Figen KARADENİZ

Devletin engelli bireylerin ulaşımını kolaylaştırmak amacıyla sağladığı ÖTV istisnasında milyarlarca liralık bir kamu desteği söz konusu. Ancak bu desteğin büyüklüğü kadar, hangi koşullarda kullanılabileceği de önem taşıyor.

Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın Vergi Harcamaları Raporu'ndaki verilere göre, engellilere yönelik araç alım istisnası kapsamında 2026 yılı için 47 milyar 128 milyon 501 bin TL vergi harcaması öngörülüyor. 2025'te 37 milyar 930 milyon 583 bin TL olan bu tutar, 2027'de 54 milyar 539 milyon 663 bin TL'ye, 2028'de ise 61 milyar 854 milyon 442 bin TL'ye yükseliyor. 

Ancak istisnanın ulaştığı boyutu gösteren en çarpıcı rakam geçmişte gerçekleşen tutarda ortaya çıkıyor.

2024 yılında engellilere yönelik araç alım istisnası nedeniyle gerçekleşen vergi harcaması 97 milyar 554 milyon 472 bin TL oldu. Bu tutarın, aynı yıl ÖTV kapsamında gerçekleşen toplam vergi harcamalarının yüzde 78,16'sını oluşturması dikkat çekti. 

Yani 2024'te ÖTV kapsamında yapılan vergi harcamalarının yaklaşık dörtte üçünden fazlası, engelli araçlarına yönelik istisnadan oluştu.

AVANTAJIN ARKASINDAKİ ŞART

Milyarlarca liralık vergi avantajı sağlanırken, istisnanın temelinde engelli bireyin ulaşım ihtiyacının karşılanması bulunuyor.

Deniz Eresen, ÖTV istisnasının engelli bireyin ulaşımını kolaylaştırmak ve sosyal hayata daha etkin katılımını sağlamak amacı taşıdığını belirtiyor. Eresen'e göre sağlanan avantajın temelinde ticari ya da kişisel bir menfaat değil, engelli bireyin doğrudan yararlanması bulunuyor.

Bu nedenle aracın kullanım biçimi de istisnanın önemli unsurlarından biri haline geliyor. Özellikle aracı kendisi kullanması gereken engelli bireyler açısından, mevzuatta belirtilen koşulların dışında üçüncü kişilerin aracı kullanması sorun yaratabiliyor. Engelli bireyin aracı kullanmasının mümkün olmadığı durumlarda ise aracın sürekli olarak engelli kişinin istifadesine sunulması gerekiyor.

“BEN KULLANMIYORUM, AİLEM KULLANIYOR”

Tam bu noktada ÖTV muafiyetli araç sahiplerinin sıkça başvurduğu “Aileden biri kullanıyor” gerekçesi önem kazanıyor.

Ancak aracın aile bireylerinden biri tarafından kullanılması, tek başına kullanımın mevzuata uygun olduğu anlamına gelmiyor. Aracın hangi şartlarla istisnadan yararlandığı ve engelli bireyin durumuna göre belirlenen kullanım koşulları birlikte değerlendiriliyor.

Dolayısıyla burada yalnızca direksiyonun başındaki kişinin kim olduğu değil, aracın kullanımının istisnanın amacıyla örtüşüp örtüşmediği önem taşıyor. Başka bir deyişle, ÖTV avantajı engelli bireyin adına alınmış bir aracın aile içerisinde sınırsız biçimde kullanılabileceği anlamına gelmiyor.

FATURASI VERGİYE ÇIKABİLİR

Kullanım şartlarının ihlal edildiğinin tespit edilmesi halinde konu trafik cezasıyla sınırlı kalmayabiliyor. İhlalin niteliğine ve aracın hangi şartlarda istisnadan yararlandığına göre, başlangıçta ödenmeyen ÖTV'nin aranması ve buna bağlı vergi ziyaı cezası ile gecikme faizi gündeme gelebiliyor.

Böylece satın alma aşamasında ciddi bir vergi avantajı sağlayan araç, kullanım şartlarına aykırılık halinde araç sahibi açısından önemli bir vergi yükümlülüğüne dönüşebiliyor.

RAKAM BÜYÜYOR, KULLANIM ŞARTI ÖNEM KAZANIYOR

ÖTV istisnasının kamu maliyesindeki büyüklüğünün önümüzdeki yıllarda da artması bekleniyor. 2025 yılında 37 milyar 930 milyon 583 bin TL olarak hesaplanan vergi harcamasının 2026'da 47 milyar 128 milyon 501 bin TL'ye, 2027'de 54 milyar 539 milyon 663 bin TL'ye, 2028'de ise 61 milyar 854 milyon 442 bin TL'ye yükselmesi öngörülüyor. Böylece yalnızca 2025-2028 döneminde bu kalemdeki yıllık vergi harcaması yaklaşık 24 milyar lira artmış olacak.

Öte yandan 2024 yılında gerçekleşen 97 milyar 554 milyon 472 bin TL'lik vergi harcaması, istisnanın geçmişteki büyüklüğünü de ortaya koyuyor. Aynı yıl ÖTV kapsamındaki toplam vergi harcamalarının yüzde 78,16'sının engellilere yönelik araç alım istisnasından oluşması, uygulamanın ÖTV içerisindeki ağırlığını gösteriyor.

Bu tablo, önümüzdeki dönemde ÖTV istisnasının yalnızca kimlerin araç alabileceği açısından değil, istisna kapsamında alınan araçların hangi şartlarda kullanılacağı açısından da önem taşıdığını ortaya koyuyor. Vergi avantajının büyüklüğü arttıkça, bu avantajın amacı doğrultusunda kullanılmasına ilişkin kurallar da daha kritik hale geliyor.