Deniz DİKMEN

Doğa öyle büyüleyici bir mucize ki… Denizleri, dağları, ovaları, gölleri, akarsuları, canlıları, iklimi ve renkleriyle insanı her zaman kendine hayran bırakıyor. Sizi bilmem ama ben doğaya her zaman büyük bir hayranlık ve sevgi duydum.

Bu hafta sizleri, yeryüzünün en etkileyici çok özel jeolojik oluşumlarından biri olan fiyortların büyülü dünyasına götürmek istiyorum. 

Fiyortlar dünyanın her köşesinde karşınıza çıkmaz. Bu eşsiz doğa harikalarını ancak Alaska, Şili Patagonyası, Yeni Zelanda, İzlanda, Grönland, Kanada ve İskandinavya'da görebilirsiniz. Bunun nedeni, fiyortların yalnızca yüksek enlemlerde, kutuplara yakın, dağlık ve buzulların şekillendirdiği coğrafyalarda oluşmasıdır.

Buzul çağlarında dev buz kütlelerinin dağları aşındırmasıyla oluşan derin vadiler, zamanla deniz sularıyla dolarak bugünkü fiyortları meydana getirmiştir. Dik yamaçlarla çevrili bu dar deniz girintilerinin derinliği, kıyıya çok yakın olmalarına rağmen yüzlerce, hatta binlerce metreyi bulabilir.

Dünyanın en büyük fiyordu Grönland'daki Scoresby Sund'dur. Yaklaşık 340 kilometre uzunluğunda, 1.450 metre derinliğinde olan bu devasa oluşum yaklaşık 38 bin kilometrekarelik bir alanı kaplar. Norveç'in en ünlü fiyordu ise 205 kilometre uzunluğundaki ve yaklaşık 1.300 metre derinliğindeki Sognefjord'dur. Bu rakamlar okuduğunuzda bir anlam ifade etmeyebilir. Ama, lütfen durun ve bir düşünün bu rakamlar bize ne ulvi büyük bir doğa olayını anlatıyor.

En etkileyici fiyortlar İskandinavya'da

Bana göre dünyanın en etkileyici fiyortları hiç kuşkusuz İskandinavya'dadır.

Finlandiya'da okyanus fiyortları bulunmasa da, yaklaşık 180 bin gölüyle ülkenin iç kesimlerinde fiyort görünümünü andıran dar tatlı su girintileri yer alır. Paarlahti bunların en güzel örneklerinden biridir.

İsveç'teki fiyortlar ise Norveç'e göre daha küçük ve daha sınırlı sayıdadır. Gullmarsfjorden, Kosterfjorden, Brofjorden, Idefjorden ve Åbyfjorden ülkenin en bilinen fiyortları arasında yer alır. 

Özellikle Bohuslän kıyılarındaki bu fiyortlar, kırmızı granit kayalıklarla çevrili olmaları ve şirin balıkçı kasabalarıyla farklı bir karakter sergiler. Aynı zamanda İsveç'in önemli deniz koruma alanlarının da önemli bir bölümünü oluştururlar.

İskandinavya denildiğinde ise akla ilk gelen ülke kuşkusuz Norveç'tir.

Norveç'in kuzey ve batı kıyıları boyunca yaklaşık 1.700 isimlendirilmiş fiyort bulunur. Yaklaşık 3 bin kilometre uzunluğundaki kıyı şeridi, fiyortların oluşturduğu girinti ve çıkıntılar sayesinde 30 bin kilometreye ulaşır. Böylece Norveç, dünyanın en uzun kıyı şeritlerinden birine sahip ülkelerden biri hâline gelir.

1.500 metreye ulaşan dik kayalıklar, zirvelerden dökülen sayısız şelale ve derin mavi sular, Norveç fiyortlarını adeta yaşayan bir tabloya dönüştürür. Üstelik başkent Oslo bile bir fiyordun kıyısında kurulmuştur.

Bu eşsiz coğrafyayı keşfetmenin birçok yolu var. Aracınızla ülkeyi baştan sona gezebilir, yürüyüş parkurlarında doğayla baş başa kalabilir ya da deniz yolunu tercih ederek fiyortların içine kadar girebilirsiniz. Adım adım kuzey ama karar verin. Yürüyerek mi, denizden mi?

Yürüyüş tutkunları için Preikestolen (Pulpit Rock), yaklaşık 600 metre yükseklikten Lysefjord'u seyretme imkânı sunuyor. Yaklaşık 8 kilometrelik parkur 4-5 saat sürüyor.

Daha maceracı olanlar ise "Troll'ün Dili" anlamına gelen Trolltunga'yı tercih edebilir. Ringedalsvatnet Gölü ve Hardangerfjord manzarasına hâkim bu rota yaklaşık 27 kilometre uzunluğunda ve 10-12 saatlik zorlu bir yürüyüş gerektiriyor.

Biz fiyortları denizden keşfetmeyi seçtik.

Haziran ayında Almanya'nın Kiel Limanı'ndan hareket eden bir cruise gemisiyle önce Kopenhag'a uğradık, ardından Norveç kıyıları boyunca kuzeye doğru ilerleyerek birbirinden güzel fiyortları gezmeye başladık. Yaz aylarında günlerin çok uzun olması bu yolculuğa bambaşka bir atmosfer katıyordu. Beyaz geceler eşliğinde ilerlerken eriyen karların dağlardan çağlayanlara dönüşmesini izlemek unutulmazdı.

Sıcak karşılama anları

Gemide balkonlu bir kabinde kalıyorduk. Böylece yalnızca güverteden değil, odamızın balkonundan da fiyortların sessiz güzelliğini kahvemizi içerek doyasıya seyredebildik. Bazı küçük koylarda rengârenk Norveç evlerinin önünde toplanan insanlar, gemi geçerken bizlere el ya da değişik renklerde bayraklar sallıyordu. Bu sıcak karşılama yolculuğun en samimi anlarından biriydi. Bizim için çok önemli ve değerli olmasının yanında dağ başında yalnız bir evin terasına çıkıp boru çalan beyi ve kırmızı masa örtüsü gibi kumaş sallıyan hanımı hiç unutamadım. 

Ancak tüm gezi boyunca hafızamızdan hiç silinmeyecek yer Geirangerfjord oldu.

"Mızrak" anlamına gelen Geiranger adı, fiyordun uzun ve dar yapısına işaret ediyor. Koyu lacivert suları, gökyüzüne yükselen dik kayalıkları ve yüzlerce metre yükseklikten dökülen ünlü Yedi Kız Kardeş, Gelin Duvağı ve Damat Şelaleleri gerçekten nefes kesici bir manzara oluşturuyor.

Cruise gemisinden indikten sonra Hellesylt ile Geiranger arasındaki feribot yolculuğunu da yaptık. Yaklaşık bir saat süren bu 15 kilometrelik yolculuk boyunca fiyordu en ince ayrıntısına kadar yakından görme fırsatı bulduk. Güvertede oturup sıcak kahvemizi içerken fonda hafif bir müzik eşliğinde ilerlemek, doğayla baş başa kalmanın en keyifli hâllerinden biriydi. Şansımıza hava da kusursuzdu ve Geiranger bütün ihtişamını bize cömertçe sergiliyordu.

Feribottan indikten sonra Geiranger Köyü'ndeki küçük ve şirin bir restoranda yöresel açık büfeyi denedik. Taptaze balıklar, deniz ürünleri, salatalar, sebzeler ve yerel meyve püreleriyle hazırlanan sofranın hem lezzeti hem de sunumu gerçekten unutulmazdı.

Akşamüstü gemimize dönerken hepimizin yüzünde aynı ifade vardı: Büyük bir mutluluk ve hayranlık.

Norveç'e yolunuz düşerse yalnızca fiyortlarla yetinmeyin. Başkent Oslo'yu, tarihi dokusuyla Bergen'i, dünyanın en güzel tren rotalarından biri kabul edilen Flåmsbana'yı ve sevimli sahil kasabası Kristiansund'u da mutlaka gezi listenize ekleyin. Hatta dünyanın en güzel tren rotalarından biri kabul edilen Flåmsbana yolda bir köprü üzerinde duruyor ve güzel bir sürpriz yapıyorbize. Kısaca “Perilerin Dansı” diyebileceğim bir güzellikle heyecanlanıyoruz. 

Norveç'in en ünlü fiyortları

Norveç'in en ünlü fiyortları arasında Geirangerfjord, Sognefjord, Nærøyfjord, Hardangerfjord, Lysefjord, Aurlandsfjord, Trollfjord, Hjørundfjord, Nordfjord ve Lyngenfjord ilk sıralarda yer alıyor.

Yaz aylarında bazı fiyortlarda denize girmek de mümkün. Kimi bölgelerde bembeyaz kumsallar sizi karşılarken, kimi yerlerde Norveçliler gibi kayalıklardan serin sulara atlayabilirsiniz. Ama şimdiden söyleyim çok soğuk su! 

Daha sıra dışı deneyimler arayanlar için Tromsø'nun kuzeyindeki Arktik sularda, profesyonel rehberler eşliğinde balinalar ve orcalarla yüzme turları düzenleniyor. Karlı dağların çevrelediği bu soğuk sularda yüzdükten sonra geminin sıcacık Fin Hamamı da denilen saunasına girmek ise başlı başına unutulmaz bir deneyim. Ardından servis edilen sıcak ve doyurucu yemekler, insanın içini tamamen ısıtıyor. Saunadan sonra da girebilirsiniz. 

2005 yılında Geirangerfjord ve Nærøyfjord, olağanüstü doğal güzellikleri ve benzersiz peyzaj özellikleri nedeniyle "Batı Norveç Fiyortları" adıyla UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne alındı.

Dilerim bir gün yolunuz bu eşsiz coğrafyaya düşer. Koyu mavi denizin, yemyeşil yamaçların, bembeyaz şelalelerin ve sisler arasından yükselen dağların oluşturduğu renk cümbüşünü kendi gözlerinizle izleme fırsatı bulursunuz.

Son bir küçük tavsiye… İskandinav yazı sizi aldatmasın. Güneşli bir havada bile birkaç dakika içinde şiddetli yağmur başlayabilir. Bu nedenle valizinizde mutlaka kaliteli, su geçirmeyen bir yağmurluk bulunsun.

Şimdiden keyifli ve keşif dolu yolculuklar dilerim.