Analiz Gazetesi

Uluslararası rekabetçiliği güçlendirmek

Mon, 30 Mar 2026 02:00:00 GMT

Tekstil ve hazır giyim sektörüne odaklanıyor gibi görünmek istemem; ancak son dönemde en çok darbe alan, en fazla kan kaybeden sektörlerden biri ne yazık ki tekstil ve hazır giyim sektörü.

Bu yazıda, sektörde yaşanan kayıpların telafisine yönelik ortaya atılan dikkat çekici bir fikirden söz etmek istiyorum. Oldukça çözüm odaklı bir vizyon ortaya koyan bu öneri, TGSD’ye (Türkiye Giyim Sanayicileri Derneği) ait.

Bu maç buradan döner mi?

Önerinin özeti şu: Suriye’nin Türkiye sınırından yaklaşık 30 km içeriye uzanan; Tel Abyad, Resulayn ve Kamışlı’yı kapsayan, 444 km boyunca devam eden yaklaşık 15 milyon metrekarelik bir alanda, uluslararası iş gücünün istihdam edilebileceği ve serbest bölge statüsüne sahip bir üretim merkezi kurulması planlanıyor.

Projenin temel hedeflerinden biri, şu anda atıl durumda bulunan yaklaşık 5 milyar dolarlık makine parkurunu yeniden üretime kazandırmak. Yani yeni yatırım yapmak yerine mevcut kapasitenin bu bölgeye kaydırılması ve ekonomiye yeniden dahil edilmesi amaçlanıyor.

İkinci önemli ayak ise işçilik, vergi ve benzeri maliyet kalemlerinin azaltılması sayesinde fiyat rekabetinin yeniden kazanılabileceği düşüncesi.

Endüstriyel dönüşüm

Proje sadece üretimi bölgeye kaydırmaktan ibaret değil.

Ar-Ge, tasarım ve pazarlama gibi markalaşma açısından kritik faaliyetlerin Türkiye’de, özellikle merkez şehirlerde kalması öngörülüyor. Buna karşılık üretim, ölçek ekonomisi yaratacak şekilde söz konusu bölgeye kaydırılacak.

Ayrıca lojistik, yazılım ve danışmanlık hizmetlerinin Türkiye’den sağlanması planlanıyor. Bu da ilgili sektörlerde faaliyet gösteren şirketlerin büyümesine ve kapasite artırmasına katkı sağlayabilir. Tekstil, aksesuar ve paketleme üreticilerinin ihracatlarının artmasıyla birlikte tedarik zincirinin daha çevik hale gelmesi hedefleniyor.

Ekonomik segmentte yer alan markalara yönelik yüksek adetli üretimler bu bölgede yapılırken, aynı müşterilerin farklı ve daha katma değerli ürün taleplerinin Türkiye’deki üreticiler tarafından karşılanması planlanıyor. Böylece Türkiye tekstil ekosisteminin bütünlüğü korunmuş olacak.

Markalaşma

Proje notlarında dikkatimi çeken bir başka konu ise markalaşma konusunda daha hızlı hareket etmemiz gerektiği.

Son dönemde bu alanda öne çıkan bir yaklaşım var: Uluslararası pazarda bilinirliği olan ancak yorgun düşmüş markaları satın alarak yeniden canlandırmak. Katar ve bazı Körfez ülkelerinin geçmişte izlediği stratejiye benzer bir modelden söz ediyoruz.

Elbette bu ülkelerin sahip olduğu finansal kaynaklar Türkiye’de birebir karşılık bulmuyor. Onlar yaşayan canlı markaları satın alabiliyor. Bizim için daha gerçekçi olan yol, daha mütevazı bütçeli ama potansiyeli olan markalarla yola çıkmak gibi görünüyor.

Marka canlandırma stratejisinin başarılı olduğu pek çok örnek var. Bu strateji çoğu kez sıfırdan bir marka inşa etmeye kıyasla daha düşük maliyetle daha kısa sürede sonuç alma imkânı sunuyor.

Şunu söylemek yersiz olmayacaktır; rekabet yalnızca maliyet avantajıyla kazanılmıyor. Oyunun diğer tarafında markalaşma var. Bu konuda bize yeni bir strateji gerektiği kesin.

Demografik etki

Projenin bir diğer önemli boyutu ise demografik etkisi.

Projenin, Suriye’deki iç karışıklık nedeniyle Türkiye’ye göç eden Suriyeli nüfusun ülkelerine geri dönüşünü teşvik edebilecek ekonomik bir katalizör olabileceği ifade ediliyor.

Elbette bu tür bir projenin hayata geçebilmesi için başta ABD olmak üzere farklı pazarlara erişimi kolaylaştıracak diplomatik anlaşmaların yapılması gerektiği de vurgulanıyor.

Elbette her projede olduğu gibi sonuç olumlu da olabilir, olumsuz da. Ancak sınırlı kaynaklarla, kısa sürede bir sonuca ulaşabilme hedefi bu yaklaşımın en önemli avantajı.

Bu proje, siyasi karar alma mekanizmalarına ulaşır mı? Hayata geçer mi? Çalışır mı? Bunların hepsi şu an için belirsiz. Ancak ortada veriye dayalı, ölçülmüş biçilmiş, üzerinde düşünülmüş bir fikir var. Projenin, Türkiye için kafa yoran, çözüm arayan iyi niyetli insanlar tarafından ortaya konulduğu her satırında hissediliyor. Neredeyse herkesin her şeyden şikayetçi olduğu bir dönemde kafa patlatmak, öneri ortaya koymak neresinden bakarsanız bakın bir teşekkürü hak eder.

Bu nedenle başta Yönetim Kurulu Başkanı Toygar Narbay olmak üzere TGSD’ye teşekkür etmek gerekir.

Çünkü, fikir varsa, umut vardır.

Bugün Türkiye’nin en çok ihtiyacı olan şey belki de budur, umut.

AB veri temelli risk yönetimini devreye alıyor

Mon, 27 Apr 2026 02:00:00 GMT

Kendini geliştirmeyen ya da güncel gelişmeleri takip etmeyen şirketler oyunun dışında kaldı. Yakın gelecekte ise sadece günceli takip etmek yeterli olmayacak. Takip etmek, izlemek, farkında olmak yetmeyecek. Çünkü izlemek içinde bir miktar edilgenlik barındıran bir fiildir. Etkin olmak gerekiyor. Gelişmelerin gideceği yönü görebilmek ve günü gelmeden bu yöne doğru aksiyon almak artık bir tercih değil, zorunluluk haline geldi.

Klasik ticaret sistemi

Bizim bildiğimiz ticaret sistemine göre beyan esastır. Beyan, eşyanın ne olduğu, neden mamul olduğu, nerede kullanılacağı, menşei, ticaret ülkesi gibi bilgileri içerir. Kontrol bu bilgiler üzerinden yapılır. Ancak bu ticareti kimin yaptığı, nereden yaptığı, kimin taşıdığı, ticareti yapan şirketin geçmiş hareketleri veya cezai işlemleri çoğu kez ikinci planda kalır. Evet, bunlar da incelenir ancak öncelik eşyanın riskli olup olmadığıdır.

Riskler artık sınırda değil veride yönetiliyor

Avrupa Komisyonu 2023 yılında Avrupa Birliği gümrük sistemini kökten değiştirecek kapsamlı bir reform paketi yayımladı. Bu dönüşümle gümrük sistemi dijitalleşecek, veriler merkezi hale gelecek ve risk değerlendirmesi AB düzeyinde yapılacak. Bu dönüşümün en önemli araçlarından biri Import Control System 2 (ICS2) sistemidir. Bu sistem eşyanın varışından önce veriyi alacak, risk analizini yapacak ve kontrol kararını verecek. Kısacası risk artık sınırda değil, eşya yola çıktığında hesaplanacak. Kontroller fiziki olarak değil, veriler üzerinden yapılacak.

Uygulamanın takvimi de netleşmiş durumda. 2023’te reform duyuruldu, 2026’da risk hesaplama araçlarının çerçevesi üzerinde uzlaşma sağlandı. 2028 yılında veriler bir merkezde toplanacak ve “Data Hub” devreye girecek. 2034 yılında ise bu sistem ticaretin temel altyapısı haline gelecek.

Blockchain, Data Hub ve Yapay Zeka

Global ticaret ekosisteminde yer alan birçok kişi son yıllarda teknolojik değişimin iş yapış biçimini nasıl dönüştürdüğünü bizzat gördü. Aslında bir çağın kapanıp yeni bir çağın başladığı bir dönemin içindeyiz. Teknolojinin hızlı ilerleyişi daha birçok değişimin habercisi.

Bir dönem “Endüstri 4.0”ı konuştuk. Ardından “Blockchain” gündeme geldi. “Green Deal” ile birlikte üretim ve ticaret süreçleri yeniden şekillenmeye başladı. Şimdilerde ise hayatımızın merkezine “Yapay Zekâ” yerleşmiş durumda. AB’nin attığı bu adım ile ticaretin nasıl yapılacağına dair yeni bir model ortaya çıkıyor.

ICS2 kapsamında yapılacak risk analizleri için doğru veri kritik hale geliyor. Doğru veri denince akla gelen teknolojilerden biri blockchain. Blockchain teknolojisinin dağıtık defter yapısı, zaman damgası kullanımı ve verinin değiştirilemez şekilde kaydedilmesi veri güvenliğini önemli ölçüde artırıyor. ICS2 sisteminde eşyanın hareketlerinin güvenilir verilerle takip edilmesi açısından blockchain teknolojisinden faydalanılması kaçınılmaz görünüyor.

Bu verilerin “Data Hub”da toplanması ve sonrasında yapay zekâ teknolojileriyle analiz edilmesi önümüzdeki dönemin en önemli gündem başlıklarından biri olacak.

AB Türk gümrük sistemini model alabilir

Türkiye’de gümrükle iç içe çalışan dış ticaret erbabı, gümrük müşavirleri ve lojistik sektörü bu dönüşümün ne anlama geldiğini büyük ölçüde biliyor. Çünkü bizim gümrük uygulamalarımız uzun süredir risk temelli bir mantıkla çalışıyor. Türkiye, coğrafi olarak riskli bir bölgede bulunması nedeniyle risk yönetimi konusunda önemli bir deneyim kazandı. Bu durum sahada Kırmızı Hat, Sarı Hat ve Yeşil Hat olarak karşımıza çıkıyor.

Arka planda çalışan algoritmalar birçok parametre üzerinden risk hesaplaması yapıyor ve buna göre kontrol sonuçları ortaya çıkıyor. Hatta gümrük dünyasında “firma kritere düşmüş” veya “gümrük müşaviri kritere düşmüş” gibi ifadeler artık teknik bir dil haline gelmiş durumda.

Ancak bu durum “biz zaten bunu biliyorduk” şeklinde anlaşılmamalı. Türk gümrükleri risk yönetimi konusunda teorik olarak güçlü bir modele sahip olsa da yeni dönem bu modeli teknoloji ile desteklemeyi gerektiriyor. Bu nedenle doğru bir model kurmuş olsak da teknolojik altyapı açısından önemli eksiklerimiz olduğu bir gerçek.

Tek pencere sistemi önemli bir adım. Ancak beyanname üretme sistemi aynı hızda gelişmedi. Halen günün ihtiyaçlarına tam olarak cevap verebilen bir beyan sistemi bulunmuyor. Türkiye’nin dış ticaret verilerinin büyük bölümünün tek bir yazılım şirketi altyapısı üzerinden yürütülmesi ise veri güvenliği açısından dikkatle değerlendirilmesi gereken bir konu.

Ticaret Bakanlığı’nın günün ihtiyaçlarına uygun, modern ve güvenli bir beyan sistemi geliştirmesi artık bir tercih değil, zorunluluk haline gelmiş durumda. Çünkü ICS2 belirli standartları zorunlu hale getirdiğinde, CBAM sürecinde yaşandığı gibi daha büyük uyum sorunlarıyla karşılaşma ihtimali oldukça yüksek.

Formun Üstü

Formun Altı

Amerikan pamuğu üzerinden yeni bir yol

Mon, 23 Mar 2026 02:00:00 GMT

Geçtiğimiz haftalarda Ekotürk’te Dr. Hakan Çınar ile birlikte yaptığımız Dış Ticarette Gündem Programında Hazır Giyim sektörünün önemli temsilcilerinden sayın Mehmet Kaya’yı konuk ettik.

Mehmet Bey ile sohbetimizde satır arasında ki bir konu çok dikkatimi çekti. Amerikan Pamuğu. Amerikan pamuğunun Türkiye’ye ithalatında göreceli olarak artış sağlanması ve bu durumun karşılığı olarak Amerika’ya yapılacak pamuklu giyim eşyası ihracatının arttırılması, ABD tarafında ise ABD pamuğu kullanılarak üretilmiş eşyaların Türkiye’den ithal edilmesi durumunda gümrük vergisinde ve diğer eş etkili vergilerde indirim sağlanması üzerine çalışmalar yapılması. Ki bu konu sadece fikir boyutunda değil. Çalışılmaya başlanılmış durumda.

ABD Pamuk Konseyi Ziyareti

Geçtiğimiz hafta İTKİB (İstanbul Tekstil ve Konfeksiyon İhracatçı Birlikleri) bünyesinde faaliyet gösteren İHKİB (İstanbul Hazır Giyim ve Konfeksiyon İhracatçılar Birliği) bir heyet oluşturarak Amerika Birleşik Devletleri’ne bir ziyarette bulundu. İHKİB heyeti, beraberinde bölgede Ticaret Bakanlığı’nı temsilen görevli Ticaret Müşavirimiz ile birlikte Amerikan Ulusal Pamuk Konseyi Yönetim Kurulu Başkanı ve Yönetim Kurulu Üyelerinin de katıldığı geniş çaplı bir toplantı gerçekleştirdiler. Toplantının oldukça yararlı geçtiği konusunda kesin bilgiler almış durumdayım.

Bu son yıllarda duyduğum en ayağı yere basan en faydalı projelerden biri. Sektörde bu şekilde yaratıcı, derinlikli, dünya politikasını okuyabilen ve Ticari Diplomasiye uygun konular gündeme gedikçe umutlar hep genç kalacak. Mehmet Bey ve projeye katkı sunan herkesi tebrik ediyorum.

Pamuk konusunu biraz inceledim. Türkiye’nin pamuk ihtiyacı yılda 1,6 milyon ton civarında. Ülkemiz kendi kaynakları ile bu ihtiyacın sadece yarısını karşılayabiliyor. 800 bin ton gibi büyük bir kısmı ithal etmek zorunda kalıyor.

Pamuğun toplam dünya ticaretine oranı 0.16. Oldukça küçük bir oran. Pamuğun ABD ihracatında ki yeri ise % 1’in altında. Fakat hem ABD hem de Türkiye için pamuk tam anlamıyla, kendisi küçük ama etkisi büyük, stratejik bir ürün.

Pamuk ABD için ne anlama geliyor

ABD hükümetleri pamuk üretimini ciddi bir biçimde sübvanse ediyor. Bu durumu bir çok açıdan değerlendirmek mümkün. Pamuk, ABD açısından dünya pazarı için Jeoekonomik bir araç. Çin’e karşı jeopolitik tarım kozu ve küresel tekstil zincirinin kontrol aracı olarak görülüyor.

Türkiye penceresinden bakıldığında ABD pamuğu Türkiye için yalnızca bir ticaret kalemi değil tekstil ihracatının emniyet sübabı durumunda. ABD pamuğu, kalitesi, kesintisiz tedarik edilebilmesi ve standartları bakımından iplik sektörünün garantisi hüviyetini taşıyor.

Pamuk üretiminde başrolde hangi ülkeler var

Türkiye ABD’den başka Brezilya’dan pamuk ithal ediyor. ABD ve Brezilya hem global pazarda hem de Türkiye pazarında rekabet halinde. Son dönemde yaşanan maliyet baskısı ve fiyatlandırma sorunları pamukta Brezilya’yı hızlı bir şekilde oyunun içine almış bulunuyor.

Dünya pamuk ihtiyacının yarısını bu iki ülke karşılıyor. Pamuk fiyatlarının domine edilmesi bakımından ABD ve Brezilya önemli iki aktör olarak öne çıkıyor. Bu rekabetin içinde başka hangi ülkeler var derseniz dağıtım şu şekilde; % 30 ABD, % 20 Brezilya, %13 Batı Afrika Ülkeleri, % 12 Avusturalya, % 10 Hindistan, % 15 Diğer ülkeler.

Ticari diplomasi çağımızın iletişim biçimi

Bu projenin uzun vadede nasıl çıktılar vereceği elbette önemli. Fakat yerli üreticiyi ayağa kaldırmak için kaldıraç olarak kullanılması mümkün görünüyor. Hedef elbette pamuk üreticimizi desteklemek ve tüm ihtiyacımızı karşılayabilmek olmalı. Ancak kısa süre içinde böyle bir olasılık maalesef ki yok.

ABD Türkiye’den ithal ettiği pamuklu giyim eşyalarına % 10 ila % 20 arasında gümrük vergisi uyguluyor. Ürün ve firma bazında da anti-damping uygulayabiliyor. Bu vergi oranları üreticilerimizin ABD pazarına girebilmesi bakımından oldukça zorlayıcı bir durum oluşturuyor. ABD pazarına girişte elbette tek sorun gümrük vergisi değil. Navlun ve kur etkisiyle fiyatlama konusu da oldukça önemli.

Bir ‘Ticari Diplomasi’ uzmanı olarak bu konuyu yazmadan geçemezdim. Bazen ticarette kapıları açan şey büyük serbest ticaret anlaşmaları değil, doğru ürünü doğru masaya koyabilme becerisidir.

Aile değerlerinin şiddet enflasyonuna etkisi

Mon, 20 Apr 2026 02:00:00 GMT

Geçtiğimiz günlerde Şanlıurfa ve Kahramanmaraş’ta yaşanan acı olaylar, bu sürecin ne kadar tehlikeli bir noktaya geldiğini bir kez daha gözler önüne serdi.

Hayatını kaybeden çocuklarımıza ve öğretmenlerimize Allah’tan rahmet diliyorum. Geride kalanlara sabır dilemeye utanıyor insan. Buna nasıl sabredilir? Her geçen yıl yeni bir acıyla sınanıyoruz. Maden kazaları, depremler, yangınlar… Acılarımız hâlâ tazeyken şimdi de bu. Daha ne göreceğiz, bilemiyoruz. En acısı ise toplum olarak acı hafızamızın giderek zayıflaması. Acıya duyarsızlaştık.

Çocuklarımızın ruhsal dünyası üzerine birçok akademisyen tarafından yapılmış derin araştırmalar mevcut. Sanayileşmenin bir sonucu olarak sanayi bölgeleri etrafında kümelenen şehirler çekirdek aile yapısına geçişte belirleyici bir rol oynadı. Yapılan çalışmalar, çekirdek aile modeline bu hızlı geçişin büyük ebeveynleri, akrabaları ve "akraba gibi olmuş komşuları" yok ettiğine dikkat çekiyor. Bu şekilde toplumun doğal ve kendiliğinden işleyen kontrol mekanizması da ortadan kalkmış oluyor.

Günümüzün ağır ekonomik gerekliliklerini yerine getirmeye çalışan çekirdek aile, çocuğuna yeterli ilgi ve sevgiyi sunma konusunda yetersiz kalıyor. Anne ve babalar, gece gündüz çalışmalarına rağmen ekonomik taleplere yetişemezken, manevi boşluğu dolduracak enerjiyi de kendilerinde bulamıyorlar.

Maddi imkansızlıkların ve yorgunluğun getirdiği bu baskı, ebeveynler arasında bir huzursuzluk iklimi yaratıyor. Neticede çocuktan beklenen tek şey "mutlak itaat" haline geliyor. En küçük bir itaatsizlik dahi cezalandırılıyor. "Ben çocuğuma fiske bile vurmam" diyenleri duyar gibiyim. Elbette burada kastettiğim ceza fiziksel şiddet değil. Telefonu veya bilgisayarı elinden alma, arkadaş görüşmesini yasaklama, eve hapsetme ya da ceza olarak daha fazla soru çözdürme... Bu listeyi çoğaltabiliriz.

Bu noktada çocukta tehlikeli bir psikolojik mekanizma gelişiyor: "Nasıl olsa bedelini ödedim, yaptığım şey artık bir suç değil; satın alınmış meşru bir haktır." Her itaatsizlikten sonra cezasını çeken, yani kendi dünyasında "bedel ödeyen" çocuk, zamanla "ceza arsızı" haline geliyor.

Olaylara "Bana başka ne yapabilirler ki?" gözüyle bakmaya başlıyor. İşte kritik eşik burasıdır. Aile içinde tüm cezaları göze alıp bedelini ödeyen çocuk, dış dünyaya karıştığında da aynı senaryoyu uyguluyor. "Nasıl olsa cezasını yatar çıkarım, o halde istediğimi yaparım." Böylece, maliyetini hayatından bir zaman dilimiyle ödemeye hazır, her an şiddete meyilli "küçük kabadayılar" sokaklarda boy göstermeye başlıyor. (Kabadayı derken sadece erkek çocuklarını değil, cinsiyet fark etmeksizin bu zihniyeti kastediyorum.)

Evet, hiçbir çocuk kendi başına bu hale gelmez. Bu noktada aileler birinci derecede sorumludur. Ancak aileyi bu duruma sürükleyen yapısal bozulmayı da sorgulamak gerekir. Medya kuruluşları, aile değerlerini sarsan, toplumsal barışı zedeleyen suç temalı dizilere reklam veren şirketler bu konuda sorumluluk almalıdırlar. Güzel ülkemiz bir suç cenneti olmayı asla hak etmiyor. Bizim hem Anadolu irfanından gelen kadim değerlerimiz hem de inancımızdan beslenen vicdan temelli bembeyaz bir elbisemiz var. Beyaz lekeyi hemen belli eder. Bizim kültürümüzde lekeli elbiseyle gezilmez. Ayıptır.

Enflasyon, ABD doları, altın, gümüş, siyaset hepsini atın bir kenara. Hangimizin çocuklarından daha değerli bir serveti olabilir? Şimdi Urfa’da, Maraş’ta çocuğu vefat eden anaya babaya sorsanız hangi dünya işini bırakmaz bu olaya engel olmak için? Bu olay başımıza geldiğinde gözü yaşlanmayan bir vatandaşımız olmuş mudur?

İşte o yüzden diyorum ki bu münferit denilecek bir olay değil, bir sosyal olgudur. Buna karşı tek bir güç olarak hep birlikte duramazsak bu son olmaz. Bu durumu hemen yarın değiştiremeyeceğimizi de bilmemiz gerekir. On yıllardan beri birikerek, göz göre göre geldi. Tek hamle ile bitmez. Her seferinde "sorumluları bulunacak ve cezası verilecek" açıklamalarıyla karşı karşıya kaldık. Sorumlu aramayın. Sorumluları biliyoruz. Sorumlusu biziz. Tüm toplum.

Bu tür durumlar aile, okul, devlet ve sivil toplum örgütleriyle birlikte çözülebilir. Tek bir müessese tek başına çözüm üretemez. Bu tür sosyal sorunlara karşı çok disiplinli bir yaklaşım anlayışı ile yola çıkmamız gerekiyor.

Yurtta Sulh Cihanda Sulh

Mon, 16 Mar 2026 00:00:00 GMT

Bu köşede dış ticaret, ticari diplomasi ve gümrük alanında gündemde olan konuları konuşacak ve analiz edeceğiz. Sorularınız ya da merak ettiğiniz konular varsa onlara da temas etmek isterim.

Son 2 haftadır yer gök İran ile İsrail arasında patlayan savaşı anlatan haberle dolu. İnsan hayatını tehdit eden ‘savaş’ her nerede ve kimle kim arasında olursa olsun net ve kesin bir dille kınadığımı en başında söylemeliyim.

Her savaşın nedenleri olduğu gibi muhtemel sonuçları da vardır. Ülkemiz yüzlerce yıldır bir türlü durulamayan bir bölgede yer alıyor. Türkiye bu kadar karışık bir bölgeye rağmen yüz yılı aşkın bir süredir savaşmak yerine müzakere ediyor. Gazi Paşanın en temel öğüdü olarak tüm dünyanın kabul ettiği harika bir felsefe. Değerini şimdilerde daha çok anlıyoruz.

Etrafımızda meydana gelen olayların ülkemizi nasıl etkilediğini yaşantımıza neler getireceğini analiz etmek ve görebileceğimiz muhtemel zararları bertaraf edecek tedbirler almak savaşın realitesi anlamını taşıyor. Çok dikkatli bir şekilde dengede kalabilmek meziyet istiyor. Bizde bu meziyet var mı yok mu zaman içerisinde göreceğiz.

İran İsrail Savaşının Dış Ticarete Etkisi

Gelelim İran İsrail savaşının dünya ticaretine etkisine. Haziran 2025’te başlayan ve 28 Şubat 2026 tarihinde İsrail ile Amerika Birleşik Devletleri’nin birlikte hareket etmesiyle ateş alan süreç bugünde şiddetli bir şekilde devam ediyor.

İlk bomba yere temas ettiğinde herkes gözünü Brent petrol varil fiyatına çevirdi. İran’ın hem önemli bir petrol üreticisi hem de Hürmüz Boğazını kontrol ediyor olması dünya enerji arzında zor günlerin geleceğinin habercisiydi. 80 Amerikan Doları civarında seyir eden Brent petrol varil fiyatı şimdilerde 110 Amerikan Dolarını geçmiş durumda.

İran Suudi Arabistan, Irak ve BAE’den sonra OPEC’in 4. Büyük büyük petrol üreticisi. Petrol üretimini durdurması dünya petrol arzında % 12’lik bir daralmaya tekabül ediyor. Suudi Arabistan, Irak ve BAE’lerinin petrollerinin de Hürmüz Boğazından geçerek dünyaya ulaştığı düşünüldüğünde bu savaş an itibariyle dünyaya arz edilen petrolün % 40’ını engellemiş durumda.

Petrol fiyatının artması navlun fiyatlarını yukarı yönlü etkiledi. Hürmüz Boğazının kapanması gemi trafiğini % 90 oranında azalttı ve hava yolu taşımalarına talep arttı. Tahmin edileceği gibi hava yoluna olan talebin artması hava yolu taşıma fiyatlarını da yukarı fırlattı.

ABD savaşa petrol için mi dahil oluyor?

Belki bu ABD açısında küçük bir neden sayılabilir fakat bence ana neden değil. Avrupa Birliği’nin Net-Sıfır karbon düzenlemeleri, çevre hassasiyetine rağmen petrol halen dünyanın ana enerji kaynağı olmaya devam ediyor.

Çin devasa üretimi nedeniyle Arap yarımadasından dünyaya yayılan petrolün en önemli müşterilerinden biri. Çin petrol ihtiyacının % 45’ten fazlasını Arap Yarımadasından sağlıyor. Ocak ayında ki Venezuela müdahalesi ve İran müdahalesi birlikte değerlendirildiğinde Çin’in petrol ithalatının % 55’ten fazlasının bloke olduğu sonucu ortaya çıkıyor. Tüm bu yaşananların altına toplama çizgisini çektiğimizde sonuç bölümünde ‘an itibariyle dünyanın en büyük petrol üreticisi Amerika Birleşik Devletleridir’ yazıyor. ABD, OPEC (Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü) üyesi değil ve kendi kararlarını kendisi alıyor. Yani ABD’nin karşısında kafasına göre kararlar almasını engelleyecek hiçbir güç yok.

Peki dünyanın fabrikası şalteri kapatacak mı?

Çin’in 2025 yılından bu yana petrol stoğunu önemli derecede arttırdığını ve an itibariyle şok yaşamadığını söylemeliyiz. Henüz Çin’in üretiminin aksayacağına dair olumsuz bir emare yok. Fakat ‘savaş ne kadar sürecek?’ ‘Bu süre Çin için sorun olacak mı?’ ‘Hürmüz Boğazının kapalı kalması aslında ABD’nin işine mi yarıyor?’ ‘Bu süreçte ABD askeri İran’a girecek mi?’

Bu soruların cevapları dünya ticaretini sert şekilde etkileyecek cevaplar. Maalesef bu cevaplar zamanla ortaya çıkacak. Belirsizlik. İnsanı umutsuzluğa iten berbat bir duygu.

Gıda krizi yaşanır mı?

Şok kriz enerji ve lojistik alanında tüm dünya ticaretini vurmuş gibi görünüyor. Ancak bir sulh yolu bulunmazsa tüm dünyayı önemli ölçüde etkileyecek bir gıda krizi de kapıda görünüyor.

Dünya gıda üretiminin % 50’sinde petrokimyasal gübre kullanılıyor. Petro kimyasal gübre üretimi büyük ölçüde petrol ve doğal gaz yatakları olan ülkeler tarafından üretiliyor. 2020 yılında Beyrut limanında yaşanan patlamayı herkes hatırlıyordur. Arap Yarımadası Azotlu Gübre (Üre) üretiminde de dünya ihtiyacının % 45’ten fazlasını karşılıyor. Hürmüz Boğazının kapalı olması, Petro kimyasal gübre ve azotlu gübre (üre) arzının aksaması olası bir gıda krizini kaçınılmaz kılıyor.

Gıda krizi bizi etkiler mi?

Gübre fiyatlarının globalde artması Türkiye’yi önemli ölçüde olumsuz etkileyecektir. Ülkemiz gübre ve üre gibi tarım girdilerini ithal ediyor. Arap Yarımadasında meydana gelen savaşlardan çok olumsuz etkiledik. Maalesef olumsuz etkilerin artarak devam edeceğini düşünüyorum. Bir an önce ateşkes ilan edilerek masaya dönülmesi yönünde ki diplomasi çalışmalarına devam etmeliyiz.

Karbon vergisinden kaçış yok

Mon, 13 Apr 2026 02:00:00 GMT

2025’te başlayan raporlama süreci, 2026 itibarıyla karbon vergisi sürecine evrildi. Ancak henüz ihracatçının cebinden doğrudan bir ödeme çıkmadığı için piyasa genelinde bir rahatlık söz konusu. Ödemeler başladığında, bu konunun ne kadar ciddi ve can yakıcı olduğu çok daha net anlaşılacak.

Kaçış yok

“Benim sektörümle ilgili değil”, “Demir-çelik, çimento, alüminyum ya da gübre işi yapmıyorum”, “Zamanı gelince bakarız”, “Bugüne kadar neleri çözmedik, bunu da çözeriz” şeklinde düşünenler varsa, uyarmakta fayda var.

Karbon vergisi açısından riskli sektörlerde yapılan ihracatta şu an için ödeme sıfır görünüyor. Ancak salınan karbon miktarının referans değerleri aşan kısmı için mali yükümlülük çoktan oluşmuş durumda.

Peki ödeme ne zaman başlayacak?

1 Şubat 2027 itibarıyla ödeme yükümlülüğü devreye girecek. O noktada sektörlerden ciddi tepkiler yükselmeye başlayacaktır. İlk beklentinin “destek ödemesi” yönünde olacağını şimdiden öngörmek zor değil.

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın etki analizlerine göre sektör bazında ortalama tablo şu şekilde:

• Demir-çelik: 8 milyon ton ihracat, 15,2 milyon ton karbon salımı, 1,14 – 2,28 milyar €

• Çimento: 5 milyon ton ihracat, 4 milyon ton karbon salımı, 300 – 600 milyon €

• Alüminyum: 1,5 milyon ton ihracat, 12 milyon ton karbon salımı, 900 milyon – 1,8 milyar €

• Gübre: 2 milyon ton ihracat, 5 milyon ton karbon salımı, 375 – 750 milyon €

Bu verilere göre 2027 yılında Türkiye ekonomisinden yaklaşık 2,7 milyar € ile 5,4 milyar € arasında bir nakit çıkışı gerçekleşecek. İhracatçılar, kur riskine ek olarak yeni bir maliyet cephesiyle karşı karşıya kalacak.

Türkiye’nin kendi Emisyon Ticaret Sistemi’ni (ETS) devreye alması planlanıyor ve bunun Şubat 2027’de gerçekleşmesi bekleniyor. Bu sistem devreye girdiğinde Türkiye’nin tahsil edeceği karbon vergisi, AB’ye ödenecek tutardan mahsup edilebilecek. Ancak bu durum, 2026’da oluşan ve 2027’de ödenecek yükümlülükleri etkilemeyecek. Etkisi ancak 2028 ödemelerinde görülebilecek.

Öte yandan, Türkiye’de oluşacak karbon fiyatının başlangıçta AB seviyesinin yaklaşık yarısı düzeyinde olması bekleniyor. Bu nedenle sistemin oturması ve ihracatçının ödemelerini AB yerine Türkiye’ye yapması zaman alacak.

Makine ve Otomotiv

2028 sonrası dönem, SKDM açısından “derinleşme” süreci olacak. Bu aşamada artık sadece sektörler değil, ürün bazlı kapsam belirleyici olacak.

2028–2030 arasında ara ürünler ve dolaylı emisyonlar da kapsama dahil edilecek. Böylece çok daha fazla GTİP kaleminin uygulama içine girmesi bekleniyor. Bu süreçten en çok etkilenmesi beklenen sektörlerin başında makine ve otomotiv geliyor. Mevcut sektörlerde yaşanan uyum sürecinin, bu alanlarda çok daha sert hissedileceği öngörülüyor.

2030–2034 döneminde ise büyük genişleme yaşanacak. Plastik, kimyasal hammaddeler, petrokimya, rafine petrol ürünleri, yakıt türevleri, cam, seramik, kağıt ve tekstil sektörleri de kapsama dahil edilecek.

İhracatçı ne yapmalı?

Riskli sektörlerde faaliyet gösteren ve 2028 sonrası kapsama girecek sektörlerde yer alan ihracatçıların vakit kaybetmeden şu adımları atması gerekiyor:

• Emisyon veri altyapısı derhal kurulmalı. Üretimde kullanılan tüm girdilere ait emisyon verileri toplanmalı, izlenebilir ve denetlenebilir şekilde kayıt altına alınmalı.

• Denetçi akreditasyon süreci belirsizliğini korurken, veri disiplini oluşturulmalı. Denetim imkanı doğduğunda veriler doğrulanmaya hazır olmalı.

• Türkiye için belirlenen varsayılan değerler, gerçek değerlerin 3–4 katına çıkabiliyor ve bu durum ciddi maliyetlere yol açabiliyor. Bu yüzden varsayılan değer tuzağından kaçınılmalı.

• CBAM maliyetinin hangi tarafça karşılanacağı sözleşmelerde açıkça tanımlanmalı. Hukuken ithalatçı sorumlu olsa da, müzakere edilmezse bu yük fiilen ihracatçıya yansıyabilir. Özellikle KOBİ’lerin bu konuda hukuki destek alması kritik önem taşıyor.

• Karbon fiyatlarının çeyrek dönemler halinde güncellenmesi nedeniyle, düşük katma değerli ürünlerde kârlılık hesapları zorlaşıyor. Bu belirsizliğin etkisini azaltmak için sözleşmelere gerekli maddeler eklenmeli.

• En önemlisi Şubat 2027’de devreye girecek Türkiye ETS sistemine hazırlık yapılmalı. Çünkü bu sistem mahsuplaşma imkânı sunacak. Bu imkândan faydalanabilmek için emisyon verilerinin eksiksiz ve doğrulanmış olması gerekiyor.

Güçten birlik doğar

Mon, 11 May 2026 02:00:00 GMT

Daha önce yazdım mı bilmiyorum. Ben gümrük müşaviriyim. Bu hafta, dış ticaretin kalbinde yer alan gümrük müşavirliği sektörü üzerine birkaç şey söylemek istiyorum. Aslında yazacağım konu sadece gümrük müşavirliği ile sınırlı değil. Bugün birçok sektörde benzer bir yapı var ama gümrük müşavirliği sektörü en net görüldüğü alanlardan biri.

Sektör çok parçalı bir yapıya sahip. Büyük çoğunluğu küçük ölçekli şirketlerden oluşuyor. Ancak, iş gücü ve beyanname hacminin de küçük şirketlerde olduğu anlamına gelmiyor. Küçük ölçekli şirketler, kıt kaynaklarla büyük ölçekli şirketlerle aynı işi yapmaya çalışıyor. Sorun tam da burada başlıyor.

Bugünün dünyasında dış ticaret şirketleri artık sadece işlem yapan değil, sistem kuran yapılarla çalışmak istiyor. Entegre olabilen, anlık raporlama yapabilen, mevzuat riskini minimuma indiren, hatasız ve hızlı çalışan profesyonel yapılar tercih ediliyor. Bunun için ne gerekiyor? Teknolojik dönüşüm. Küçük ölçekli şirketlerin en büyük eksiği de tam olarak bu. Teknoloji yatırımı yapacak finansal güç yok. Teknoloji açığı insan kaynağı ile kapatılmaya çalışılıyor. Daha fazla personel, daha fazla maliyet halini alıyor. Nitelikli personel bulmak ise zaten başlı başına bir problem. Bu da maliyetleri daha da yukarı taşıyor.

Üzerine vergi ve operasyon yükü de eklendiğinde tablo sürdürülemez bir hal alıyor. Bu yüzden küçük şirketlerin müşteri kaybetmesi doğal bir sonuç haline geliyor.

Bu durum başka sektörlerde nasıl çözülüyor?

Sanayide küçük üreticiler organize sanayi bölgelerinde bir araya geliyor. Tarımda üreticiler kooperatifleşiyor. Kuyumculuk sektöründe bile kümelenmeler ve ortak yapılar kuruluyor. Yani insanlar aynı işi yaparken ayrı ayrı mücadele etmek yerine güçlerini birleştiriyor. Yani ‘güçten birlik doğuyor’.

Peki aynı sahada, aynı işi yapan gümrük müşavirliği şirketleri neden bunu yapmıyor?

Konu güven mi?

Kimin markası altında birleşileceği mi?

Ego mu?

Yoksa herkesin kendi işini tek başına yapma alışkanlığı mı?

Burada çok temel bir yanlış algı var. Güç birliği yapmak teslim olmak değildir. Tam tersine, bu bir stratejidir. Herkesin kendi işini yaptığı maliyetlerin, altyapının paylaşıldığı bir model mümkün değil mi? Elbette mümkün. Fakat Gümrük müşavirleri çok yoğun çalışıyor ama bu yoğunluk, gelişmeye götüren bir yoğunluk değil. Bu, sürekli risk üreten, hata yapma ihtimalini büyüten bir tempo.

Telefonu hiç susmayan, tatilde bile beyanname kontrol eden, en küçük hatada ciddi yaptırımlarla karşılaşma ihtimali olan bir meslekten bahsediyoruz. Üstelik sürekli değişen mevzuat da cabası.

Bu tempoda kim strateji düşünebilir?

Kim geleceği planlayabilir?

Oysa dünya hızla değişiyor. Ticaretin yapılış şekli değişiyor.

SKDM geliyor.

ICS2 geliyor.

Yapay zekâ geliyor.

Peki küçük ölçekli gümrük müşavirliği şirketleri bu dönüşüme ne zaman hazırlanacak? Gerçekçi olalım. Bu tempo ile bu dönüşüm yakalanamaz.

Artık mesele büyümek değil, var kalmak. Bu yapı değişmezse küçük şirketler yavaş yavaş sistemin dışında kalacak. Belki bir anda değil, ama zamanla. Çünkü rekabet artık sadece işi yapmakla değil, doğru altyapı ile yapmakla ölçülüyor.

Bu yüzden yeni bir anlayışa ihtiyaç var. Daha büyük olmak için değil, ayakta kalabilmek için.

Kim bilir, belki de gerçekten bir yolu vardır.

Savaş SKDM kemerini gevşetiyor mu?

Mon, 06 Apr 2026 02:00:00 GMT

Ancak hayatın sert gerçekleri bizi; aksayan tedarik zincirlerini, tırmanan enerji maliyetlerini ve dünyanın yeni "köşe kapmaca" oyununu konuşmaya mecbur bırakıyor.

Bugün artık 11-16 yaşındaki çocuklar bile dünyanın merkezine kimin oturacağını, kimin bu koltuğu kaybetmek istemediğini biliyor. Bu yaşlarda çocuklarınız varsa ve bu konularda hiç konuşmadıysanız şöyle bir dil ucuyla sorun isterseniz. Sizi temin ederim neler söylediklerine şaşıracaksınız.

Bu bir güç savaşı. Daha önce ki yazılarımda olası bir gıda krizinden bahsetmiştim. Bu yazımda da savaşın devasa bir çevre krizini tetikleme potansiyeli olduğunu söylemek isterim.

Karbon Vergisi

Ticaret dünyasının malumu olduğu üzere; Yeşil Mutabakat çerçevesinde geliştirilen ve 2026 itibarıyla tam anlamıyla yürürlüğe giren Sınırda Karbon Düzenlemesi Mekanizması (SKDM), karbon emisyonlarını 2034’e kadar sıfırlamayı hedefliyor. Geçtiğimiz yıl demir-çelik, alüminyum, çimento, gübre ve elektrik sektörlerinde raporlama süreciyle başlayan bu süreç karbon fiyatlandırması ile devam ediyor.

Karbon vergisi nasıl tahsil ediliyor? Basit bir matematikle; AB’nin 2026 için belirlediği referans değerlerin üzerine çıkan her birim, karbon fiyatı ile çarpılarak karşımıza maliyet olarak çıkıyor. Örneğin demir-çelik sektöründe 1 ton üretimde 0,60 karbon salımı referans kabul edilirken, siz 0,80 salım yapıyorsanız, aradaki 0,20’lik (0,20 x karbon fiyatı) farkın bedelini ödüyorsunuz. AB içi üretici tüm salımı üzerinden vergi öderken (0,80 x karbon fiyatı), dışarıdan ihracat yapanlara sağlanan bu kısmi avantajın temel nedeni, küresel tedarik zincirinde yaşanabilecek bir kırılmanın önüne geçmek.

AB’nin üçlü kıskacı ve enerji paradoksu

Ülkemize yapılacak ihracatlar da karbon vergisi tahsilatı yapmak hem kendi üreticimizi güçlendirmek, hem elde edilecek gelirleri sanayimizi yeşile dönüştürmek için kullanmak açısından önemli.

Avrupa Birliği bugün derin bir dönemeçte. Bir yanda Çin’in agresif büyümesi, diğer yanda ABD’nin her sabah değişen politikaları ve bir yandan da dünyanın geleceği için atılması gereken yeşil adımlar... Tüm bu denge arayışına bir de ekonomik daralma ve enerji krizi eklenmiş durumda.

AB’nin son dönemde hızla imzaladığı Serbest Ticaret Anlaşmaları (STA), bu konuda bize bir ipucu veriyor. Yeni partnerlerin teknolojik olarak SKDM’ye bu hızla adapte olması pek mümkün görünmüyor. Bu durum akıllara şu soruyu getiriyor: AB, yeşil hedeflerinde esnemeye mi gidiyor?

Kömürün dönüşü ve gevşeyen kemerler

Asya cephesinde savaşın etkisiyle durma noktasına gelen LNG sevkiyatları; Bangladeş, Filipinler ve Tayland gibi ülkeleri kömür yakıtlı termik santrallere geri döndürdü. Daha da çarpıcı olanı, Avrupa Komisyonu’nun artan enerji maliyetleri sebebiyle ek emisyon izinleri verebileceğini duyurmasıyla karbon fiyatlarının AB’de %5 oranında düşmesi oldu. Bu, 2023 baharından bu yana görülen en düşük seviye.

Topluca bir değerlendirme yapınca; AB, kapısına dayanan enerji krizi ve jeopolitik riskler nedeniyle karbon kemerini bir süreliğine gevşetmek zorunda kalacak gibi görünüyor.

Türkiye tarafına gelince... İlk çeyrekte ne kadar karbon vergisi maliyetine katlandığımız konusuna bu hafta girmedim. Haftaya bu konuyu detaylandırmak istiyorum. İlk söyleyen ben olmayacağım elbette ama şu gerçeği bugünden not düşeyim, Kendi Emisyon Ticaret Sistemimizi (ETS) bir an önce devreye almamız artık bir zorunluluk.

Varsayılan emisyon değerleri demir çelik sektörünün üretim gerçekleriyle uyuşmuyor 

Geçtiğimiz hafta Ege İhracatçı Birlikleri tarafından yapılan bilgilendirmede, Ege Demir ve Demirdışı Metaller İhracatçıları Birliği Başkanı Yalçın Ertan’ın dikkat çektiği önemli bir konuyu aktarmak isterim.

Sektörde üretimin %70’i, elektrik ark ocakları kullanılarak hurda bazlı gerçekleştiriliyor. Bu durum, Türkiye’yi düşük karbon yoğunluklu üretim yapan ülkeler arasında öne çıkaran bir avantaj. Ancak, ürünün içerdiği emisyon verilerinin tam ve uygun biçimde belgelenemediği durumlarda "varsayılan emisyon değerleri" (defaultvalues) devreye giriyor. Bu uygulama, SKDM (CBAM) kaynaklı mali yükü doğrudan artırıyor.

Yeni para birimi: Güven

Mon, 04 May 2026 02:00:00 GMT

Bu söylem artık hakkıyla kullanılabilir. Çünkü dünya ticaretinde artık para birimi değişiyor. Yeni rezerv para birimimiz: güven.

Sanayi Devrimi’nden sonra yüksek adetli üretimin ve buna bağlı olarak farklı pazarlara ulaşmanın türlü yolları arandı. Pazar arayışları sömürgecilik sürecini tetikledi. En nihayetinde paylaşılamayan pazarlar büyük dünya savaşlarını doğurdu. Sonrasında yaşanan süreç ise bir barış iklimini beraberinde getirdi. Her ne kadar arada Soğuk Savaş dönemi yaşanmış olsa da ticaret birleştirici güç olarak bir diplomasi dili haline geldi.

Geçtiğimiz yirmi yıla kadar bu barış iklimi sürerken, teknolojik gelişmelerin hayatımıza hızla girmesi ve hayatımızı değiştirmesiyle birlikte bu dönem yerini yeniden çatışmalara bıraktı. Yeni ekonomi dili bu dönemi ticaret savaşları olarak adlandırdı. Ticaret savaşları ise bugün yerini gerçek savaşlara bırakmış durumda.

Bildiğimiz klasik kapitalist anlayış artık egemen devletlerin alışık olduğu düzende ilerlemiyor. İlerlemeyecek de. Bu kez süper bağımsız bir değişken devrede: teknoloji. Yakın gelecekte sadece ekonomik sermaye ticaret yapmak için yeterli olmayacak. Geleceğin yeni para birimi güven olacak.

Ticarette güven ne demek?

Artık bir malı en uygun maliyetle satan değil; güvenli üretim yapan, karbon salımını yöneten, güvenilir taşıyıcıyla çalışan, güvenli rotaları kullanan ve zamanında teslim eden şirketler öne çıkacak. Aynı şekilde herkes mal alamayacak; ödemesini zamanında yapan, kaynağı şeffaf ve meşru olan parayla çalışan, tedarikçisine dikkat eden ve finansal ilişkileri temiz olan şirketler ticaret yapabilecek.

Söz konusu yeni değerler elbette yeni bir anlayışı ve yeni bir sistemi beraberinde getiriyor. Bu sistem kendisini sürekli denetleyen, hatayı tolere etmeyen daha net bir sistem olacak. Teknolojinin sağladığı imkânlar artık böyle bir sistemi kurmayı mümkün kılıyor. Bu yeni sistemde en önemli kaynak veri olacak. Ama sıradan veri değil; güvenilir veri.

SAFE Framework

Dünya Gümrük Örgütü’nün ilk olarak 2005 yılında ortaya koyduğu ve zaman içinde güncellediği SAFE Standartlar Çerçevesi (SAFE Framework of Standards) bu dönüşümün ilk ve en önemli işaretlerinden biriydi. Gümrük idarelerinin kendi aralarında iletişimi ve iş dünyasının gümrüklerle iş birliği içinde hareket etmesiyle tedarik zincirinin güvenliğini sağlama yaklaşımı ortaya çıktı.

Aslında bu anlayışı biz 11 Eylül saldırılarından sonra güç kazanan güvenli tedarik zinciri yaklaşımıyla birlikte gördük. Bu yaklaşımın en somut örneklerinden biri AEO (Authorized Economic Operator), yani bizdeki adıyla Yetkilendirilmiş Yükümlü (YYS) modelidir.

Adı AEO olur mu bilinmez, ancak yakın gelecekte YYS alırken cevapladığımız soruların ve doldurduğumuz kutucukların ticaretin doğal bir parçası haline gelmesi kaçınılmaz görünüyor. O kutucuk dolu değilse geçmiş olsun.

Yeni kavram: Data-Driven Trade (Veri Temelli Ticaret)

Bu kavram aslında teknolojik bir yenilikten çok yeni bir anlayış olarak karşımıza çıkıyor. Yeni model, ticaret gerçekleştikten sonra belgeler üzerinde yapılan kontrolü değil, ticaret henüz başlamadan önce oluşan veriler üzerinden analiz yapmayı esas alıyor. Yani artık ticareti temsil eden evraklar kontrol edilmiyor; ticaretin verileri analiz ediliyor.

Bu analiz karşımıza başka bir kavramı çıkarıyor:

End-to-End Visibility.

Yani uçtan uca görünürlük.

Uzun zamandır finans piyasalarında aşina olduğumuz bir kavram olan şeffaflık artık global ticarette de temel bir unsur haline geliyor. Kimin ürettiği, kimin taşıdığı, hangi rotayı kullandığı ve ne zaman teslim ettiği gibi bilgiler uçtan uca görünür olmak zorunda.

Yeni devlet anlayışı nasıl olacak?

Devletler yeni dönemde denetleyici rollerini ne ölçüde sürdürebilecekleri sorusuyla karşı karşıya. Çünkü artık ticaret veriler üzerinden yürüyecek ve ticaret piyasası bu değişime duyarlı hale gelecek.

Yeni devlet anlayışı ticareti kontrol eden değil, sistemi kuran devlet anlayışı olacak.

Günümüzde insan ihtiyaçlarının çeşitliliğinin artması ve global ticaret hacminin kontrol edilmesi zor seviyelere ulaşması risk unsurlarını artırmıştır. Bu nedenle devletlerin yeni politikası riski tamamen ortadan kaldırmak değil, riski doğru şekilde yönetmek olmalıdır.

İşte tam bu noktada yeniden aynı kavramlara geliyoruz:

blockchain, IoT, yapay zekâ ve Data Hub.

Ülkeler elbette kendilerini bu yeni çağa uydurmak için er ya da geç gerekli altyapıları kuracak ve bu sisteme entegre olacaklar.

Asıl mesele şu:

Henüz Yeşil Mutabakat sürecine uyum konusunda zorlanan ticaret erbabımız bu teknolojik dönüşüme nasıl adapte olacak?

Bu sorunun cevabı, önümüzdeki dönemin en önemli rekabet alanlarından biri olacak.