Analiz Gazetesi

Turizmde pahalılaşmanın bedeli

Wed, 29 Apr 2026 02:00:00 GMT

Türkiye, uzun yıllar boyunca “iyi hizmet, makul fiyat” denklemiyle kazandığı avantajı bugün hızla kaybediyor. Sorun basit bir fiyat artışı değil; bu, doğrudan rekabet gücünü aşındıran bir maliyet krizi.

2025’te 65 milyar doları aşan gelirle rekor kırıldı, şimdi hedef 68 milyar dolar. Kâğıt üzerinde mümkün görünüyor. Ancak turizm artık sadece talep işi değil; ciddi bir maliyet yönetimi sınavı. Çünkü otel pahalı, yemek pahalı, ulaşım pahalı. Ve en kritik nokta şu: Rakipler artık daha ucuz.

Türk turistin rotası da yurt dışına çevrildi

Eskiden Avrupalı turist için Türkiye “aynı kaliteyi daha ucuza” sunan bir limandı. Bugün ise birçok destinasyonda fiyatlar Yunanistan ve İspanya’yı geçmiş durumda. Daha da çarpıcısı, bazı paketlerde Dubai bile daha hesaplı hale geliyor. Bu sadece yabancıyı değil, yerliyi de etkiliyor. Türk turistin rotasını yurt dışına çevirmesi tesadüf değil.

İşin daha kritik tarafı, sektörün kendi içinde sıkışması. Otelci maliyet baskısı altında: enerji pahalı, personel pahalı, finansman zaten yüksek faiz nedeniyle neredeyse lüks. Fiyat artırmadan ayakta kalamıyor. Ama fiyat artırdıkça müşteri kaybediyor. Tam anlamıyla bir kısır döngü.

Bu döngünün sonuçları da net: doluluklar düşüyor, konaklama süresi kısalıyor. Turist başına harcama artsa bile toplam hacim zayıflıyor. Yani sektör, “yüksek fiyat–düşük müşteri” tuzağına doğru sürükleniyor.

Orta segment turist kaybedilir

Peki bu bir strateji mi? Kısmen evet. Türkiye bir süredir “çok turist” yerine “çok harcayan turist” modeline yöneliyor. Lüks oteller, gastronomi, sağlık turizmi… Hepsi doğru hamleler olabilir. Ama burada ince bir çizgi var. Eğer bu dönüşüm dengeli yönetilmezse, orta segment turist kaybedilir. Ve o turist geri gelmez.

Bugün Türkiye’nin karşı karşıya olduğu asıl risk de bu: Ne tam anlamıyla lüks destinasyon olabiliyor, ne de uygun fiyatlı tatil ülkesi kalabiliyor. Arada sıkışmış, fiyatı yüksek ama algısı net olmayan bir pazar…

68 milyar dolarlık hedef hâlâ ulaşılabilir. Ama sürdürülebilir mi? Asıl soru bu. Çünkü turizmde başarı sadece bir yılın geliriyle ölçülmez; rekabet gücünü koruyabildiğiniz sürece anlamlıdır.

Eğer fiyat dengesi yeniden kurulamazsa, Türkiye turizmde daha çok kazanan ama daha az tercih edilen bir ülkeye dönüşebilir. Ve bu, rakamlardan çok daha büyük bir kayıp olur.

Tekstilde sorun geçici değil yapısal

Wed, 25 Feb 2026 02:00:00 GMT

Küresel talep daralması, yüksek maliyetler ve finansmana erişim güçlüğü zaten sektörü zorlarken, Suriyelilerin geri dönüşüyle görünür hale gelen iş gücü açığı bu kırılgan yapıyı daha da derinleştiriyor.

Uzun yıllar boyunca tekstil sektörü, düşük maliyetli ve esnek iş gücü sayesinde ayakta kaldı. Bu durum, verimlilik artışı, teknoloji yatırımı ve insan kaynağının niteliğini yükseltme gibi alanlarda ertelenmiş kararları da beraberinde getirdi. Bugün gelinen noktada ise bu ertelemenin faturası ağırlaşıyor. İş gücü azalıyor, ama yerine koyacak yerli ve nitelikli çalışan bulunamıyor.

Asıl sorun yalnızca “eleman yok” cümlesinde değil. Sorun, tekstilin yerli iş gücü için cazip olmaktan çıkmış olması. Uzun çalışma saatleri, fiziksel yıpranma, sınırlı sosyal imkânlar ve ücretlerin diğer sektörlerle rekabet edememesi, özellikle genç nüfusu tekstilden uzaklaştırıyor. Sanayi üretiminin bel kemiği olan ara eleman profili giderek yok oluyor. Mesleki eğitimin zayıflaması ise bu boşluğu daha da büyütüyor.

İşin bir diğer boyutu da maliyet yapısı. Artan işçilik giderleri, enerji fiyatları ve finansman maliyetleri, firmaların rekabet gücünü aşındırıyor. Ancak bu maliyetleri fiyatlara yansıtmak mümkün olmuyor. Çünkü Türkiye, hâlâ büyük ölçüde “ucuz üretici” kimliğiyle küresel pazarda yer alıyor. Katma değeri yüksek ürün üretimi sınırlı kaldıkça, maliyet artışları doğrudan kârlılığı eritiyor.

Bu noktada tehlikeli bir eğilim de güçleniyor: Üretimin yurt dışına kayması. Daha düşük maliyetli ülkelere yönelen her işletme, Türkiye’de yalnızca istihdam değil, bilgi birikimi ve üretim kültürü kaybı anlamına geliyor. Bu kayıp telafi edilmediği sürece, tekstil sektörünün ihracattaki ağırlığı da kaçınılmaz olarak zayıflayacak.

Dolayısıyla çözüm, geçici teşviklerde ya da kısa vadeli destek paketlerinde değil. Çözüm, sektörün üretim modelini yeniden düşünmesinde yatıyor. Daha az emekle daha fazla değer üreten bir yapıya geçilmediği sürece, iş gücü sorunu farklı biçimlerde yeniden karşımıza çıkacak. Mesleki eğitimle sanayi arasındaki bağ güçlendirilmeden, çalışma koşulları iyileştirilmeden ve teknolojik dönüşüm hızlandırılmadan bu döngü kırılmaz.

Tekstil sektörü hâlâ Türkiye için vazgeçilmez bir alan. Ancak bu önem, alışkanlıklarla yönetilecek bir lüks sunmuyor. Bugün yaşanan iş gücü krizi, aslında sektör için bir uyarı. Görmezden gelinirse üretim küçülür, ciddiye alınırsa dönüşüm için bir fırsata dönüşebilir. Seçim, her zamanki gibi, zamanında adım atabilmekte yatıyor.

Washington kazanamadı Tahran kaybetmedi

Wed, 22 Apr 2026 02:00:00 GMT

Bugün devletler artık sadece cephede değil; enerji hatlarında, yaptırımlarda, vekil güçlerde ve algı savaşlarında karşı karşıya geliyor. ABD ile İran arasındaki gerilim de tam olarak bu gri alanda ilerliyor.

Amerika Birleşik Devletleri, uzun yıllardır İran’ı ekonomik yaptırımlar ve bölgesel denge politikalarıyla sınırlandırmaya çalışıyor. Buna karşılık İran, doğrudan bir konvansiyonel savaşa girmeden, bölgedeki nüfuz alanını genişletmeye odaklanıyor. Irak, Suriye, Lübnan ve Yemen hattında etkisini artıran bir İran var. Bu tabloya bakıldığında “ABD hedeflerine ulaştı mı?” sorusu daha anlamlı hale geliyor.

Cevap net değil, ama rahatlatıcı da değil.

İran geri adım atmadı

ABD, İran’ı tamamen çevreleyemedi. Tahran yönetimi içeride ekonomik sıkıntılar yaşasa da dış politikada geri adım atmış görünmüyor. Üstelik enerji jeopolitiğinde kritik bir koz olan Hürmüz Boğazı üzerindeki etkisi devam ediyor. Bu, küresel enerji arzı açısından hâlâ büyük bir risk unsuru demek.

Öte yandan ABD açısından da tablo tamamen başarısızlık değil. İran ekonomisi yaptırımlar nedeniyle ciddi baskı altında. Enflasyon, işsizlik ve gelir kaybı toplumda hissediliyor. Yani Washington, Tahran’ı mali olarak zayıflatmayı başardı. Ancak bu zayıflık, siyasi geri çekilmeye dönüşmedi.

Tam da bu noktada mesele “kazanan-kaybeden” denkleminden çıkıyor. Çünkü bu bir sonuç savaşı değil, bir yıpratma süreci.

ABD’nin askeri varlığı tartışılıyor

Bugün gelinen noktada ABD’nin bölgedeki askeri varlığı sürse de etkisi tartışılıyor. Afganistan’dan çekilme sonrası oluşan algı, Washington’ın caydırıcılığını zedeledi. İran ise doğrudan savaşmadan alan kazanmanın mümkün olduğunu gösterdi. Bu da klasik güç tanımını yeniden sorgulatıyor.

Peki bu tablo Türkiye açısından ne ifade ediyor?

Türkiye için bu gerilim hem risk hem fırsat barındırıyor. Risk, enerji fiyatları ve ticaret yolları üzerinden geliyor. Hürmüz Boğazı’nda yaşanacak bir kriz, petrol fiyatlarını hızla yukarı çekebilir. Bu da Türkiye gibi enerji ithalatçısı ülkelerde enflasyonu tetikleyebilir.

Türkiye nadir aktörlerden biri

Fırsat ise diplomasi ve denge politikasında yatıyor. Türkiye hem Batı ile ilişkilerini sürdüren hem de bölge ülkeleriyle konuşabilen nadir aktörlerden biri. Bu konum, Ankara’ya arabuluculuk ve stratejik manevra alanı sağlıyor.

“ABD İran savaşını kaybetti mi?” sorusunun cevabı siyah-beyaz değil. ABD kazanamadı, İran da kaybetmedi. Ama kesin olan bir şey var: Bu mücadele bitmedi, sadece şekil değiştirdi.

Ve bu yeni denklemde, cephe hattı artık haritalarda değil; ekonomide, enerjide ve diplomaside çiziliyor. Türkiye’nin bu satrançta nerede duracağı ise önümüzdeki yılların en kritik sorularından biri olmaya aday.

Konkordato dosyasında denetim krizi

Wed, 14 Jan 2026 02:00:00 GMT

Ne var ki, son yıllarda bu müessesenin etrafında oluşan tablo, sistemin iyi niyetli kullanımından ziyade, bir “kolay kurtuluş kapısı”na dönüştürüldüğünü gösteriyordu.

Hazine ve Maliye Bakanlığı’na bağlı Kamu Gözetimi Kurumu’nun (KGK) açıkladığı yaptırımlar, tam da bu noktada buzdağının görünen kısmını ortaya koydu. Konkordato süreçlerinde gerçeğe aykırı, yetersiz incelemeye dayalı raporlar düzenleyen 10 denetim kuruluşu ve 13 sorumlu denetçinin faaliyet izninin iptal edilmesi; 14 kuruluşa toplam 82 milyon lirayı aşan idari para cezası kesilmesi, sadece bir disiplin operasyonu değil, aynı zamanda finansal sistem açısından ciddi bir “alarm”dır.

Rakamlar çarpıcı. Adalet Bakanlığı verilerine göre 2021-2025 arasında 5 bin 293 konkordato başvurusu yapılmış. Buna karşın KGK’ye bildirilen denetim sayısı yalnızca 2 bin 83. Daha da dikkat çekici olan, bildirilen dosyaların yüzde 87’sinin sadece 16 denetim kuruluşu tarafından hazırlanmış olması. Yani konkordato pazarı, dar bir çevrede yoğunlaşmış; adeta “seri üretim” raporlarla yürüyen bir sektör oluşmuş.

Denetimin ruhu, makul güvence vermektir. Oysa KGK incelemeleri, bazı raporların 1-7 gün gibi son derece kısa sürede hazırlandığını, üstelik 5 bin–10 bin lira gibi sembolik sayılabilecek bedellerle sözleşmeler yapıldığını ortaya koyuyor. Bu süre ve ücretlerle, yüz milyonlarca liralık borç yükü taşıyan şirketlerin finansal yapısının sağlıklı biçimde analiz edildiğini söylemek, iyimserliğin de ötesinde bir varsayım olur.

Burada mesele sadece birkaç denetim kuruluşunun kusuru değildir. Asıl sorun, konkordato kurumunun güvenilirliğini zedeleyen bir ekosistemin oluşmasıdır. Mahkemeler, alacaklılar ve piyasa aktörleri, büyük ölçüde bu “makul güvence raporlarına” dayanarak karar veriyor. Eğer raporlar yeterli kanıt toplanmadan, masa başında hazırlanıyorsa, konkordato bir kurtarma aracı olmaktan çıkar; borcun ötelenmesi için kullanılan bir perdeye dönüşür.

KGK’nin yetki sınırlamaları bu nedenle kritik. Konkordato denetiminin sadece belirli deneyim süresini doldurmuş kuruluşlara verilmesi, izni iptal edilenlerin ortak ve yöneticilerine üç yıl yasak getirilmesi, sistemi temizleme iradesinin göstergesi. Bu adımlar, “denetim ticareti” algısını kırmak açısından önemli.

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’in “suistimali önleyeceğiz” vurgusu ise, meselenin yalnızca idari değil, yapısal bir sorun olarak ele alındığını ortaya koyuyor. Adalet Bakanlığı ile ortak çalışma yürütülmesi, konkordato sürecinin hem hukuki hem de mali boyutuyla yeniden ele alınacağının işareti.

Sonuç olarak; konkordato, şirketleri yaşatmak için vardır, raporla hayat kurtarmak için değil. Denetim mekanizması zayıflarsa, iyi niyetli firmalar da aynı sepete konur, alacaklı güveni sarsılır, finansal sistemde risk algısı bozulur. KGK’nin son hamlesi, bu açıdan bir temizlik operasyonu olmanın ötesinde, piyasalara verilen net bir mesajdır: Konkordato artık “kolay kaçış yolu” değil, ciddi ve disiplinli bir yeniden yapılandırma süreci olmak zorundadır.

Hürmüz'deki gerilim sofraya zam olarak dönüyor

Wed, 13 May 2026 02:00:00 GMT

Bugün o damarda yaşanan her sıkışma, yarın market raflarında fiyat etiketi olarak karşımıza çıkıyor.

Çünkü mesele artık yalnızca petrol değil.

Enerji maliyetleri arttığında sadece akaryakıt zamlanmıyor; taşımacılık pahalanıyor, üretim maliyetleri yükseliyor, tarım girdileri ağırlaşıyor. Sonunda zincirin en kırılgan halkası olan tüketici daha pahalı gıdayla karşı karşıya kalıyor. Türkiye gibi enerji ithalatına bağımlı ülkelerde bu etki çok daha sert hissediliyor.

Son günlerde petrol fiyatlarında yaşanan yükselişin arkasında Hürmüz kaynaklı jeopolitik riskler var. Küresel petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 20’si bu boğazdan geçiyor. Dolayısıyla bölgede yaşanan her gerilim, uluslararası piyasalarda önce enerji fiyatlarını ardından navlun ve sigorta maliyetlerini yukarı çekiyor.

Yeni zamlar konuşuluyor

İşte asıl sorun da burada başlıyor.

Türkiye’de zaten yüksek seyreden gıda enflasyonu, şimdi yeni bir maliyet dalgasıyla karşı karşıya. Un, bakliyat, ayçiçek yağı ve sebze-meyve grubunda yaz aylarından itibaren yeni fiyat artışları konuşuluyor. Çünkü tarım artık yalnızca tarlada yapılan bir faaliyet değil; enerjiye, lojistiğe ve dış ticarete bağımlı büyük bir maliyet sistemi haline geldi.

Üstelik Hürmüz hattı sadece petrol açısından kritik değil. Bölge aynı zamanda küresel gübre ticaretinin merkezlerinden biri. Üre ve amonyak gibi temel gübre hammaddelerinde yaşanabilecek arz sıkıntısı, doğrudan üretim maliyetlerini artırıyor. Gübre fiyatlarında beklenen yükseliş, çiftçinin yeni ekim dönemine daha ağır maliyetlerle girmesi anlamına geliyor.

Bu da bize şunu gösteriyor:

Bugünün enerji krizi, yarının gıda krizi olabilir.

Zaten tarım sektöründe elektrik, sulama, sera üretimi, depolama ve nakliye giderleri son yıllarda ciddi şekilde yükseldi. Şimdi bunlara bir de küresel jeopolitik risklerin eklenmesi, fiyat baskısını daha da artırıyor. Özellikle işlenmiş gıda ürünlerinde maliyet kaynaklı yeni zamların sürpriz olmayacağı görülüyor.

Faturayı tüketici ödüyor

Ekonomistlerin dikkat çektiği “petrol-lojistik-gıda” zinciri tam olarak böyle işliyor. Önce petrol yükseliyor, ardından taşımacılık maliyetleri artıyor, sonra sanayi ve tarım etkileniyor. En sonunda faturayı tüketici ödüyor.

Türkiye açısından tabloyu ağırlaştıran başka bir başlık daha var: cari açık ve döviz kuru baskısı.

Enerji ithalatı faturası büyüdükçe dövize olan ihtiyaç artıyor. Bu durum kur üzerinde baskı oluştururken, kur geçişkenliği nedeniyle enflasyon yeniden yukarı yönlü hareket edebiliyor. Yani Hürmüz’de yaşanan bir kriz yalnızca akaryakıt pompasını değil, enflasyon beklentilerini de etkiliyor.

Ekonomist Mahfi Eğilmez’in dikkat çektiği risk de tam olarak bu. Uzun sürecek bir Hürmüz gerilimi, Türkiye’de hem kur hem enflasyon cephesinde yeni bir baskı dalgası yaratabilir.

Dünyanın artık birbirine ne kadar bağlı olduğunu bir kez daha görüyoruz. Ortadoğu’daki bir gerilim, İstanbul’daki pazarı etkiliyor. Körfez’de yükselen tanker sigortası, Türkiye’deki sofranın maliyetine dönüşüyor.

Ve galiba artık en büyük mesele şu:

Küresel krizler artık sınırda değil, doğrudan mutfakta yaşanıyor.

Kredi kartı limitleriyle oynamak sorunu çözer mi

Wed, 11 Feb 2026 08:20:00 GMT

Çok harcayana dokunma, az harcayanı sınırla… Ancak ekonomi politikalarında ilk bakış çoğu zaman yanıltıcıdır. Bu düzenleme, doğru teşhis konulmadan uygulanan bir tedavi olma riskini barındırıyor.

Öncelikle şu soruyu sormak gerekir: Kredi kartı limiti bir tüketim teşvik aracı mı, yoksa finansal güven unsuru mu? Türkiye’de özellikle yüksek enflasyon ortamında kredi kartları yalnızca “harcama” değil, nakit akışı yönetimi aracına dönüşmüş durumda. Geliri düzensiz olan serbest çalışanlar, KOBİ sahipleri, hatta beyaz yakalılar için yüksek kredi kartı limiti, her ay mutlaka sonuna kadar kullanılan bir harcama alanı değil; beklenmedik durumlara karşı bir finansal tampon.

Ciddi bir çelişmi var

Bu noktada “az harcayanın limitini çok düşürme” yaklaşımı ciddi bir çelişki barındırıyor. Az harcayan birey, aslında finansal disiplinini koruyan, borçlanma iştahı sınırlı bir kullanıcıdır. Bu profile “Sen kullanmıyorsun, o halde ihtiyacın yok” demek, finansal davranışı ödüllendirmek yerine cezalandırmak anlamına gelir. Dahası, bu kişiler yarın ihtiyaç duyduklarında bankacılık sisteminden yeniden krediye erişmekte zorlanabilir.

Bir diğer sakınca, harcama davranışının teşvik edilmesi riskidir. Limitini korumak isteyen kart sahipleri, “nasıl olsa harcama yaptıkça limit düşmüyor” düşüncesiyle gereksiz tüketimi artırabilir. Bu da enflasyonla mücadele hedefiyle açıkça çelişir. Tüketimi kısmak isterken, tüketimi ölçü haline getiren bir mekanizma kurulmuş olur.

En düşük risk grubuna ceza

Bankacılık sistemi açısından da tablo parlak değil. Kredi kartı limitleri, bankaların müşteriye duyduğu güvenin ve risk analizinin bir sonucudur. Bu limitlerin merkezi ve mekanik bir formülle aşağı çekilmesi, bankaların kredi değerlendirme süreçlerini anlamsızlaştırır. Üstelik yüksek limitli ama düşük harcama yapan müşteriler genellikle en düşük risk grubunda yer alır. Bu grubu zayıflatmak, bankaların bilanço kalitesini orta vadede olumsuz etkileyebilir.

Bir başka önemli başlık ise kayıt dışı ekonomi riski. Kart limitleri daraldıkça, özellikle yüksek tutarlı işlemlerde nakit kullanımına yönelim artabilir. Türkiye’nin yıllardır mücadele ettiği kayıt dışı ekonomi sorunu, bu tür dolaylı teşviklerle yeniden büyüyebilir. Dijital ödeme alışkanlıklarını geriye götürmek, vergi gelirlerinden finansal şeffaflığa kadar birçok alanda yan etki yaratır.

Ayrıca bu düzenleme, gelir yerine harcamayı ölçüt alan problemli bir yaklaşım sunuyor. Harcama, her zaman gelirle doğru orantılı değildir. Kimi yüksek gelirli birey tasarruf etmeyi tercih ederken, kimi daha düşük gelirli birey borçlanarak tüketir. Politika yapıcının hedefi borçluluğu azaltmaksa, çözüm harcamaya değil geri ödeme kapasitesine odaklanmalıdır.

Plan yapma kabiliyeti azalır

Son olarak, piyasalara verilen mesaj da dikkat çekici. Kuralların sık ve öngörülemez biçimde değiştiği bir finansal ortam, bireylerin ve şirketlerin uzun vadeli plan yapma kabiliyetini zayıflatır. Finansal sistemde güven, sadece bankalara değil, kuralların istikrarına da dayanır.

Özetle; kredi kartı limitlerini harcamaya bağlayarak düşürmek, yüzeyde disiplinli görünen ama derininde çok sayıda ekonomik ve davranışsal riski barındıran bir adım. Enflasyonla, borçlulukla ve finansal istikrarla mücadele; basit formüllerle değil, doğru teşhis ve hedefli politikalarla mümkündür. Aksi halde iyi niyetli düzenlemeler, beklenmedik maliyetler üretir.

TİM başkanlığı için en güçlü aday Mustafa Gültepe

Wed, 08 Apr 2026 02:00:00 GMT

Mustafa Paşahan’ın başkan seçilmesi, ilk bakışta sektörel bir gelişme gibi görülebilir. Ancak bu sonuç, perde arkasında çok daha büyük bir tabloya işaret ediyor: TİM’de liderliğin devamlılığı. Çünkü bu seçimle birlikte mevcut başkan Mustafa Gültepe’nin yeniden başkanlığa giden yolu neredeyse tamamen açılmış durumda.

Türkiye’de ihracatçı birlikleri, sadece sektörel temsil mekanizmaları değil; aynı zamanda ekonomik yönetişimin en kritik yapı taşlarından biridir. Bu yapıların iç dengeleri, çoğu zaman TİM gibi çatı kuruluşların yönetimini de doğrudan etkiler. İHKİB gibi güçlü ve yüksek ihracat hacmine sahip bir birliğin tercihi, bu nedenle “lokomotif etki” yaratır.

Gültepe’nin istikrar vurgusu

Hazır giyim sektörü, Türkiye’nin geleneksel ihracat kalemlerinden biri. Ancak son yıllarda artan maliyetler, kur politikası tartışmaları ve küresel talepteki daralma, sektörü ciddi şekilde zorluyor. Böyle bir dönemde yönetim kadrolarının uyumlu ve öngörülebilir olması, ihracatçı açısından hayati önem taşıyor. İşte tam da bu noktada Gültepe’nin “istikrar” vurgusu öne çıkıyor.

Mustafa Gültepe’nin yeniden başkanlığına kesin gözüyle bakılmasının temel nedeni, yalnızca kulis desteği değil. Aynı zamanda ihracatçıların mevcut konjonktürde “risk almak istememesi”. Ekonomik belirsizliklerin arttığı, jeopolitik gerilimlerin ticaret rotalarını yeniden şekillendirdiği bir dönemde, ihracatçılar daha çok deneyim ve süreklilik arıyor.

Gültepe ile yola devam

Diğer yandan bu tablo, Türkiye’de ihracat yönetiminin ne kadar merkezi bir yapıya dönüştüğünü de gösteriyor. Alternatif adayların yeterince güçlenememesi, rekabetin sınırlı kalması gibi başlıklar, uzun vadede tartışılması gereken konular arasında. Çünkü sağlıklı bir temsil yapısı, sadece güçlü liderlik değil, aynı zamanda güçlü rekabetle mümkün olur.

Önümüzdeki dönemde TİM yönetiminin en büyük sınavı ise açık: Katma değerli ihracatı artırmak, yeni pazarlara açılmak ve üretim maliyetlerini dengeleyebilecek politikaların oluşturulmasına katkı sağlamak. Bu noktada sadece sektör içi uyum değil, kamu ile özel sektör arasındaki koordinasyon da belirleyici olacak.

Sonuç olarak İHKİB seçimleri, görünenden çok daha fazlasını söylüyor. Türkiye ihracat dünyası, belirsizliklerin ortasında rotasını “devamlılık” üzerinden çiziyor. Ve bu rota, mevcut tabloya bakıldığında, Mustafa Gültepe ile yoluna devam edecek gibi görünüyor.

Seçimlerde Mustafa Paşahan 948, Timur Bozdemir 818 oy almıştı.

Sofradaki yangın dinmiyor

Wed, 06 May 2026 02:00:00 GMT

Resmî veriler ne söylerse söylesin, insanların günlük hayatındaki ekonomik gerçekliği belirleyen en önemli başlık gıda fiyatları haline geldi.

2026 Nisan verileri de bunu açık biçimde ortaya koyuyor. Gıda maliyetleri son bir yılda yüzde 34,55 arttı. Bu oran teknik olarak geçmiş yıllardaki zirvelerin altında görünse de vatandaşın cebindeki etkisi hâlâ oldukça ağır. Çünkü mesele yalnızca fiyatların artması değil; gelirlerin aynı hızda artmaması.

Ortalama yüzde 20’nin üzerinde

Türkiye’nin son 20 yılına baktığımızda gıda enflasyonunun ortalama yüzde 20’nin üzerinde seyrettiğini görüyoruz. Bu bile başlı başına önemli bir sorun. Ancak son yıllarda yaşanan dalgalanmalar artık geçici fiyat hareketlerinin ötesine geçmiş durumda. Kasım 2022’de yüzde 102’yi aşan gıda enflasyonu, aslında Türkiye ekonomisinin ne kadar kırılgan hale geldiğinin en sert göstergelerinden biriydi.

Bugün rakamlar o seviyelerden geri gelmiş olabilir. Ancak vatandaş için hissedilen tablo çok farklı. Çünkü fiyatlar düşmedi, sadece artış hızı yavaşladı. Domatesin, peynirin, etin, sütün fiyatı hâlâ yüksek. Üstelik maaş artışları daha cebe girmeden eriyor.

Sorunun temelinde yalnızca para politikası yok. Türkiye uzun süredir tarımda yapısal problemlerle mücadele ediyor. Gübre pahalı, mazot pahalı, yem pahalı. Üretici maliyet baskısı altında eziliyor. Küçük çiftçi üretimden çekildikçe arz sorunu daha da büyüyor. Buna iklim değişikliğinin etkileri, kur baskısı ve lojistik maliyetleri de eklenince ortaya sürekli yukarı yönlü hareket eden bir fiyat yapısı çıkıyor.

Tüketim alışkanlıkları değişti

Bir başka dikkat çekici nokta ise tüketim alışkanlıklarının değişmesi. İnsanlar artık kaliteyi değil fiyatı önceliyor. Marketlerde gramaj küçülüyor, sofralarda porsiyonlar azalıyor. Eskiden temel ihtiyaç kabul edilen bazı ürünler artık “lüks tüketim” gibi görülmeye başlandı. Bu durum yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda sosyal bir kırılmanın da işareti.

Trading Economics’in projeksiyonları gıda enflasyonunun önümüzdeki yıllarda gerileyeceğini söylüyor. 2027’de yüzde 27, 2028’de yüzde 20 seviyeleri telaffuz ediliyor. Ancak Türkiye’de vatandaş artık tahminlerden çok yaşadığı gerçekliğe bakıyor. Çünkü geçmiş yıllarda da benzer iyimser beklentiler dile getirildi ama mutfaktaki yangın tam anlamıyla söndürülemedi.

Kalıcı çözüm için yalnızca faiz politikası yeterli olmayacak. Türkiye’nin yeniden üretimi merkeze alan bir tarım stratejisine ihtiyacı var. Planlı üretim, çiftçinin desteklenmesi, girdi maliyetlerinin düşürülmesi ve aracılık zincirinin yeniden düzenlenmesi artık ertelenemez bir zorunluluk.

Sofradaki yangın sönmeli

Çünkü gıda enflasyonu sadece ekonomi meselesi değildir. Bu aynı zamanda toplumun yaşam kalitesi, sağlığı ve geleceğiyle doğrudan ilgili bir konudur. Sofradaki yangın sönmeden ekonomide gerçek bir rahatlamadan söz etmek kolay görünmüyor.

Hürmüz'ün gölgesinde ekonomi

Wed, 04 Mar 2026 02:00:00 GMT

ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırıları sonrası bölgede tansiyon hızla yükseldi. İran’da dini lider Ali Hamaney’in ölümüyle ilan edilen 40 günlük yas ise yalnızca iç siyaseti değil, enerji jeopolitiğini de derinden sarstı. Krizin kalbi ise bir kez daha Hürmüz Boğazı oldu.

Hürmüz, dünya petrol ticaretinin yaklaşık üçte birinin geçtiği dar bir su yolu. Bu hattaki en küçük aksama, Londra’dan Şanghay’a kadar tüm fiyatlama davranışlarını değiştiriyor. Nitekim son günlerde tanker trafiğinin yavaşlaması, sigorta primlerinin sıçraması ve askeri risklerin artması, petrolü birkaç gün içinde dört yılın zirvesine taşıdı. Bu tablo bize şunu hatırlatıyor: Enerji piyasası sadece arz-talep dengesiyle değil, korku ve beklentiyle de şekilleniyor.

Merkez bankaları için stres testi

ABD merkezli yatırım bankası Goldman Sachs’ın yayımladığı senaryolar, riskin boyutunu net biçimde ortaya koyuyor. Boğazın tamamen kapanması halinde 15 doları aşan bir fiyat sıçraması ihtimali masada. Alternatif boru hatları ve stratejik rezervler devreye girse bile çift haneli artış olasılığı ortadan kalkmıyor. Bu, küresel enflasyonla mücadele eden merkez bankaları için adeta yeni bir stres testi demek.

Ancak mesele yalnızca petrolün kaça çıktığı değil. Asıl soru şu: Bu kriz ne kadar sürecek ve ne kadar yayılacak? Eğer gerilim kontrollü kalır ve diplomatik kanallar devreye girerse, fiyatlardaki artış geçici olabilir. Fakat Hürmüz’de kalıcı bir güvenlik sorunu oluşursa, bu durum enerji arz güvenliğini yapısal biçimde tartışmaya açar. O zaman fiyat şoku geçici değil, kalıcı bir maliyet artışına dönüşür.

Türkiye için tablo hassas

Türkiye gibi enerji ithalatçısı ülkeler için tablo daha hassas. Petrol fiyatındaki her 10 dolarlık artış, cari açık ve enflasyon üzerinde doğrudan baskı yaratıyor. Akaryakıt fiyatları üzerinden zincirleme bir maliyet etkisi oluşuyor; taşımacılıktan gıdaya kadar geniş bir alana yayılıyor. Enflasyonla mücadele programlarının en kırılgan noktası da tam burada ortaya çıkıyor.

Dahası, enerji fiyatlarındaki yükseliş küresel faiz politikasını da etkileyebilir. Enflasyon yeniden ivmelenirse, merkez bankalarının gevşeme planları rafa kalkabilir. Bu da finansman maliyetlerinin yüksek kalması, borçlu ekonomilerin nefes alamaması anlamına gelir. Yani Hürmüz’deki bir askeri gerilim, İstanbul’daki kredi faizine kadar uzanan bir zincirleme etki yaratabilir.

Enerji bağımlılığı stratejik zafiyet

Bugün yaşananlar bize bir gerçeği daha hatırlatıyor: Enerji bağımlılığı, sadece ekonomik değil stratejik bir zafiyettir. Alternatif enerji kaynaklarına geçiş ve arz çeşitliliği artık çevreci bir tercih değil, ekonomik güvenlik meselesidir.

Sonuç olarak, Hürmüz’deki her dalga yalnızca tankerleri değil, küresel ekonominin rotasını da sarsıyor. Eğer diplomasi devreye girmezse, bu yangının dumanı sadece Orta Doğu semalarında değil, tüm dünya piyasalarında hissedilmeye devam edecek. Türkiye açısından ise bu kriz, enerji faturasının ötesinde, makroekonomik istikrarın dayanıklılığını test eden yeni bir sınav anlamına geliyor.

Riyad ziyareti: Ekonominin ötesinde güvenlik arayışı

Wed, 04 Feb 2026 02:00:00 GMT

Oysa bu temasların asıl ağırlık merkezi, giderek sertleşen bölgesel jeopolitiğin dayattığı güvenlik ve dış politika arayışlarında yatıyor. Orta Doğu’da taşlar yeniden dizilirken, Ankara ile Riyad arasındaki temaslar artık taktik değil, stratejik bir zeminde okunmalı.

Soğuk Savaş sonrası dönemde Suudi Arabistan, güvenliğini büyük ölçüde ABD şemsiyesi altında tanımladı. Ancak son yıllarda bu güvenlik mimarisinin ciddi biçimde aşındığı görülüyor. Gazze’de süren savaş, Washington’un İsrail’e koşulsuz desteği ve Filistin meselesinde iki devletli çözümü fiilen devre dışı bırakan tutumu, Riyad açısından alarm zillerini çaldı. ABD ile ilişkiler kopma noktasında değil; fakat koşulsuz güven dönemi geride kalmış durumda.

Bu yeni tabloda Suudi Arabistan, bölgesel dengeyi yalnızca küresel aktörler üzerinden değil, güçlü bölge ülkeleriyle kuracağı iş birlikleriyle sağlamayı hedefliyor. Türkiye tam da bu noktada öne çıkıyor. Ankara, NATO üyesi olmasına rağmen son yıllarda bağımsız dış politika refleksleri geliştiren, sahada askerî varlık gösterebilen ve kriz bölgelerinde etkili bir aktör hâline gelen bir ülke konumunda.

Gazze krizi, bu yakınlaşmanın zeminini güçlendiren başlıklardan biri. Türkiye’nin Filistin meselesinde izlediği net ve yüksek profilli diplomasi, Riyad’ın sessiz ama dikkatli çizgisiyle örtüşen alanlar yaratıyor. Suudi Arabistan doğrudan cephe siyaseti yürütmese de, bölgesel istikrarsızlığın kendi güvenliğini tehdit ettiğinin farkında. Bu nedenle Ankara ile kurulacak daha derin bir siyasi ve güvenlik diyaloğu, Riyad açısından rasyonel bir seçenek olarak görülüyor.

Güvenlik boyutunda dikkat çeken bir diğer unsur, Türkiye’nin savunma kapasitesinde yaşanan dönüşüm. 1979’daki Kâbe Baskını sırasında Suudi yönetiminin güvenlik desteği için Fransa’ya başvurması, o dönem Türkiye’nin bölgesel askerî rolünün sınırlı olduğunun göstergesiydi. Bugün ise Türkiye, insansız hava araçlarından elektronik harp sistemlerine kadar geniş bir savunma ekosistemi inşa etmiş durumda. Türk Silahlı Kuvvetleri’nin sahadaki etkinliği, Ankara’yı yalnızca bir diplomasi aktörü değil, aynı zamanda caydırıcı bir güvenlik unsuru hâline getiriyor.

Bu durum, Suudi Arabistan’ın Türkiye’ye bakışında belirgin bir değişime işaret ediyor. Riyad artık Türkiye’yi ideolojik rekabetin parçası olan bir ülke değil, bölgesel istikrarın inşasında rol oynayabilecek askerî ve siyasi bir aktör olarak değerlendiriyor.

Elbette bu sürecin kısa vadede bir askerî ittifaka dönüşmesi beklenmemeli. Suudi Arabistan denge siyasetine dayalı dış politikasını sürdürecektir. Ancak açık olan şu: Erdoğan’ın Riyad ziyareti, Orta Doğu’da güvenliğin yeniden tanımlandığı bir dönemde, Türkiye’nin bu denklemin merkez aktörlerinden biri olma iddiasını güçlendiren stratejik bir adımdır

Türkiye kırılgan mı avantajlı mı?

Wed, 01 Apr 2026 09:10:00 GMT

ABD-İsrail ile İran arasında tırmanan savaş, küresel ekonomi açısından klasik bir “şok” gibi görünse de Türkiye açısından durum daha karmaşık: Aynı anda hem kırılganlık hem de fırsat barındıran bir tabloyla karşı karşıyayız.

Bu nedenle meseleye tek boyutlu bakmak yanıltıcı olur.

Enerji: Türkiye’nin yumuşak karnı

Her kriz Türkiye’ye aynı yerden dokunur: enerji.

Türkiye net enerji ithalatçısı bir ekonomi ve petrol-doğalgaz fiyatlarındaki her artış doğrudan makro dengelere yansıyor. Nitekim son gelişmeler sonrası uluslararası kuruluşlar Türkiye için enflasyon tahminlerini yukarı çekmeye başladı. Enerji maliyetlerindeki artışın enflasyonu yeniden yukarı itebileceği açıkça ifade ediliyor.

Daha önemlisi, bu sadece fiyat meselesi değil. Aynı zamanda cari açık riski. Enerji ithalatının milli gelire oranı zaten yüksek ve fiyat şoku bu açığı daha da büyütebilir.

Kısacası savaşın Türkiye ekonomisine ilk ve en sert etkisi:

Enerji üzerinden gelen maliyet şoku.

Enflasyonla mücadele yeni bir teste giriyor

Türkiye son iki yıldır zorlu bir dezenflasyon sürecinden geçiyor. Ancak savaş, bu sürecin tam ortasında yeni bir dalga yarattı.

Enerji fiyatlarındaki artış:

- Üretim maliyetlerini yükseltiyor

- Ulaşım ve gıda fiyatlarını tetikliyor

- Enflasyon beklentilerini bozuyor

Bu tablo, para politikasını zorlaştırıyor. Çünkü artık sadece iç talep değil, dış kaynaklı maliyet baskısı da belirleyici.

Başka bir ifadeyle:

Türkiye yeniden “ithal enflasyon” gerçeğiyle karşı karşıya.

Kriz aynı zamanda fırsat mı?

Her kriz yeni bir ekonomik harita çizer. Bu savaş da çiziyor.

Kızıldeniz ve Hürmüz hattında artan riskler, küresel ticarette yeni yön arayışını hızlandırıyor. Avrupa için “yakın ve güvenli üretim” ihtiyacı yeniden masada.

İşte burada Türkiye devreye giriyor.

Coğrafi konumu, üretim kapasitesi ve Gümrük Birliği avantajı sayesinde Türkiye:

- Avrupa için alternatif tedarik merkezi olabilir

- Lojistik üs rolünü güçlendirebilir

- Sanayide sipariş kayması yaşayabilir

Ancak bu fırsat otomatik değil. Altyapı, finansman ve üretim kapasitesi bu talebi karşılayabilecek düzeyde olmalı.

Finansal piyasa gerçeği

Jeopolitik risklerin arttığı dönemlerde küresel sermaye güvenli limanlara yönelir. Bu da gelişmekte olan ülkeler için klasik bir sonuç doğurur: Sermaye çıkışı ve kur baskısı.

Türkiye bu sürece tamamen yabancı değil.

Son dönemde rezerv birikimi ve Ortodoks politikalara dönüş, ekonomiye bir miktar tampon sağladı. Ancak savaşın uzaması durumunda:

- Döviz kuru üzerindeki baskı artabilir

- CDS primleri yükselebilir

- Finansman maliyetleri yeniden yukarı gidebilir

Bu noktada asıl belirleyici unsur, ekonomi yönetiminin güvenilirliğini koruyup koruyamayacağı olacak.

Turizm, sessiz ama kritik risk

Enerji kadar görünür değil ama en az onun kadar önemli bir başlık:

Turizm.

Türkiye yılda yaklaşık 60-65 milyar dolar turizm geliri üreten bir ekonomi. Bölgesel savaş algısı ise bu gelir için ciddi bir tehdit. Nitekim sektör temsilcileri, savaşın turizm gelirlerinde düşüş yaratabileceğini açıkça dile getiriyor.

Özellikle Orta Doğu kaynaklı turist akışında zayıflama ihtimali göz ardı edilmemeli.

Türkiye için gerçek denklem

Bu savaş Türkiye için ne sadece bir kriz ne de sadece bir fırsat.

Gerçek tablo şu:

Kısa vadede:

- Enerji fiyatları ve enflasyon baskısı, negatif

Orta vadede:

- Tedarik zinciri kayması, potansiyel fırsat

Uzun vadede:

- Ekonomik dayanıklılığı belirleyecek olan, politika kalitesi

Asıl soru şu:

Türkiye bu süreci yönetebilecek mi, yoksa bu süreç tarafından mı yönetilecek?

Çünkü bu tür jeopolitik kırılmalar, ekonomiler için sadece bir test değil; aynı zamanda yeni bir konumlanma fırsatıdır.

Doğru politikalarla Türkiye bu krizden güçlenerek çıkabilir.

Yanlış adımlarla ise aynı kriz, mevcut kırılganlıkları daha da derinleştirebilir.

Ekonomide sonuç her zaman aynıdır:

Şoklar herkesi etkiler, ama sonucu politikalar belirler.

Petrolün gölgesinde yazılan senaryo

Tue, 06 Jan 2026 02:00:00 GMT

London Energy Club Başkanı Mehmet Öğütçü, arkadaşımız Hakan Özbay’a yaptığı değerlendirmede tam da bu konuya dikkat çekiyor. Yani, burada konuşmamız gereken şey sloganlar değil; boru hatları, rafineriler, rezervler ve zaman.

Maduro’nun tutuklanmasıyla birlikte dosya kapandı mı? Hayır. Asıl şimdi açıldı. Üstelik bu kez gri alan yok. ABD, yıllardır uzaktan yönettiği bir hikâyeye doğrudan girdi. Bunun adı ne devrim ne de kurtarma operasyonu. Bu, çıplak bir güç gösterisi. Üstelik ideallerle değil, rafineri ihtiyaçlarıyla ilgili.

Şu basit ama rahatsız edici gerçeği kabul etmek gerekiyor: Venezuela’da petrol var ama zaman yok. Rezerv bolluğu, üretim anlamına gelmiyor. Sahalar dökülüyor, tesisler pas içinde, yetişmiş insanlar çoktan bavulunu toplamış. “Petrol fiyatları düşer mi?” diye soranlara verilecek cevap net: Hayır, düşmez. Çünkü petrol, yerin altında değil; onu çıkaracak sistemde üretilir. O sistemin yeniden kurulması da yıllar alır. Beş yıl iyimser bir tahmin.

Peki Washington neden bu kadar aceleci? Çünkü Ukrayna savaşıyla birlikte enerji oyununun kuralları değişti. Rusya’nın dışarı itilmesi, ABD’nin kendi rafinerilerinde ciddi bir boşluk yarattı. O rafineriler hafif petrolle çalışmıyor. Onlar ağır petrol ister. Venezuela’nın sunduğu tam olarak bu. Yani mesele özgürlük değil; uyum. Teknik bir uyum.

Bu süreçte Çin’in ve Rusya’nın sessizce oyundan düşmesini izliyoruz. Çin alacağını kurtarmaya çalışacak, ama oyunun kurucusu olmayacak. Rusya içinse kapı neredeyse tamamen kapalı. Latin Amerika’da uzun süredir kurulan jeopolitik denge, Washington lehine yeniden ayarlanıyor. Gürültüsüz ama çok sert bir şekilde.

Gelelim Türkiye’ye. Biz genelde bu tür küresel sarsıntıları uzaktan izlemeyi severiz. Oysa bu kez dosya bize de dokunuyor. Venezuela ile kurulan geçmiş ilişkiler, yeni dönemde bir referans değil; hatta bazı başlıklar için yük olabilir. Altın, finans, kapalı kapılar ardındaki işler… Hepsi yeniden masaya yatırılabilir. O yüzden Türk şirketleri için bu dönemin ana kelimesi cesaret değil; temkin.

Ama temkin, kenara çekilmek demek değil. Venezuela yeniden kurulacak. Yolları, limanları, konutları, enerji altyapısı… Hepsi. Bu, Türk müteahhitleri ve enerji şirketleri için büyük bir alan demek. Ancak bu alan, bağırarak değil; görünmeden, kavga etmeden, dengeyi bozmadan girilecek bir alan.

Asıl mesele ise daha büyük. Venezuela bir örnek. Bir fragman. Bugün Caracas’ta izlediğimiz sahne, yarın Tahran’da oynanabilir. Eğer İran dosyası da benzer bir yöntemle açılırsa, iş petrolü aşar. Hürmüz Boğazı kapanır mı, göç dalgaları nereye vurur, Doğu Akdeniz’de kim neyi oldubittiye getirir… Hepsi yeniden yazılır.

Dünya artık hukukun değil, gücün cümle kurduğu bir yere gidiyor. Türkiye’nin de bu cümlede hangi özne olacağını iyi düşünmesi gerekiyor. Çünkü bu hikâyede tarafsız kalmak diye bir lüks yok. Sadece doğru yerde durmak var.

Kazım Taycı'nın güç tazeleyen dönemi

Thu, 09 Apr 2026 02:00:00 GMT

İstanbul Hububat Bakliyat Yağlı Tohumlar ve Mamulleri İhracatçıları Birliği’nde (İHBİR) Kazım Taycı’nın yeniden başkan seçilmesi de bu istikrar arayışının bir yansıması olarak okunmalı.

Seçimin tek adaylı olması ilk bakışta rekabet eksikliği gibi değerlendirilebilir. Ancak sahaya bakıldığında bunun daha çok “performansa verilen onay” anlamına geldiğini söylemek mümkün. Nitekim Taycı’nın ilk döneminde ortaya koyduğu tablo, klasik birlik faaliyetlerinin ötesine geçen bir ihracat vizyonuna işaret ediyor.

Bugün Türkiye’nin ihracatında en çok konuşulan başlıklar yüksek teknoloji, katma değerli üretim ve yeni pazarlar. Ancak bu kavramlar yalnızca savunma, otomotiv ya da elektronik sektörleri için geçerli değil. Gıda ve tarımın sanayiyle kesiştiği bu alanda da aynı dönüşüm ihtiyacı kendini güçlü biçimde hissettiriyor. İHBİR’in son dört yılda attığı adımlar da tam olarak bu dönüşümün altyapısını oluşturuyor.

İhracatçıların önüne yeni bir eşik

Yaklaşık 30 fuar katılımı, uluslararası satın alma heyetleri, UR-GE projeleri ve sektörel ziyaretler… Bunlar kağıt üzerinde klasik faaliyetler gibi görünebilir. Oysa kritik olan, bu organizasyonların nasıl bir etki yarattığı. Üye sayısının 4.500’den 5.500’e çıkması ve daha önce hiç ihracat yapmamış üreticilerin sisteme dahil edilmesi, bu etkinin somut göstergesi.

Burada asıl dikkat çekilmesi gereken nokta, ihracatın tabana yayılmasıdır. Türkiye uzun yıllardır ihracatı artırmaya çalışıyor ancak bu artışın sürdürülebilir olması için daha fazla üreticinin küresel pazarlara entegre olması gerekiyor. İHBİR’in özellikle küçük ve orta ölçekli üreticileri teşviklerle dış pazarlara yönlendirmesi, bu açıdan stratejik bir hamle.

Ancak yeni dönemin asıl sınavı şimdi başlıyor. Çünkü küresel gıda ticareti artık sadece miktar üzerinden değil; kalite, izlenebilirlik, sürdürülebilirlik ve marka değeri üzerinden şekilleniyor. Avrupa Birliği’nin Yeşil Mutabakat süreci, karbon ayak izi düzenlemeleri ve gıda güvenliği standartları, ihracatçıların önüne yeni bir eşik koyuyor.

Dolayısıyla “daha fazla ihracat” hedefi artık tek başına yeterli değil. “Daha yüksek katma değerli ihracat” vurgusu tam da bu noktada kritik hale geliyor. Taycı’nın yeni dönem mesajlarında bu ifadenin öne çıkması önemli; ancak bunun somut projelerle desteklenmesi gerekecek.

Markalaşma şart

Örneğin markalaşma, işlenmiş ürün payının artırılması ve dijital ticaret kanallarının etkin kullanımı, sektörün önümüzdeki dönemde odaklanması gereken başlıklar arasında. Türkiye, ham madde ihracatçısı kimliğinden çıkıp, katma değerli ürün ihracatçısı konumuna geçmek zorunda. Aksi halde küresel rekabette fiyat baskısı kaçınılmaz olur.

Bir diğer önemli başlık ise pazar çeşitliliği. Son yıllarda Orta Doğu, Afrika ve Asya pazarlarında önemli açılımlar sağlandı. Ancak bu pazarların kalıcı hale gelmesi için ticari ilişkilerin kurumsallaşması gerekiyor. İHBİR’in heyet organizasyonları ve yerinde temasları bu açıdan doğru bir strateji; yeni dönemde bunun daha derinlikli iş birliklerine dönüşmesi beklenmeli.

İHBİR’de ikinci Kazım Taycı dönemi bir “devam” sürecinden çok, bir “sıçrama” fırsatı olarak görülmeli. İlk dönemde kurulan altyapının, yeni dönemde katma değer, sürdürülebilirlik ve markalaşma ekseninde büyütülmesi gerekiyor.

Türkiye ihracatında hikâye artık sadece ne kadar sattığımız değil, nasıl ve hangi değerde sattığımızdır. İHBİR’in yeni dönemde yazacağı hikâye de tam olarak bu sorunun cevabını verecek.

2026: Beklentilerin yılı mı sabır testi mi?

Thu, 01 Jan 2026 02:00:00 GMT

Önce büyük resim. 2024–2025 döneminde uygulanan sıkı para politikası, yüksek faizler ve mali disiplin vurgusu, ekonominin tansiyonunu düşürmeyi hedefledi. Enflasyonla mücadelede “acı reçete”nin etkileri hissedildi; büyüme yavaşladı, tüketici frene bastı, şirketler yatırımları erteledi. 2026’ya girerken beklenti şu: Bu sıkılaşmanın meyveleri kademeli olarak toplanacak.

Enflasyon: Ana belirleyici başlık

2026 beklentilerinin merkezinde enflasyon var. Eğer fiyat artışları kalıcı biçimde aşağı yönlü bir patikaya girerse, faizlerde sınırlı da olsa bir gevşeme alanı doğabilir. Bu da kredi kanallarının kontrollü şekilde açılması anlamına gelir. Ancak burada kritik bir eşik var: Güven. Piyasalar, “erken gevşeme” sinyallerine karşı fazlasıyla hassas. Dolayısıyla 2026, enflasyonun sadece düşmesi değil, düştüğüne inanılması gereken bir yıl olacak.

Büyüme: Daha dengeli, daha seçici

2026’da yüksek tempolu bir büyüme beklemek gerçekçi değil. Bunun yerine daha dengeli, ihracat ve yatırım ağırlıklı bir büyüme konuşuluyor. İç tüketimin lokomotif rolü zayıflarken, sanayi, savunma, enerji ve yeşil dönüşüm yatırımlarının öne çıkması muhtemel. Özellikle Avrupa pazarındaki toparlanma, Türkiye ihracatı için önemli bir kaldıraç olabilir.

İş dünyası: Ayakta kalan kazanacak

Zorlu yıllar, iş dünyasında bir eleme süreci yarattı. Finansmana erişimi olan, bilançosunu koruyan ve verimliliğe yatırım yapan şirketler 2026’ya daha güçlü girecek. KOBİ’ler içinse tablo daha karmaşık. Seçici kredi politikaları devam ederse, birleşmeler ve satın almalar artabilir. 2026, “büyümekten çok ayakta kalma” stratejisinin yerini yeniden büyüme planlarına bıraktığı bir eşik yılı olabilir.

Hanehalkı: Beklenti yönetimi önemli

Vatandaş açısından 2026’nın ana başlığı alım gücü olacak. Reel gelirlerde sınırlı bir toparlanma beklentisi var; ancak bu hızlı olmayacak. Ücret artışları ile enflasyon arasındaki makasın kapanması zaman alacak. Bu nedenle 2026, harcama davranışlarında temkinin sürdüğü, tasarrufun hâlâ değerli olduğu bir yıl olarak şekillenebilir.

Küresel rüzgârlar: Belirsizlik sürüyor

Dış dünya da belirleyici. ABD ve Avrupa’da faiz indirimlerinin zamanlaması, jeopolitik riskler, enerji fiyatları ve küresel ticaret politikaları Türkiye ekonomisini doğrudan etkileyecek. Özellikle küresel sermaye akımlarında yaşanabilecek bir yön değişimi, 2026’nın seyrini hızla değiştirebilir.

Son söz

2026 için ne “altın yıl” demek mümkün ne de karamsarlığa kapılmak. Daha çok, 2027 ve sonrasının zeminini hazırlayan bir geçiş yılına benziyor. Ekonomide sihirli bir düğme yok; güven, tutarlılık ve sabır var. Eğer bu üçlü korunabilirse, 2026 beklentilerin boşa çıkmadığı, küçük ama kalıcı kazanımların biriktiği bir yıl olarak hatırlanabilir. Aksi halde, beklentiler bir kez daha ertelenir. Ekonomi zaten biraz da bunu öğretmiyor mu?

KKM zaman kazandırdı ama faturayı büyüttü

Sun, 25 Jan 2026 02:00:00 GMT

Türk lirasındaki hızlı değer kaybı, fiyatlama davranışlarını bozmuş, enflasyon beklentilerini yukarı çekmiş ve tasarruf sahibini hızla dövize yöneltmişti. O günün koşullarında, kurda yaşanan paniği durdurmak ve finansal sistemi ayakta tutmak birincil öncelikti. KKM, bu açıdan bakıldığında, kısa vadede işlevini yerine getiren bir istikrar aracı oldu.

Uygulamanın ilk döneminde döviz tevdiat hesaplarından çözülme yaşandı, TL mevduatın payı arttı ve kurda görece bir sakinleşme sağlandı. Merkez Bankası rezervleri üzerindeki baskı bir miktar hafifledi, piyasalarda “kontrol duygusu” yeniden tesis edildi. Bu yönüyle KKM, ekonomiye zaman kazandırdı. Ancak ekonomi literatüründe bilinir ki, zaman kazandıran her araç aynı zamanda bir maliyet üretir. KKM’nin maliyeti de zaman içinde daha görünür hale geldi.

Kamu maliyesi üzerindeki yük

Kur farkı garantisinin Hazine ve Merkez Bankası tarafından üstlenilmesi, kamu maliyesi üzerinde ciddi bir yük oluşturdu. Kur yükseldikçe bütçeden yapılan ödemeler arttı ve bu ödemelerin finansmanı dolaylı olarak tüm topluma yayıldı. Üstelik sistemden en fazla yararlanan kesim, yüksek tutarlı mevduata sahip olanlar oldu. Bu durum, KKM’nin gelir dağılımı açısından da tartışmalı bir tablo yarattığını gösterdi. Bir anlamda kur riski kamulaştırılırken, kazanç özel kesimde yoğunlaştı.

Para politikası açısından bakıldığında ise KKM, klasik aktarım mekanizmasını zayıflatan bir unsur haline geldi. Normal şartlarda tasarruf sahibinin kararlarını faiz belirlerken, KKM ile birlikte ana referans kur oldu. Politika faizinin yönlendirici etkisi azaldı, beklentiler daha çok döviz kurunun seyrine odaklandı. Bu da enflasyonla mücadelede kullanılan araçların etkinliğini sınırlayan bir faktör olarak öne çıktı.

Sadeleşme ve normalleşme adımı

Son dönemde Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın, vadeleri sona eren KKM hesaplara ilişkin iki tebliği yürürlükten kaldırması, uygulamadan çıkış sürecinin kurumsal zemine oturtulduğunu gösteriyor. Bu adım, KKM’nin kalıcı bir politika aracı değil, olağanüstü koşullarda başvurulan geçici bir enstrüman olduğunun da teyidi niteliğinde. Aynı zamanda para politikasında sadeleşme ve normalleşme arayışının güçlendiğine işaret ediyor.

KKM’yi bütünüyle “başarısız” ya da “zararlı” ilan etmek, dönemin şartlarını göz ardı etmek olur. Uygulama, en kritik anda kur şokunu sınırlayarak finansal sistemin nefes almasını sağladı. Ancak bu kazanımın bedeli, bütçe üzerindeki yük, para politikası etkinliğinde yaşanan aşınma ve piyasa disiplininde oluşan bozulmalarla ödendi.

Sorunları öteleyen sistem

Bugün gelinen noktada asıl mesele, ekonomik istikrarın hangi araçlarla sağlanacağıdır. KKM deneyimi, geçici çözümlerin kalıcı sorunları ortadan kaldırmadığını, sadece ötelenmesine yol açtığını gösterdi. Kalıcı güven ve istikrar; öngörülebilir, şeffaf ve kurala dayalı bir para politikası çerçevesiyle, riskin kamuya değil piyasaya doğru şekilde fiyatlandığı bir ekonomik mimariyle mümkün olabilir. KKM, bu açıdan bakıldığında, Türkiye ekonomisi için öğretici ama maliyeti yüksek bir ara durak olarak tarihteki yerini aldı.

Enerji krizi kömürü geri getiriyor

Sun, 15 Mar 2026 02:00:00 GMT

ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarıyla başlayan ve İran’ın misillemeleriyle büyüyen gerilim, enerji arzının en kritik geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı üzerindeki riskleri artırınca piyasalarda zincirleme bir fiyat dalgası oluştu.

Bu dalganın son halkası ise kömür oldu.

Küresel enerji piyasalarında fiyatlar birbirinden bağımsız hareket etmez. Petrol, gaz ve kömür çoğu zaman birbirinin alternatifi ya da tamamlayıcısıdır. Gaz fiyatları sert yükseldiğinde elektrik üreticileri maliyeti düşürmek için kömüre yönelir. Bugün yaşanan tam olarak bu. Avrupa’da gaz santrallerinde elektrik üretim maliyetinin kısa sürede yüzde 50’nin üzerinde artması, enerji şirketlerini yeniden kömür santrallerine yöneltti. Talepteki bu ani sıçrama ise kömür fiyatlarını yukarı çekti.

Kömür fiyatlarının referans noktası sayılan Newcastle Kömür Vadeli İşlemleri sadece birkaç gün içinde ton başına 115 dolardan 138 dolara kadar yükseldi. Avrupa piyasasının referansı olan API2 Rotterdam Kömür Endeksi de benzer bir sıçrama gösterdi. Bu artış, enerji piyasalarında jeopolitiğin ne kadar belirleyici olduğunu bir kez daha ortaya koyuyor.

Enerjide domino etkisi

Enerji piyasalarında “domino etkisi” olarak bilinen bir mekanizma vardır. Bir yakıtın fiyatı yükseldiğinde diğer yakıtların talebi artar ve bu da onların fiyatını tetikler. Orta Doğu gerilimi de tam olarak bu etkiyi yarattı.

Önce petrol ve doğal gaz fiyatları yükseldi. Ardından LNG sevkiyatlarının rotaları uzadı, tanker navlun maliyetleri arttı. Bu gelişmeler elektrik üretim maliyetlerini yukarı çekti. Son aşamada ise kömür devreye girdi.

Bu tablo aslında enerji dönüşümünün henüz tamamlanmadığını gösteriyor. Dünya ekonomisi hâlâ fosil yakıtlara bağımlı ve bu bağımlılık jeopolitik krizlerde fiyat şoklarını kaçınılmaz hale getiriyor.

Türkiye için kritik mesaj

Bu gelişmeler Türkiye açısından da önemli bir uyarı niteliği taşıyor. Türkiye elektrik üretiminde kömürü hâlâ önemli bir kaynak olarak kullanıyor ve üretimin büyük bölümünde ithal kömürden yararlanılıyor. Enerji ithalatı zaten Türkiye’nin kronik cari açık kalemlerinden biri. Küresel kömür fiyatlarındaki her yükseliş doğrudan enerji faturasına yansıyor.

Sorunun temelinde ise iki gerçek yatıyor:

Birincisi, Türkiye’nin enerji talebi hızla artıyor.

İkincisi ise bu talebin önemli kısmı hâlâ ithal kaynaklarla karşılanıyor.

Dolayısıyla küresel enerji piyasalarındaki her dalgalanma Türkiye ekonomisine doğrudan maliyet olarak geri dönüyor.

Yenilenebilir enerji artık sadece çevre meselesi değil

Enerji uzmanlarının son dönemde sıkça vurguladığı bir gerçek var: Yenilenebilir enerji artık yalnızca çevre politikası değil, aynı zamanda bir ekonomik güvenlik politikasıdır.

Güneş ve rüzgâr gibi kaynaklar ilk yatırım maliyeti yüksek olsa da yakıt maliyeti neredeyse sıfırdır. En önemlisi ise küresel krizlerden etkilenmezler. Ne savaşlardan ne de tanker rotalarından.

Bugün yaşanan kömür fiyat sıçraması bu gerçeği bir kez daha hatırlatıyor. Enerji güvenliği sadece kaynak çeşitliliğiyle değil, aynı zamanda dışa bağımlılığı azaltacak teknolojik dönüşümle sağlanabilir.

Yeni enerji dengesi

Orta Doğu’daki kriz kısa vadede kömürü yeniden cazip bir yakıt gibi gösterse de bu durum kalıcı bir dönüşüm anlamına gelmiyor. Aslında yaşananlar küresel enerji sisteminin geçiş döneminde olduğunu gösteriyor.

Bir tarafta fosil yakıtların jeopolitik riskleri, diğer tarafta yenilenebilir enerjinin hızla düşen maliyetleri var. Bu iki dinamik, enerji piyasalarının önümüzdeki yıllarda daha da dalgalı olacağını gösteriyor.

Kısacası bugün kömür fiyatlarını yükselten şey sadece enerji talebi değil; aynı zamanda küresel enerji düzeninin yeniden şekillenmesidir.

Ve bu yeni düzende kazananlar, enerji güvenliğini çeşitlilik ve yerli kaynaklarla sağlayabilen ülkeler olacak.

Gümrük Birliği güncellemesi kritik eşik

Sat, 31 Jan 2026 02:00:00 GMT

Ancak dünya ticareti, üretim zincirleri ve küresel rekabet koşulları bu süre zarfında köklü biçimde değişti. Dijitalleşme, yeşil dönüşüm, hizmet ticaretinin yükselişi ve tedarik zincirlerinin yeniden yapılanması, mevcut Gümrük Birliği çerçevesinin Türkiye için artık yetersiz kaldığını açıkça gösteriyor. Bu nedenle “güncelleme” meselesi bir diplomatik nezaket konusu değil, doğrudan ekonomik geleceği ilgilendiren stratejik bir zorunluluk hâline gelmiş durumda.

Asimetrik yapının ekonomik bedeli

Mevcut yapı, sanayi ürünleriyle sınırlı ve Türkiye’yi AB’nin üçüncü ülkelerle yaptığı serbest ticaret anlaşmalarına otomatik olarak uyumlu kılarken, karar alma süreçlerinde söz hakkı tanımıyor. Bu asimetrik durum, özellikle son yıllarda Türkiye aleyhine işleyen bir denge oluşturdu. AB, Kanada’dan Güney Kore’ye kadar birçok ülkeyle serbest ticaret anlaşmaları imzalarken, Türkiye bu pazarlara aynı şartlarla erişemedi; buna karşılık o ülkelerin ürünleri Türkiye pazarına gümrüksüz girdi. Sonuç: Artan dış ticaret açığı, rekabet baskısı altında kalan yerli üretici ve pazarlık gücü zayıflayan bir ekonomi.

Tarım ve hizmetlerde yeni rekabet dalgası

Gümrük Birliği’nin güncellenmesi, öncelikle tarım, hizmetler ve kamu alımları gibi alanların kapsama alınmasını öngörüyor. Bu, Türkiye için hem büyük bir fırsat hem de ciddi bir sınav anlamına geliyor. Tarımda Avrupa standartlarına uyum, verimlilik artışı ve ihracat potansiyelini yükseltebilir; ancak aynı zamanda küçük üreticiler için yoğun rekabet baskısı demek. Hizmetler sektöründe ise finans, lojistik, dijital hizmetler ve turizm gibi alanlarda AB pazarına daha derin erişim, Türkiye’nin katma değeri yüksek büyüme hedefiyle örtüşüyor.

Yeşil mutabakat ve karbon duvarı

Bir diğer kritik başlık yeşil dönüşüm. Avrupa Birliği’nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (CBAM) ile karbon yoğun üretim yapan ülkelerden ithalata ek maliyet getirmesi, Türkiye’nin ihracat yapısını doğrudan etkileyecek. Gümrük Birliği’nin güncellenmesi, yeşil mutabakat uyumunun da kurumsal bir çerçeveye oturtulmasını sağlayabilir. Aksi halde Türk sanayisi, Avrupa pazarında rekabet gücünü hızla kaybetme riskiyle karşı karşıya kalacak.

Siyasi tıkanıklık, ekonomik zorunluluk

Ancak mesele yalnızca teknik uyum değil; aynı zamanda siyasi irade sorunu. Türkiye-AB ilişkilerindeki dalgalı seyir, Gümrük Birliği güncellemesinin yıllardır masada kalmasına rağmen somut adım atılamamasına yol açtı. Oysa bugün küresel ticaretin yeniden şekillendiği, tedarik zincirlerinin “yakın coğrafyaya” taşındığı bir dönemde Türkiye’nin Avrupa için stratejik önemi artıyor. Bu konjonktür, doğru değerlendirilirse, Türkiye’nin masaya daha güçlü oturmasını sağlayabilir.

Ekonomik model için yol ayrımı

Sonuç olarak Gümrük Birliği’nin güncellenmesi, Türkiye için sadece ticari bir revizyon değil, ekonomik modelin geleceğine dair bir yol ayrımıdır. Katma değerli üretime, yeşil ve dijital dönüşüme uyum sağlayan, karar süreçlerinde söz sahibi olan bir entegrasyon modeli mi; yoksa mevcut asimetrilerin derinleştiği, rekabet gücünün aşındığı bir yapı mı? Cevap, Ankara’nın reform iradesi kadar Brüksel’in de Türkiye’yi gerçek bir ekonomik ortak olarak görüp görmeyeceğine bağlı. Ancak kesin olan şu: Güncellenmeyen bir Gümrük Birliği, günümüz dünyasında Türkiye için giderek daha büyük bir maliyet kalemine dönüşüyor.

Açlık sınırı asgari ücreti geçtiyse, sorun vardır

Sat, 28 Feb 2026 02:00:00 GMT

Oysa hayatın içinden gelen veriler, bu makro tartışmaların gölgesinde çok daha sert bir tabloya işaret ediyor. Birleşik Kamu-İş Konfederasyonu bünyesindeki KAMU-AR’ın Şubat 2026 açlık ve yoksulluk sınırı çalışması, bu tablonun artık görmezden gelinemeyecek noktaya ulaştığını ortaya koyuyor.

Geçtiğimiz hafta bir veri yayınlandı. Bu veriye göre dört kişilik bir ailenin yalnızca dengeli beslenebilmesi için yapması gereken aylık harcama 33 bin 963 TL. Aynı dönemde net asgari ücret 28 bin 75 TL. Yani Türkiye’de asgari ücret, istisnai bir hesaplamayla değil; resmi ve metodolojik bir çalışmaya göre açlık sınırının yaklaşık 6 bin TL altında kalmış durumda. Daha açık söyleyelim: Tam zamanlı çalışan bir kişi, ücretini yalnızca gıdaya harcasa bile ailesini doyuramıyor.

Tablo emekliler açısından daha da çarpıcı. En düşük emekli aylığı 20 bin TL seviyesinde. Açlık sınırıyla arasındaki fark 14 bin TL’ye yaklaşıyor. Bu fark artık “kemer sıkma” ya da “geçici alım gücü kaybı” gibi kavramlarla açıklanamayacak kadar büyük.

Sorunun kökü yalnızca gıdada da değil. KAMU-AR verilerine göre gıda dışı zorunlu harcamalar Şubat 2026 itibarıyla 69 bin 854 TL’ye ulaşmış durumda. Barınma, ulaştırma, sağlık, eğitim ve iletişim gibi temel kalemlerin toplamı, tek başına asgari ücretin iki buçuk katını aşıyor. Böyle bir tabloda “asgari ücretle geçinmek” değil, “asgari ücretle hayatta kalmak” bile mümkün görünmüyor.

Gerçek değişmedi

Yılbaşında yapılan ücret artışları bu gerçeği değiştirmedi. Asgari ücret yüzde 27, kamu çalışanı maaşları yüzde 18,6, emekli aylıkları ise yüzde 12,19 artırıldı. Ancak daha yılın ilk iki ayında açlık sınırı 1.877 TL, yoksulluk sınırı ise 8 bin 904 TL yükseldi. Enflasyon yalnızca fiyatları değil, zamların etkisini de hızla eritiyor.

Gıda kalemlerine bakıldığında sorun daha net anlaşılıyor. Et, balık ve yumurta için gereken aylık harcama 10 bin TL’yi aşmış durumda. Süt ve süt ürünleri 7 bin TL bandında. Taze sebze ve meyve toplamı 7 bin TL’yi geçiyor. Bu kalemler artık “sağlıklı beslenme” değil, lüks tüketim sınırına doğru itiliyor.

KAMU-AR’ın bireysel açlık sınırı hesaplaması da önemli bir uyarı niteliğinde. Yetişkin bir erkek için 9 bin 916 TL, genç bir birey için 10 bin 610 TL’lik aylık gıda harcaması gerekiyor. Bu rakamlar, tek başına yaşayan milyonlarca çalışanın bile gelir-gider dengesini neden kuramadığını açıklıyor.

Bugün Türkiye’de yoksulluk sınırı 103 bin 817 TL. Bu rakam bir istatistik değil; ücret politikası, sosyal destek mekanizmaları ve vergi yükü birlikte düşünülmeden ekonomi yönetilemeyeceğinin net göstergesi. Açlık sınırının altında kalan bir asgari ücret, yalnızca bir gelir sorunu değil; toplumsal refah ve sürdürülebilirlik sorunudur.

Ekonomi büyüyebilir, bütçe dengelenebilir. Ancak çalışan ve emekli kesim açlık sınırının altına itiliyorsa, orada rakamlar değil, hayat küçülüyordur. Ve küçülen hayatlar, er ya da geç ekonominin de en zayıf halkası haline gelir.

Sanal kumar: Görünmeyen ekonomi, gerçek kayıp

Sat, 27 Dec 2025 02:00:00 GMT

Bugün yasa dışı bahis siteleri ve sanal kumar ağları, klasik suç örgütlerinden çok daha sofistike çalışıyor. Kripto paralar, dijital cüzdanlar, sahte e-ticaret işlemleri ve mesajlaşma uygulamaları üzerinden kurulan sistemler sayesinde para, saniyeler içinde el değiştiriyor. Bu döngüde kazanan devlet değil, vatandaş değil; yalnızca sistemi kuranlar.

Ekonomik açıdan bakıldığında sanal kumar, doğrudan bir servet transferi anlamına geliyor. Dar gelirli hanelerden, genç işsizlerden, borçla yaşamaya çalışan bireylerden toplanan paralar yurt dışı merkezli yapılara aktarılıyor. Bu, yalnızca bireysel kayıp değil; ülke ekonomisi açısından ciddi bir kaynak kaçışı demek.

Bir başka kritik nokta da tüketim dengesi. Sanal kumar bağımlılığı olan bireylerin harcama kalemleri değişiyor. Eğitim, gıda, barınma gibi zorunlu ihtiyaçlar ikinci plana atılırken, borçlanma artıyor. Kredi kartları, ihtiyaç kredileri ve kayıt dışı borçlanma mekanizmaları devreye giriyor. Sonuçta finansal sistem üzerinde görünmeyen ama hissedilen bir baskı oluşuyor.

Bankacılık sektörü de bu tablodan bağımsız değil. Kara para aklama riskleri, şüpheli para transferleri ve dolaylı finansman kanalları, denetim yükünü artırıyor. Yasa dışı bahisle bağlantılı işlemler tespit edildiğinde hesaplar kapatılıyor, ancak sistem başka bir isimle yeniden kuruluyor. Bu kısır döngü, mali güvenliği de zedeliyor.

İşin bir de kamu maliyesi boyutu var. Yasal bahis ve şans oyunları, ciddi bir vergi geliri yaratırken; sanal kumar tamamen kayıt dışı. Devlet hem vergi kaybına uğruyor hem de bu faaliyetlerin yol açtığı sosyal sorunların maliyetini üstlenmek zorunda kalıyor. Bağımlılık tedavileri, adli süreçler, aile içi şiddet ve iş gücü kaybı… Tüm bunlar dolaylı kamu harcaması olarak geri dönüyor.

Gençler bu ekonominin en kırılgan halkası. İş bulma umudu azalan, gelir beklentisi düşen gençler için sanal bahis, “alternatif kazanç modeli” gibi pazarlanıyor. Oysa bu model, üretmeyen; aksine var olanı da tüketen bir yapı sunuyor. Uzun vadede iş gücü piyasasına küskün, borçlu ve güvensiz bireyler bırakıyor.

Sanal kumar ekonomisi büyüdükçe, üretken ekonomi küçülüyor. Para reel sektöre, yatırıma, istihdama değil; algoritmalara ve yasa dışı ağlara çalışıyor. Bu durum, ekonomik büyüme verilerinde görünmese bile toplumsal refahı doğrudan etkiliyor.

Mesele sadece bir “yasak” meselesi değil. Etkin denetim, finansal okuryazarlık, dijital platformlara yönelik uluslararası iş birliği ve gençlere umut verecek ekonomik politikalar olmadan bu sistemle mücadele etmek zor. Çünkü sanal kumar, ekonomik boşluklardan besleniyor.

Bugün konuşmadığımız her rakam, yarın daha büyük bir faturaya dönüşüyor. Sanal kumar sessiz bir ekonomi olabilir; ama yarattığı tahribat son derece gürültülü.

Sanal kumar ve bahisle mücadelede ne yapılmalı?

• Finansal denetim güçlendirilmeli: Bankalar, dijital ödeme sistemleri ve kripto para transferleri daha etkin izlenmeli; şüpheli işlemlere anlık müdahale mekanizmaları kurulmalı.

• Dijital platformlara sorumluluk yüklenmeli: Mesajlaşma uygulamaları ve sosyal medya platformları, yasa dışı bahis içeriklerine karşı daha hızlı ve bağlayıcı yaptırımlarla hareket etmeli.

• Finansal okuryazarlık artırılmalı: Özellikle gençlere yönelik, “kolay para” algısını kıran eğitim programları yaygınlaştırılmalı.

• Caydırıcı cezalar uygulanmalı: Yasa dışı bahis organizatörlerine yönelik cezalar, ekonomik büyüklükle orantılı ve gerçekten caydırıcı hale getirilmeli.

• Uluslararası iş birliği sağlanmalı: Yurt dışı merkezli sanal kumar ağlarıyla mücadelede sınır ötesi finansal ve hukuki iş birlikleri artırılmalı.

• Sosyal destek mekanizmaları kurulmalı: Bağımlılık yaşayan bireyler için erişilebilir, ücretsiz danışmanlık ve rehabilitasyon hizmetleri yaygınlaştırılmalı.

Konkordato kıskacı: Reel sektör nefes alamıyor

Sat, 24 Jan 2026 02:00:00 GMT

Bu tabloda şirketlerin iflastan korunması amacıyla hayata geçirilen konkordato müessesesi, teoride ekonomiyi ve istihdamı koruyan bir “can simidi” olarak tasarlandı. Ancak uygulamada konkordato, özellikle reel sektör için ciddi yan etkiler üreten bir mekanizmaya dönüşmüş durumda.

Konkordato ilan eden bir şirket, borçlarını yeniden yapılandırma sürecine girerken alacaklılarına karşı yasal koruma altına alınıyor. Bu koruma, zincirin bir halkasında anlaşılabilir olsa da, alacaklı konumundaki binlerce KOBİ ve tedarikçi açısından büyük bir belirsizlik ve finansal risk anlamına geliyor. Bir firmanın konkordato ilan etmesi, ona mal ve hizmet sunan onlarca işletmenin tahsilatını aylarca, hatta yıllarca ertelemesi demek. Nakit akışı bozulan bu şirketler de kısa sürede kendi finansal sıkıntılarını yaşamaya başlıyor. Böylece konkordato, iflası önlemek yerine ekonomide bir “domino etkisi” yaratabiliyor.

Reel sektörün en büyük sorunu, güvenin aşınması. Ticaret, güven üzerine kurulu bir sistemdir. Ancak konkordato sürecinin uzun ve belirsiz yapısı, vadeli satışları riskli hale getiriyor. Tedarikçiler, “yarın konkordato ilan eder mi” endişesiyle müşterilerine mal vermekten çekiniyor, peşin satışa yöneliyor ya da fiyatlarını yükseltiyor. Bu durum, zaten yüksek olan maliyetleri daha da artırarak enflasyonist baskıyı besliyor.

Bir diğer sorun, konkordatonun zaman zaman kötüye kullanılabilmesi. Gerçekten zor durumda olan firmalarla, borçlarını ötelemek için süreci bir “kalkan” gibi kullanan şirketleri ayırt etmek her zaman kolay olmuyor. Denetim mekanizmalarının yetersiz kaldığı noktada, piyasa disiplininin bozulduğunu görüyoruz. Bu da sağlam şirketlerin bile finansal planlarını yaparken daha temkinli davranmasına, yatırımlarını ertelemesine yol açıyor.

Bankacılık sistemi açısından bakıldığında da tablo farklı değil. Konkordato kapsamındaki alacakların tahsil süresinin uzaması, bankaların risk iştahını azaltıyor. Bu durum, kredi musluklarının reel sektör için daha da kısılmasına neden oluyor. Özellikle üretim, sanayi ve ihracat odaklı firmalar, finansmana erişimde zorlandıkça büyüme potansiyellerini kaybediyor.

Elbette konkordato tamamen kaldırılması gereken bir mekanizma değil. Aksine, doğru kurgulandığında ekonomik istikrarın önemli bir parçası olabilir. Ancak mevcut uygulamada, alacaklıların haklarını daha güçlü koruyan, süreci hızlandıran ve kötüye kullanımı engelleyen düzenlemelere ihtiyaç olduğu açık. Aksi halde konkordato, borçlu şirketi ayakta tutarken, onu ayakta tutan reel sektörü zayıflatan bir yapıya dönüşmeye devam edecek.

Bugün Türkiye’nin ihtiyacı olan şey, güvenin yeniden tesis edildiği, ticari ilişkilerin sağlıklı şekilde yürüdüğü bir ekonomik iklimdir. Konkordato yasası da bu iklimi destekleyecek şekilde, reel sektörün omuzlarındaki yükü hafifletecek biçimde yeniden ele alınmalıdır. Aksi halde “iflastan koruma” amacıyla kurulan bu sistem, üretimin ve ticaretin can damarlarını tıkayan bir dar boğaz haline gelmeyi sürdürecektir.

Mutfağın yarattığı kriz: Türkiye'de gıda enflasyonu

Sat, 21 Feb 2026 02:00:00 GMT

Fakat artık gıda fiyatlarındaki artış, sadece cebimizin derinliğini değil, toplumsal huzuru ve ekonomik güveni doğrudan etkileyen bir parametre haline geldi. Türkiye’de tüketici fiyatları üzerindeki baskının merkezinde yıl başından beri gıda fiyatları yer alıyor. Öyle ki diğer sektörlerde enflasyon yavaşlarken gıda grubunda artış eğilimi sürüyor.

Rakamların gösterdiği gerçeklik

Ocak 2026 itibarıyla TÜFE (tüketici fiyat endeksi) yıllık bazda bir miktar gevşese de gıda ve hizmet grupları enflasyonun yükselen unsurları arasında yer alıyor. Özellikle gıda tarafında aylık fiyat artışları belirgin şekilde gözlemleniyor ve bu durum, mutfakta hissedilen enflasyonu daha keskin hâle getiriyor.

Bunun arka planında tarımsal üretim maliyetlerindeki yükseliş yatıyor. Tarım ürünleri üretici fiyat endeksi (ÜFE) yıllık bazda çift haneli artışlarla sürüyor, bu da çiftçiden market fiyatına kadar zincirin birçok halkasında baskı yaratıyor.

Arz yönlü baskılar: Don ve girdi maliyetleri

Fiyat artışları yalnızca ekonomik dinamiklerle açıklanamaz. Mevsimsel etkiler, olumsuz hava koşulları ve tarımsal üretimdeki kırılganlık da arz tarafında baskı oluşturuyor. Örneğin, meyve ve sebze fiyatları zirai don gibi iklimsel etkenlerle yükselirken tüketiciler kasada bunu ağır bir şekilde hissediyor.

Bu da bize şu soruyu sorduruyor: Fiyat artışı gerçekten arz-talep ekseninde mi, yoksa fiyatlar üzerinde yapısal unsurlar mı etkili? Yanıt, büyük ihtimalle ikisinin birleşimi. Üretici maliyetlerindeki artış, lojistik giderleri, enerji maliyetleri ve uluslararası fiyat dalgalanmaları birlikte bu tabloyu yaratıyor.

Dünya ile karşılaştırma

Türkiye’de gıda fiyatlarının artış hızı, küresel ortalamaların çok üzerinde seyrediyor. Dünya genelinde birçok ülkede gıda fiyatları son dönemde yatay ya da düşüş eğilimindeyken, Türkiye’de yıllık gıda fiyat artış oranları diğer pek çok ülkenin oldukça üzerinde kalıyor. Bu da sadece ekonomik bir parametre değil, sosyal yaşam maliyetinin yükselişi olarak günlük hayatımıza yansıyor.

Tüketiciye yansıyan gerçek

Sadece genel göstergelere bakmak yetmiyor; mutfaktaki gerçek rakamla yüzleşmek zorundayız. Gıda ürünlerinin etiket fiyatları hızla artarken, geliri sabit ya da sınırlı olan hane halkları için bu artışlar ezici bir yük hâline geliyor. Aynı koli alışveriş sepeti geçen yıla göre çok daha pahalı ve bu fark her ay artıyor.

Bu durum, ekonomik güvenin sarsılmasına da yol açıyor. Tüketici, artık yalnızca “fiyat artışı” değil, “adayım endişesi” ile markete giriyor; gelecek ay için plan yaparken gıda fiyatlarını hesaba katmak zorunda kalıyor.

Çözümsüz değil, politikayla ilgili

Gıda enflasyonunun bu denli etkisini sürdürmesi, sadece ekonomik verilerin zaafı değil aynı zamanda tarım politikalarının, lojistik altyapının ve makro ekonomik stratejinin bir sonucudur. Arzı güçlendirecek, üretim maliyetlerini düşürecek ve dağıtım zincirindeki eşitsizlikleri azaltacak politikalar, gıda fiyatlarının üst üste gelen şoklara karşı daha dirençli hâle gelmesini sağlayabilir.

Unutmamalıyız ki ekonomi makro verilerden ibaret değildir. Mutfağımızın önündeki etiket fiyatı, günlük hayatımızın en somut göstergesidir ve bu fiyat, her maaş döneminde aile bütçesini yeniden yazdıran bir hikâyeyi anlatır.

Çocuklar sokakta değil ekranda kayboluyor

Sat, 18 Apr 2026 02:00:00 GMT

Son yıllarda okullarda artan şiddet vakalarını yalnızca bireysel öfke, aile içi sorunlar ya da eğitim sistemindeki eksiklerle açıklamak giderek yetersiz kalıyor. Görmezden gelinen daha büyük bir gerçek var: Dijital dünyanın kontrolsüz büyümesi ve bu alanın suç örgütleri tarafından aktif biçimde kullanılması.

Online oyunlar… İlk bakışta masum bir eğlence alanı. Ancak artık bu platformlar sadece oyun oynanan yerler değil; aynı zamanda iletişim kurulan, sosyalleşilen ve ne yazık ki manipüle edilen alanlara dönüşmüş durumda. Oyun içi sohbetler, canlı yayınlar ve kapalı gruplar üzerinden kurulan ilişkiler, çocukları adım adım başka bir dünyanın içine çekiyor.

Dijital odalarda örgütleniyorlar

Bu süreç tesadüfi değil, oldukça sistematik. Önce yalnız, dışlanmış ya da aidiyet arayan çocuklar hedef alınıyor. Onlara bir ekip, bir “lonca”, bir kimlik sunuluyor. Ardından güven kazanılıyor. Sonra yönlendirme başlıyor… Daha kapalı gruplara, daha sert içeriklere, daha karanlık ilişkilere.

Bu yeni yapı klasik çetelerden çok farklı. Artık sokak köşelerinde değil, dijital odalarda örgütleniyorlar. Fiziksel temas yok ama etkileri çok daha derin. Çünkü çocukların zihnine, duygularına ve kimlik arayışına dokunuyorlar.

Daha da çarpıcı olan şu: Şiddet artık dışarıdan öğrenilen bir davranış değil, içeriden normalleşen bir refleks haline geliyor. Sürekli maruz kalınan içerikler, algoritmaların yönlendirdiği videolar ve oyun içi etkileşimler, şiddeti sıradanlaştırıyor. Çocuk için bu, “olağan iletişim dili”ne dönüşebiliyor.

Sorun ilgisizlik

Burada asıl mesele teknoloji değil. Teknoloji bir araç. Sorun; denetimsizlik, ilgisizlik ve farkındalık eksikliği.

Aileler çoğu zaman çocuklarının ne oynadığını, kimlerle konuştuğunu bilmiyor. Okullar akademik başarıya odaklanırken, öğrencilerin psikososyal dünyası arka planda kalıyor. Dijital platformlar ise denetim konusunda hâlâ gri bir alan.

Oysa bu tablo artık bir “uyarı” değil, açık bir alarm.

Çocuklar sadece okulda değil, ekran başında şekilleniyor. Ve o ekranın arkasında kimlerin olduğu, neyin öğretildiği, hangi duyguların beslendiği çoğu zaman bilinmiyor.

Bugün sormamız gereken soru şu: Çocuklarımız gerçekten nerede büyüyor?

Eğer bu soruya net bir cevap veremiyorsak, sorun sandığımızdan çok daha büyük demektir.

Emekli neden refah payı alamıyor?

Sat, 17 Jan 2026 02:00:00 GMT

Önce fotoğrafı net koyalım. Türkiye’de yaklaşık 16 milyona yakın emekli var. Bu kitle, çalıştığı yıllar boyunca prim ödedi, vergi verdi, ülkenin üretimine katkı sundu. Ancak bugün gelinen noktada emekli aylıkları, bırakın refah payını, çoğu zaman açlık sınırının bile altında kalıyor. Ekonomi büyürken, bütçe trilyonlara ulaşırken, günlük vergi tahsilatı milyarları bulurken emeklinin cebine neden aynı oranda yansıma olmuyor?

Bunun ilk nedeni bütçe öncelikleri. Toplanan vergilerin önemli bir kısmı faiz ödemelerine, savunma harcamalarına ve büyük altyapı projelerine gidiyor. Kamu maliyesinde “zorunlu giderler” başlığı altında yer alan bu kalemler, sosyal harcamalar için ayrılabilecek alanı daraltıyor. Devlet, her ay önce borcunun faizini, sonra maaşları ve cari giderleri ödüyor; geriye kalan sınırlı kaynakla sosyal kesimleri desteklemeye çalışıyor. Bu tabloda emekli, çoğu zaman son sıraya düşüyor.

İkinci neden, sosyal güvenlik sistemindeki dengesizlik. Aktif çalışan sayısının artış hızı, emekli sayısının gerisinde kalıyor. Yani sisteme prim ödeyenlerin sayısı, maaş alanların sayısını taşımakta zorlanıyor. Bu durum, bütçeden Sosyal Güvenlik Kurumu’na yapılan transferleri artırırken, emekli aylıklarının reel olarak yükseltilmesini zorlaştırıyor. Sistem ayakta kalsın diye maaşlar düşük, artışlar sınırlı tutuluyor.

Üçüncü ve belki de en kritik faktör enflasyon. Nominal olarak yapılan zamlar, yüksek enflasyon karşısında kısa sürede eriyor. Emekli, kağıt üzerinde zam alıyor; ama pazara, markete çıktığında alım gücünün azaldığını görüyor. Büyüme rakamları ve vergi gelirleri artarken, bu artışın fiyatlar genel seviyesinin gerisinde kalması, emeklinin refahtan pay almasını fiilen engelliyor.

Bir diğer başlık da vergi yapısı. Türkiye’de vergi gelirlerinin büyük bölümü dolaylı vergilerden oluşuyor. KDV ve ÖTV gibi herkesin aynı oranda ödediği vergiler, düşük gelirliyi oransal olarak daha fazla etkiliyor. Emekli, sınırlı geliriyle harcama yaptıkça daha fazla vergi ödüyor; fakat ödediği bu vergi, kendisine maaş artışı ya da sosyal destek olarak yeterince geri dönmüyor. Yani emekli hem gelirden pay alamıyor hem de tüketim üzerinden bütçeyi finanse etmeye devam ediyor.

Sonuçta ortaya çıkan tablo şu: Türkiye’de refah artıyor gibi görünüyor, bütçe büyüyor, vergi tahsilatı rekor kırıyor; ancak bu refahın dağılımında emekli sistematik olarak geride kalıyor. Sorun sadece kaynak yetersizliği değil, kaynakların nasıl paylaştırıldığı meselesi. Ekonomik büyümenin sosyal adaletle desteklenmediği bir düzende, emeklinin refahtan pay alması mümkün olmuyor.

Belki de artık şu soruyu daha yüksek sesle sormak gerekiyor: Bu ülkenin kalkınma hikâyesinde, ömrünü çalışarak geçirmiş milyonlarca insan sadece “maliyet kalemi” mi, yoksa hak ettiği yaşam standardını talep edebilecek birer yurttaş mı? Refah, sadece rakamlarda büyüyorsa; ama emeklinin sofrasına uğramıyorsa, ortada büyümeden çok, adaletsiz bir paylaşım sorunu var demektir.

Nijerya'nın sessiz ekonomi devrimi

Sat, 14 Feb 2026 02:00:00 GMT

Bu dönüşümün merkezinde ise tek bir ülke öne çıkıyor: Nijerya. Uzun vadede nüfusunun 1 milyarı aşabileceğine yönelik projeksiyonlar, Nijerya’yı yalnızca demografik değil, aynı zamanda ekonomik açıdan da küresel oyunun merkezine taşıyor.

Burada kritik soru şu: Nijerya’nın büyümesi bir “rakam hikâyesi” mi, yoksa gerçek bir ekonomik sıçramanın habercisi mi?

Demografi kader midir, fırsat mı?

Ekonomi tarihinde nüfus artışı tek başına zenginlik yaratmadı. Ancak doğru yatırımlarla desteklenen genç ve kalabalık toplumlar, küresel büyümenin itici gücü oldu. Nijerya tam da bu eşikte duruyor. Bugün 230 milyonu aşan nüfusun büyük bölümü genç. Bu tablo, önümüzdeki 30-40 yıl boyunca kesintisiz bir tüketim ve üretim potansiyeline işaret ediyor.

Ancak bu potansiyel, aynı zamanda devasa bir “ihtiyaç listesi” anlamına geliyor. Barınma, enerji, ulaşım, gıda ve istihdam… Her biri, milyarlarca dolarlık yatırımı zorunlu kılan başlıklar.

Konut açığı: En büyük pazar, en büyük sınav

Nijerya ekonomisinin en kırılgan ama aynı zamanda en cazip alanı konut. Hızlı kentleşme, büyük şehirlerde plansız büyümeyi tetiklerken, milyonlarca insan sağlıklı barınma koşullarına erişemiyor. Bu durum sosyal bir sorun olduğu kadar, küresel yatırımcılar için de büyük bir pazar anlamına geliyor.

Uygun maliyetli konut projeleri, altyapı yatırımları ve sürdürülebilir inşaat çözümleri önümüzdeki yıllarda Nijerya ekonomisinin ana gündem maddelerinden biri olacak. Konut demek; çimento, demir, enerji, lojistik ve finans demek. Yani zincirleme bir ekonomik hareketlilik.

Ev eşyası ve tüketim: Sessiz ama kalıcı büyüme

Konut yapıldığında, ekonomi orada bitmiyor; asıl hikâye yeni başlıyor. Beyaz eşya, mobilya, elektronik ve hızlı tüketim ürünleri Nijerya’nın yükselen orta sınıfıyla birlikte hızla büyüyor. Bu, tek seferlik değil, kalıcı bir talep artışı anlamına geliyor.

Özellikle fiyat-performans dengesi iyi kurulan ürünler için Nijerya pazarı son derece cazip. Bugün erken pozisyon alan markalar, yarının 1 milyarlık tüketici kitlesine şimdiden dokunma şansı yakalıyor.

Yüksek getiri, yüksek dikkat

Elbette tablo pembe değil. Altyapı eksikleri, enerji sorunları, döviz dalgalanmaları ve siyasi belirsizlikler Nijerya’nın değişmeyen gerçekleri. Ancak küresel sermaye tam da bu noktada ikiye ayrılıyor: Kısa vadeli riskten kaçanlar ve uzun vadeli fırsatı görenler.

Ekonomi tarihi bize şunu gösteriyor: Büyük pazarlar, genellikle sorunlu dönemlerinde şekillenir. Nijerya da bugün tam olarak bu evrede.

Türkiye için kaçırılmaması gereken pencere

Türkiye açısından Nijerya, sadece uzak bir Afrika ülkesi değil; stratejik bir ekonomik eşleşme. İnşaat, mobilya, beyaz eşya ve gıda sektörlerinde Türkiye’nin üretim kabiliyeti, Nijerya’nın ihtiyaçlarıyla örtüşüyor. Doğru ortaklıklar ve uzun vadeli bakış açısıyla Nijerya, Türk şirketleri için yeni bir büyüme hikâyesine dönüşebilir.

Sonuç olarak, 1 milyarlık nüfus senaryosu bir tahmin olabilir; ancak bu tahminin işaret ettiği ekonomik dalga şimdiden hissediliyor. Nijerya bugün riskli, yarın ise vazgeçilmez bir pazar olabilir. Ekonomide asıl soru şu: O yarın geldiğinde, kimler çoktan yerini almış olacak?

Yastık altındaki 640 milyar dolar güven mi, kayıp mı?

Sat, 11 Apr 2026 02:00:00 GMT

Bu büyüklükte bir kaynağın finansal sistem dışında kalması, aslında Türkiye’nin potansiyelinin ne kadarının kullanılmadığını açıkça ortaya koyuyor. Şimşek’in de vurguladığı gibi, eğer bu birikimler bankacılık sistemi ve sermaye piyasalarına dahil edilebilseydi, Türkiye ekonomisinin kırılganlığı çok daha düşük seviyelerde olabilirdi. Daha güçlü bir finansal yapı, daha ucuz finansman ve daha yüksek yatırım kapasitesi anlamına gelirdi.

Güven inşa edilmeli

Ancak burada temel mesele sadece ekonomik değil; aynı zamanda sosyolojik. Türkiye’de altına olan tarihsel güven, finansal sistemlere duyulan temkinli yaklaşım ve geçmiş krizlerin bıraktığı izler, vatandaşın tasarruf tercihlerini belirlemeye devam ediyor. Bu nedenle “yastık altı” meselesi, yalnızca bir politika aracıyla çözülebilecek basit bir konu değil; güven inşası gerektiren uzun vadeli bir süreç.

Öte yandan Şimşek’in konuşmasında verdiği bir diğer önemli mesaj, Türkiye ekonomisinin küresel şoklara karşı artık daha dayanıklı olduğu yönünde. Düşük kamu borcu ve görece sağlam makroekonomik temeller, olası dalgalanmalara karşı önemli bir tampon oluşturuyor. Ancak bu dayanıklılığın sürdürülebilir olması için, finansal sistemin derinleşmesi ve tasarrufların daha verimli alanlara yönlendirilmesi şart.

Dezenflasyon süreci uzun sürebilir

Enflasyonla mücadele başlığı ise hâlâ ekonominin en hassas alanı olmaya devam ediyor. Petrol fiyatlarındaki olası artışın enflasyon üzerinde yaratacağı baskıya rağmen, uygulanan politikalarla bu etkinin sınırlı tutulmaya çalışılması dikkat çekici. Ancak burada da zaman faktörü öne çıkıyor. Şimşek’in ifade ettiği gibi, dezenflasyon süreci öngörülenden daha uzun sürebilir. Bu da sabır ve kararlılık gerektiren bir politika setine işaret ediyor.

Konuşmanın belki de en stratejik bölümü ise yeşil dönüşüm ve yüksek teknoloji vurgusuydu. Türkiye’nin 1.1 trilyon dolarlık enerji ithalatı faturası, sürdürülebilir büyümenin önündeki en büyük engellerden biri. Yenilenebilir enerjiye yönelim ve yüksek katma değerli üretime geçiş, sadece ekonomik değil, aynı zamanda jeopolitik bir zorunluluk haline gelmiş durumda.

Son olarak demiryolu yatırımlarına yapılan vurgu, yeni dönemin kalkınma perspektifini de net biçimde ortaya koyuyor. Lojistik maliyetlerin düşürülmesi ve karbon ayak izinin azaltılması, Türkiye’nin küresel rekabet gücünü belirleyecek başlıca unsurlar arasında yer alacak.

Ekonomi yol ayrımında

Özetle; Türkiye ekonomisi bir yol ayrımında. Bir yanda sistem dışında bekleyen devasa bir tasarruf havuzu, diğer yanda dönüşüm ihtiyacı. Asıl soru şu: Bu kaynak güvenle sisteme kazandırılabilecek mi? Eğer yanıt “evet” olursa, 640 milyar dolar sadece bir tasarruf değil, aynı zamanda Türkiye’nin sıçrama tahtası olabilir.