Hakan ÖZBAY

Dijitalleşme ve seri üretim, asırlık el sanatlarının yanı sıra günümüzün yaygın mesleklerini de geri dönülemez bir dönüşüme zorluyor. İstanbul Bilumum Madeni Eşya ve Sanatkarlar Odaları Birliği’nden alınan veriler, geleneksel ile modernin hayatta kalma savaşını gözler önüne serdi. Verilere göre ince işçilik gerektiren yaklaşık 120 zanaat dalı artık son demlerini yaşarken, gelecekte birçok beyaz ve mavi yakalı meslek de yerini teknolojiye bırakacak.

EL EMEĞİ GÖZ NURU MESLEKLER CAN ÇEKİŞİYOR

Bir zamanlar çarşıların ve bedestenlerin bel kemiği olan, ustadan çırağa aktarılarak günümüze kadar ulaşan el sanatları, endüstrileşmeye karşı direnemiyor. Birlik verilerinden derlenen detaylara göre, farklı ham maddelerle icra edilen ve sayıları 119'u bulan geleneksel meslek dalı kaybolma tehlikesiyle karşı karşıya.

Bu mesleklerin ham maddelerine göre dağılımı ise tablonun ciddiyetini ortaya koyuyor:

• Geleneksel Dokumacılık: 23 meslek dalı

• Ahşap İşlemeciliği: 13 meslek dalı

• Deri İşçiliği: 11 meslek dalı

• Hayvan ve Bitki Atıklarıyla Yapılan İşler: 8 meslek dalı

• Geleneksel Halı ve Kilim Dokumacılığı: 8 meslek dalı

• Maden Sanatları: 8 meslek dalı

• İplik ve Tekstil: 5 meslek dalı

• Cam Sanatları: 5 meslek dalı

• Taş İşlemeciliği: 4 meslek dalı

• Toprak İşçiliği: 3 meslek dalı

• Karma Ham Maddeli El Sanatları: 31 meslek dalı

Bir dönem ustalarının elinde şekillenen oymacılık, keçecilik, kaşıkçılık, yazmacılık, semercilik, bastonculuk ve ahşap oyuncak işçiliği gibi zanaatlar artık son temsilcilerini yaşıyor. Çini ve çömlek yapımı, lüle ve oltu taşı işçiliği, bakır işlemeciliği ve sedef kakmacılık gibi ince işçilik gerektiren sanatların yanı sıra; yemenicilik, çarıkçılık ve yorgancılık gibi bir dönemin vazgeçilmez meslekleri de tarihin tozlu raflarına kalkmak üzere.

TEKNOLOJİ BU MESLEKLERİ DE BİTİRECEK

Dönüşüm rüzgarı sadece geleneksel zanaatları değil, modern çağın alışılagelmiş mesleklerini de kökünden sarsıyor. Açıklanan verilere göre, otomasyon sistemleri ve yapay zekanın hayatımıza entegre olmasıyla birlikte yakın gelecekte ortadan kalkması veya ciddi istihdam kaybı yaşaması beklenen meslekler şunlar:

1. Banka gişe görevlileri ve vezne çalışanları

2. Telefon operatörleri ve çağrı merkezi çalışanları

3. Kasa görevlileri ve zincir market personeli

4. Matbaacılar ve baskı operatörleri

5. Posta ve kurye görevlileri

6. Taksi şoförleri ve ulaştırma sektörü çalışanları

GELECEĞİN GARANTİLİ MESLEKLERİ

Peki, bu büyük değişim rüzgarında hangi meslekler ayakta kalacak? Veriler, insan dokunuşunun, empatinin ve anlık fiziksel müdahalenin gerektiği alanların varlığını sürdüreceğini gösteriyor.

Gelecekte işsizlik kaygısı yaşamayacak mesleklerin başında sağlık çalışanları geliyor. Bunun yanı sıra dikkat çekici bir tezat da ortaya çıkıyor: Geleneksel zanaatlar kaybolurken, modern hayatın altyapısını ayakta tutan "vasıflı zanaatkarlar" (elektrikçiler, su tesisatçıları vb.) önemini giderek artıracak. Yapay zekanın veya robotların arıza anında bir binanın tesisatına anında fiziksel müdahale edememesi, el becerisine ve sorun çözmeye dayalı bu meslekleri geleceğin en güvenli işleri arasına sokuyor.