Sosyal sınıf eşitliği: Yeni sigara paketleri

Cihad Doğan 18 Oca 2020

Yavuz Turgul'un yönetmenliğini yaptığı Av Mevsimi filminin Ferman Amiri (Şener Şen); "bakış açınızı değiştirin." demişti, emniyete yeni dâhil olanlara verdiği eğitimde. Sigara paketleri değişti.

Değişen sigara paketleri konusunda sigara içen de içmeyen de farklı yorumlar yaptı. Kimi tadının değiştiğinden, kimi paket üzerindeki fotoğrafların ürkütücülüğünden konuştu. Ancak bakış açımızı değiştirerek, yeni sigara paketlerini toplumsal eşitlik olarak görüyorum. 

Neden mi? Dünya üzerinde milyarlarca marka var. Bunların neredeyse tamamı isim, logo, slogan gibi marka kimliklerini barındırır. Ancak özellikle küresel markalarda marka kişiliği dediğimiz bir durum vardır ki, kullanıcısına prestij de, imaj da sağlar. Hatta kişinin, markayı tercih etmesindeki tek amaç ise, markanın kullanımının kişide sağlayacağı prestijdir. 

Bu durumdan yola çıkarsak sigara markalarında da güçlü marka imajına sahip olana markalar vardı. Üst sınıfta olan ya da üst sınıfa girme gayreti içerisinde olan insanlar gerek fiyat gerekse imaj konusunda güçlü olan markaları seçiyorlardı. Başka bir ifade ile içilen sigaranın markası aslında bir yer de statü göstergesiydi. Öyle ki, Kurtlar Vadisi dizisinin başkarakterlerinden Polat Alemdar’ın içtiği sigaradan içilmesi bile kişi de güçlü bir imaj oluşturuyordu (!). 

Ayrıca bütün bunların yanında günümüz tüketim toplumlarının en belirgin özelliği, insanların karakterleri, eğitimleri, meslekleri, gelirleri ile sağlayamadığı sosyal konumu markalar ve metalar üzerinden sağlamaya çalışması. İnsanlar artık kullandıkları markalar ile anılmakta, kişilik oluşumunun da maalesef ki özünü oluşturmaktadır. Doğru olarak kabul edilse de edilmese de sigara paketleri de bunun bir örneğidir. 

Ancak, sigara paketlerinin standartlaştırılması ya da doğru bir tanımla “markasızlaştırılması” ile birlikte, toplumsal statü grupları ya da sınıflar arasında bir denklik, eşitlik sağlandı. Artık masaların üzerinde sigara paketlerini göremez olduk,  bu aralar meta üzerinden sosyal sınıf elde etmeye çalışanlar cep telefon markaları ile yetinmek zorunda kalıyor. Bu durumdan dertli olan insanlar eski paketlerini atmamakta, yeni paket içerisindeki sigaraları marka özelliği taşıyan eski paketlere koymakta. Bu davranışları basit olarak nitelendirebilirsiniz ancak hepsinin arkasında sosyolojik ve psikolojik nedenler yattığı da bir gerçektir. 

Markasız sigara paketleri ile sosyal sınıflar arasında sağlanan denklik, aslında bir noktada Marksist düşünce sisteminin öğretilerinden olan sosyal sınıfların kaldırılmasının markalar tarafından tezahür olmuş hali olabilir mi sizce?