17 Ağustos 1999 Marmara Depremi, on binlerce insanın yaşamını etkileyen büyük bir afet olmasının yanı sıra Türkiye'nin yapı güvenliği anlayışında önemli bir dönüm noktası oldu. Deprem sonrasında yapı denetim sistemi hayata geçirildi, deprem yönetmelikleri bilimsel gelişmeler doğrultusunda yenilendi, mühendislik uygulamaları gelişti ve toplumun deprem bilinci önemli ölçüde arttı.

Aradan geçen 27 yılda kamu kurumları, üniversiteler, sektör temsilcileri ve sivil toplum kuruluşlarının katkılarıyla önemli ilerlemeler kaydedildi. Yeni yapılan yapıların güvenliği konusunda önemli mesafeler alınırken, Türkiye'nin en büyük risk alanlarından birini mevcut yapı stoku oluşturmaya devam ediyor.

17 Ağustos'un ardından yaşanan Van, Elazığ, İzmir ve 6 Şubat Kahramanmaraş depremleri de deprem güvenliğini yalnızca yeni yapı üretimi üzerinden değerlendirmenin yeterli olmadığını gösterdi. Milyonlarca vatandaşın yaşamını sürdürdüğü mevcut yapıların güvenli hale getirilmesi, afet riskinin azaltılmasının en önemli başlıklarından biri olarak öne çıkıyor.

Depreme Karşı Gizli Kahraman: Güçlendirme

Türkiye'de yaşanan depremler, yapısal güçlendirmenin doğru projelendirme ve uygulamayla hayata geçirildiğinde yapıların deprem performansını önemli ölçüde artırabildiğini somut örneklerle ortaya koyuyor. 1967 Akyazı Depremi'nde ağır hasar gören ve sonrasında güçlendirilen Sakarya Valilik Binası, 17 Ağustos 1999 Marmara Depremi'ni ayakta atlattı ve deprem sonrasında kriz merkezi olarak hizmet verdi. 

Benzer bir örnek 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremlerinde Hatay'da yaşandı. Defne ilçesindeki üç bloklu Belediye Kooperatif Evleri Sitesi'nde geçmiş yıllarda güçlendirme uygulanmış iki blok ayakta kalırken, güçlendirme yapılmayan 13 katlı blok yıkıldı. Güçlendirilmiş iki blokta yaşayan 60 aile depremden sağ kurtuldu. 

Farklı dönemlerde yaşanan iki büyük depremden gelen bu örnekler, güçlendirmenin mevcut yapı stokunun güvenli hale getirilmesinde değerlendirilmesi gereken önemli bir seçenek olduğunu gösteriyor. Teknik açıdan uygun yapıların güçlendirilmesi, yıkıp yeniden yapmaya alternatif olarak daha kısa sürede, daha düşük maliyetle ve daha az çevresel etkiyle yapı güvenliğinin artırılmasına imkân sağlayabiliyor.

Güçlendirme Yaygınlaşmadan Deprem Riski Azalmaz

Mevcut yapı stokunun güvenli hale getirilmesinin ilk adımı, yapıların mevcut durumunun doğru şekilde belirlenmesi. Riskli yapı tespiti, yalnızca gözlemsel bir değerlendirmeden oluşmuyor; taşıyıcı sistemin incelenmesi, gerekli numunelerin alınması ve yapısal özelliklerin teknik yöntemlerle değerlendirilmesini kapsıyor. Mevzuata göre yapı maliklerinden biri dahi Bakanlık tarafından lisanslandırılmış kurum veya kuruluşlara başvurarak riskli yapı tespiti yaptırabiliyor. Riskli olduğu belirlenen yapıların teknik açıdan uygun olması ve gerekli şartların sağlanması halinde ise güçlendirme seçeneği değerlendirilebiliyor. 

DEGÜDER, vatandaşların yaşadıkları yapıların güvenliğinden şüphe duymaları halinde konuyu ertelemek yerine yetkin kuruluşlara başvurarak yapıların mevcut durumunu bilimsel yöntemlerle ortaya koymalarının önemine dikkat çekiyor.

Bununla birlikte güçlendirme uygulamalarının daha geniş ölçekte hayata geçirilebilmesi için finansal ve idari engellerin azaltılması gerekiyor. DEGÜDER erişilebilir finansman modellerinin oluşturulmasını, güçlendirme kredileri ve teşvik mekanizmalarının geliştirilmesini, ruhsat ve izin süreçlerinin kolaylaştırılmasını ve denetim süreçlerinin güçlendirilmesini deprem riskinin azaltılması açısından öncelikli adımlar olarak değerlendiriyor.

DEGÜDER Güçlendirme Kültürünün Yaygınlaşması İçin Çalışmalarını Sürdürüyor

Deprem Güçlendirme Derneği kurulduğu günden bu yana güçlendirme alanında teknik bilgi birikiminin geliştirilmesi, sektörün kurumsallaşması ve uygulama standartlarının yükseltilmesi amacıyla çalışmalarını sürdürüyor.

DEGÜDER kamu kurumları, üniversiteler ve sektör temsilcileriyle iş birliği içerisinde yönetmeliklerin geliştirilmesine teknik katkı sunuyor, güçlendirme uygulamalarının yaygınlaşmasına yönelik görüş ve öneriler hazırlıyor, bilimsel etkinlikler düzenliyor ve sektörün ortak aklını oluşturmaya yönelik çalışmalar yürütüyor.

17 Ağustos Marmara Depremi'nin üzerinden geçen 27 yıl, yapı güvenliği konusunda atılan adımlar kadar hâlâ yapılması gerekenleri de gösteriyor. DEGÜDER mevcut yapı stokundaki risklerin azaltılması için güçlendirmenin daha yaygın ve erişilebilir hale gelmesi, uygun yapıların güvenli hale getirilmesinde etkin biçimde değerlendirilmesi gerektiğini vurguluyor.