Hakan ÖZBAY

Ankara’nın içme suyu geleceğini garanti altına almak amacıyla milyarlarca liralık yatırımla hayata geçirilen Gerede Su Temini Sistemi, beklenen verimi sağlayamıyor. Su Politikaları Derneği (SPD) tarafından hazırlanan çarpıcı rapor, Başkent’in ana su rezervi olan Çamlıdere Barajı’nın devasa kapasitesine rağmen dolmadığını ve sistemin "Işıklı Barajı" ile revize edilmezse Ankara’yı zor günlerin beklediğini ortaya koydu.

ÇAMLIDERE BARAJI’NDA DOLULUK SADECE %14

Ankara’nın su ihtiyacının büyük bölümünü karşılayan ve 1 milyar metreküpün üzerindeki hacmiyle kentin en büyük su rezervi olan Çamlıdere Barajı, kronik bir "boşluk" sendromu yaşıyor. Rapora göre, barajın kendi havzasından gelen sular, doluluk oranını ancak ortalama %15 seviyesine getirebiliyor. 21 Haziran 2025 itibarıyla barajdaki doluluk oranının %14 seviyelerinde kalması, krizin boyutunu gözler önüne seriyor.

Gerede Sistemi, Çamlıdere Barajı’na yılda ortalama 230 milyon metreküp su aktarmak ve barajı doldurmak üzere tasarlanmıştı. Ancak sistem tamamlanıp işletmeye alınmasına rağmen, baraj uzun süredir maksimum depolama hacminin sadece üçte biri ile hizmet verebiliyor.

Gerede Sistemi kapsamında inşa edilen 32 kilometre uzunluğunda ve 4,5 metre çapındaki tünel, Türkiye’nin en uzun içme suyu tüneli olma özelliğini taşıyor. Tünelin kapasitesi ise oldukça yüksek: Saniyede 40 metreküp, yani tam 40 bin litre su taşıyabilecek güce sahip. Bu, tünelden her saniyede yaklaşık 2 büyük su tankerini dolduracak kadar su geçebileceği anlamına geliyor.

Ancak sorun tünelde değil, suyun tünele yönlendirildiği "kaynak" noktasındaki yapısal tercihte yatıyor. Rapora göre, Gerede havzasındaki akımlar yıllara ve aylara göre büyük düzensizlik gösteriyor. Nisan ayında saniyede 25 bin litre seviyesine çıkan su akışı, Ağustos ve Eylül aylarında neredeyse kuruma noktasına geliyor. Mevcut sistemde kullanılan "Işıklı Regülatörü", suyun bol olduğu dönemlerdeki taşkın sularını depolayamadığı için bu sular boşa akıyor, kurak dönemde ise tünele verecek su bulunamıyor.

IŞIKLI BARAJI GERİ GELMELİ

Su Politikaları Derneği, projenin ilk fizibilite çalışmalarında "Baraj" olarak planlanan ancak daha sonra "Regülatör"e dönüştürülen yapının hatalı bir tercih olduğuna dikkat çekiyor.

Raporda çözüm net bir şekilde ortaya konuluyor:

• Düzenli Su Akışı: Regülatör yerine "Işıklı Barajı" inşa edilirse, taşkın suları depolanacak ve Çamlıdere Barajı’na yıl boyu düzenli su transferi sağlanabilecek.

• Tam Kapasite: Bu sayede Çamlıdere Barajı planlanan doluluk oranlarına ulaşabilecek ve kuraklık dönemlerinde Ankara’nın 2 yıllık su ihtiyacını tek başına karşılayabilecek rezerve sahip olacak.

KIZILIRMAK SUYU PAHALI VE KALİTESİZ ALTERNATİF

Gerede Sistemi’nin verimsiz çalışması, Ankara Büyükşehir Belediyesi ve ASKİ için ağır bir ekonomik yük anlamına geliyor. Barajlar dolmadığında, kentin su ihtiyacını karşılamak için Kızılırmak hattı devreye sokuluyor. Ancak Kızılırmak suyu hem sülfat oranı gibi parametreler açısından daha düşük kalitede hem de şehre pompalanması çok yüksek enerji maliyeti gerektiriyor.

Raporda, "Baraj yapılmaz ise Kızılırmak suyundan gelen büyük enerji maliyeti ASKİ'nin bütçesine ilave bir yük getirmeye devam edecektir" ifadesiyle ekonomik riskin altı çiziliyor.

2025 VE SONRASI İÇİN KRİTİK EŞİK

2025 yılı projeksiyonlarına göre Ankara’nın su ihtiyacı yıllık 731 milyon metreküp seviyesine ulaşmış durumda. Nüfus artışı ve iklim değişikliği baskısı altında, mevcut kaynakların verimli kullanılması hayati önem taşıyor. Su Politikaları Derneği, yeni baraj yatırımının yanı sıra şu önlemlerin de acilen alınması gerektiğini belirtiyor:

• Su şebekesindeki kayıp-kaçak oranları hızla düşürülmeli.

• Suda "Talep Yönetimi" modeline geçilmeli, aşırı su tüketen tesisler denetlenmeli.

• İvedik Arıtma Tesisi'nin kapasitesi artırılmalı ve Kızılırmak suyunu da arıtacak ileri teknolojiler kullanılmalı.

Ankara’nın su güvenliği için atılan devasa adımların hedefine ulaşması, Gerede Sistemi’nin "Işıklı Barajı" ile taçlandırılmasına bağlı görünüyor. Aksi takdirde Başkent, kurak geçen her yıl pahalı ve zorlu su temini süreçleriyle yüzleşmeye devam edecek.