Hakan ÖZBAY

Ham petrol üreticilerinden Nijerya, 20 milyar dolar yatırım bedeline sahip Dangote Rafinerisi'nin devreye girmesiyle birlikte kendi akaryakıtını üreterek net ihracatçı konumuna ulaştı. Mart 2026 verilerine göre, tesis sayesinde günlük ortalama 44.000 varil benzin ihraç eden Nijerya, Mozambik'e 317.000 varillik bir sevkiyat gerçekleştirerek Doğu Afrika pazarına giriş yaptı. Bu gelişme, küresel enerji piyasalarında ve ithalatçı ülkeler nezdinde yeni tedarik rotalarının oluşmasına neden oluyor.

TÜRKİYE İÇİN YENİ TEDARİK KANALI POTANSİYELİ

Petrol ve rafine edilmiş akaryakıt ürünlerinde (benzin, dizel, jet yakıtı) dışa bağımlı olan Türkiye için Nijerya'nın bu yeni konumu, tedarik zincirini çeşitlendirme fırsatı sunuyor. Nijerya'nın günlük 650.000 varillik kapasitesiyle ihracata başlaması, Türkiye'nin rafine ürün ihtiyacının bir bölümünü doğrudan Batı Afrika'dan karşılayabilmesine zemin hazırlıyor. İlerleyen dönemde kapasitenin günlük 1,4 milyon varile çıkarılma planı da göz önüne alındığında, Nijerya'nın Türkiye için Orta Doğu ve Avrupa pazarlarına alternatif bir akaryakıt tedarikçisi olma potansiyeli taşıdığı öngörülüyor.

TİCARET HEDEFİ 5 MİLYAR DOLAR

Nijerya'nın üretim kapasitesindeki bu değişim, Türkiye ile olan mevcut ekonomik ilişkilerin hacmini de etkileyecek dinamiklere sahip. Resmi verilere göre, Türkiye ile Nijerya arasındaki ticaret hacmi 2025 yılının ilk 11 ayında 688,4 milyon dolar olarak kaydedildi. İki ülkenin açıkladığı resmi stratejik hedef ise bu ticaret hacmini 5 milyar dolara çıkarmak. Türkiye'nin Nijerya'dan işlenmiş akaryakıt ithal etmeye başlaması, söz konusu 5 milyar dolarlık hedefe ulaşılmasında en belirleyici ticaret kalemi olarak değerlendiriliyor.

AFRİKA GENELİNDE 40 MİLYAR DOLARLIK HACİM

Türkiye'nin enerji ithalatında Nijerya'ya yönelme potansiyeli, Afrika kıtasındaki mevcut ekonomik verilerle de destekleniyor. Türkiye'nin kıta genelindeki ekonomik faaliyetleri şu verilerle ifade ediliyor:

• Ticaret Hacmi: 2003 yılında tüm Afrika kıtasıyla 5,4 milyar dolar olan ticaret hacmi, 2025 yılı sonu itibarıyla yaklaşık 40 milyar dolar olarak gerçekleşti.

• Müteahhitlik Projeleri: Türk müteahhitlik firmaları, bugüne kadar Afrika genelinde 2.000'den fazla projede yer alarak yaklaşık 100 milyar dolarlık iş hacmi oluşturdu.

• Doğrudan Yatırımlar: Türk şirketlerinin kıtadaki doğrudan yatırımlarının piyasa değeri 15 milyar dolar seviyesinde kaydedildi.

ÇİN'İN DANGOTE RAFİNERİSİ'NDEKİ ROLÜ

Yaklaşık 20 milyar dolara mal olan Dangote Rafinerisi mülkiyet olarak Nijeryalı milyarder Aliko Dangote'ye (Dangote Group) ait olsa da, projenin inşa ve faaliyete geçme aşamasında Çin'in sağladığı teknik ve mühendislik desteği belirleyici bir faktör oldu.

Tesisin inşası sürecinde, devasa yapıların kurulumu için gereken ağır iş makineleri, teknik altyapı ve mühendislik hizmetleri Çinli devlet destekli şirketler tarafından sağlandı. Özellikle China National Chemical Engineering Corporation (CNCEC) ve XCMG gibi şirketler, rafinerinin inşasında ana yükleniciler arasında yer alarak devasa vinçlerin tedariki, altyapı kurulumu ve montaj süreçlerini yürüttü. Çinli şirketlerin sağladığı bu ağır sanayi ve ekipman desteği, rafinerinin tamamlanarak üretime geçmesindeki en önemli dış unsurlardan biri olarak kaydedildi.