Hakan ÖZBAY

Zonguldak'ta uzun yıllardır havzanın sosyo-ekonomik gerçeklerinden biri olarak varlığını sürdüren kayıt dışı kömür madenciliği, resmi kurumların yoğun mesaisine sahne oluyor. Asayiş bültenlerine yansıyan operasyon verileri ve sahadaki uzman tahminleri, kaçak ocak sirkülasyonunun boyutlarını gözler önüne seriyor. Sektör temsilcileri ve bölgeyi inceleyen uzmanların değerlendirmelerine göre, havzada anlık olarak aktif veya faaliyete geçirilmeye hazır 300 ila 500 arasında kaçak maden girişinin var olduğu tahmin ediliyor.

İKİ YILDA 631 KAÇAK OCAK KAPATILDI

Zonguldak Valiliği koordinasyonunda jandarma, polis ve Türkiye Taşkömürü Kurumu (TTK) ekiplerince yürütülen çalışmalar, sorunun sahadaki ölçeğini net istatistiklerle ortaya koyuyor. Kapatılan ocak sayılarındaki sirkülasyon şu şekilde kayıtlara geçti:

• 2024 yılı: Havza genelinde yürütülen operasyonlarda toplam 403 adet kaçak ocak tespit edildi. TTK ekipleri tarafından patlayıcı kullanılarak kullanılamaz hale getirilen bu ocaklarda, piyasaya sürülmeye hazırlanan 533 ton kayıt dışı kömür ele geçirildi.

• 2025 yılı: Yıl boyunca gerçekleştirilen 900'ü aşkın denetimde ise 228 adet kaçak ocak tespit edilerek kapatıldı. Bu operasyonlarda el konulan kömür miktarı ise 479 ton olarak açıklandı.

SÜREKLİ YENİLENEN KAYIT DIŞI DÖNGÜ

Kayıt dışı ekonominin bu denli yüksek sayılarda kalmasının temel nedeni olarak "sirkülasyon" gösteriliyor. Ekiplerin tespit edip girişini dinamitleyerek çökerttiği bir ocağın yerine, kısa bir süre sonra farklı bir giriş açılarak veya tamamen farklı bir ormanlık alanda yeni bir kuyu kazılarak üretime devam ediliyor. Bu sirkülasyon, sahada her an yüzlerce ocağın bulunmasına yol açıyor. Resmi olmayan verilere göre, bu kayıt dışı sektörde çalışan ve yevmiye usulüyle kömür kazan kişi sayısının 4 bin civarında olduğu değerlendiriliyor.

ORMAN İÇİNDE VİNÇLİ SİSTEMLER VE İNSANSIZ HAVA ARAÇLARI

Yasa dışı kömür üretiminin sahadaki işleyişi ve kolluk kuvvetlerinin bu faaliyetleri tespit süreçlerine dair teknik ayrıntılar ise şu şekilde sıralanıyor:

• Üretim mekanizması: Kaçak ocaklar genellikle ormanlık arazilerde, sarp yamaçlarda ve gözden uzak noktalarda açılıyor. Kömürün yeryüzüne çıkarılması işlemi büyük çoğunlukla "vinç" veya "çıkrık" adı verilen, basit motorlu mekanizmalarla sağlanıyor. Vagonlar yerine el arabaları veya çuvallar kullanılıyor.

• Tespit çalışmaları: Kapatılan ocakların yeniden açılmasını engellemek ve yeni girişleri bulmak için sadece yaya devriyeler değil, aynı zamanda havadan dronlar ile de ormanlık alanlarda taramalar gerçekleştiriliyor.

• TTK sahaları ve rödovans: Kaçak ocakların önemli bir kısmı, TTK'ya ait imtiyaz alanları içinde veya özel şirketlere kiralanmış (rödovans) sahaların sınır boylarında, yüzeye yakın kömür damarlarının (aflörman) bulunduğu bölgelerde yoğunlaşıyor.

Kolluk kuvvetleri, tespit edilen ocakları imha etmenin yanı sıra, içeride bulunan vagon, vinç, kazma, kürek ve hava kompresörlerine el koyarak Orman İşletme Müdürlüklerine teslim etmeye devam ediyor.