Shakhsanam KURBANOVA

Dünya petrolünün yaklaşık yüzde yirmisinin geçtiği Hürmüz Boğazı'nın geleceği Londra ve Paris'ten eş zamanlı açıklanan ortak bildiriyle yeni bir aşamaya taşındı. İngiltere Başbakanı Keir Starmer ve Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron'un imzaladığı ortak bildiride Umman Sultanlığının egemenlik sularının güvenli navigasyona açık tutulması için İngiltere ve Fransa ile iş birliği yapma konusunda anlaşmaya vardığı açıklandı; iki ülke, gerektiğinde Hürmüz'deki serbest geçişi desteklemek amacıyla çok uluslu askeri misyonu konuşlandırmaya hazır olduklarını da kamuoyuyla paylaştı.

ATEŞKES VAR, MAYINLAR HÂLÂ ORADA

Anlaşmanın aciliyeti somut bir tehditten besleniyor. Fransa, ateşkesin altı haftası geçmesine rağmen ABD-İran savaşından kalan mayınların Hürmüz'u teknik olarak açık ama yapısal olarak kırılgan bıraktığını öne sürerek mayın arama gemileri, fırkateynler ve deniz devriye uçağından oluşan bir deniz kuvvetleri paketini bölgeye sevk etti. Ticari sigorta şirketleri güzergahı "sigortalanmaz" olarak değerlendirmeye devam ediyor; bu durum taşımacılık maliyetlerini Avrupa ve Asya'ya yansıyor.

Sayılar durumun ekonomik ağırlığını gözler önüne seriyor. Suudi Arabistan, ABD ile İran'ın 17 Haziran'da mutabakat muhtırasını imzalamasından 2 Temmuz'a kadar geçen iki haftada Hürmüz üzerinden yaklaşık 34 milyon varil ihraç etti; bu rakam savaş dönemine kıyasla iki katın üzerinde. Referans ham petrol fiyatı olan Brent, mart ayındaki zirve noktasından yüzde 39 geriledi.

UMMAN’IN STRATEJİK KONUMU

Umman, ABD ile İran arasındaki müzakerelerin yürütüldüğü gizli kanalı işletmiş ve Haziran mutabakatının tutulmasını sağlayan tarafsız zemin işlevi görmüştü. İngiltere-Fransa bildirisinin Umman'ı yalnızca Batı deniz operasyonları için bir platform olarak değil, egemenliği tescillenecek bağımsız bir aktör olarak çerçevelemesi bilinçli bir tercih; bu çerçeveleme İran kamuoyu için düşünülmüş. ABD, Umman'ın İran adına bir geçiş ücreti sistemi kurmasına yardım ettiğinin görülmesi halinde "saldırgan" biçimde yaptırım uygulayacağını önceden ilan etmişti; bu tablo Umman'ın denge politikasını daha da hassas kılıyor.

Mayınların müzakere süreci kapanmadan temizlenip temizlenemeyeceği, müzakerelerin başarıyla sonuçlanıp sonuçlanmayacağından bütünüyle farklı bir soru. Mayın arama gemileri, teknik olarak açık, yapısal olarak kırılgan ve ticari açıdan felç olmuş bir boğaza doğru ilerliyor. Aciliyet gerçek; kesinlik ise değil. 

Macron ise X üzerinden paylaştığı açıklamada Fransa'nın Hürmüz'daki mayın temizleme kapasitesini devrede tutmaya devam edeceğini, bununla birlikte uçak gemisi Charles de Gaulle'ün Toulon limanına döndüğünü de belirtti.