteğin 1700, direncin 1780 olması öngörülüyor. Kapalıçarşı’da işlem gören 24 ayar külçe altının gram satış fiyatı bu hafta yüzde 0,44 kayıpla 967,70 liraya, Cumhuriyet altınının satış fiyatı da yüzde 0,46 azalışla 6.485 liraya geriledi. Geçen hafta sonu 1.595 lira olan çeyrek altının satış fiyatı da 1.590 liraya düştü.

PETROL… Hafta içi resesyon etkileriyle 97 dolara kadar inen petrol fiyatlarında dalgalanmalar sürerken hafta için Perşembe günü OPEC toplantısında Ağustos ayına yönelik petrol üretim politikasına bağlı kalınması kararı alındı. Ağustos ayı için günlük 640 bin varil üretim artışı uygulanacak. Bu hafta ortalama yüzde 3 değer kaybeden petrolde Haziran ayında da kayıp yüzde 8’in üzerinde gerçekleşti. Halen 107 dolardan işlem gören brent petrolde 110 dolar direnç konumunda. Batı Teksas petrolü (WTI) ise 105 dolar direncini koruyor.

KRİPTO PARA… Kripto para piyasasında enflasyon ve resesyon endişeleriyle dalgalı seyir sürerken kripto şirketlerinin iflası ve büyük sermaye kayıplarının yanında İngiltere’de pazara yönelik sert düzenlemelerin gündeme gelmesi yatırımcıyı büyük zararlara uğrattı. Pazar toparlanmaya çalışırken bir yandan satışlar da sürüyor. Bu hafta ise kripto paralar zararlarını azaltması adına bir miktar yatırımcısına umut oldu. Bitcoin haftalık yüzde 12 (21.652$), Ethereum da yüzde 15,4 (1.216$) değer kazandı. Pazarın üçüncü büyük parası Ripple yüzde 9,2 (0,34$) prim yaptı. Solana da haftayı Ethereum gibi yüzde 15 artıda kapattı. Pazarda Tether, USD Coin, Binance USD gibi paralar haftalık küçük kayıplar yaşadı.