ABD'de Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE), nisanda aylık bazda yüzde 0,6, yıllık bazda yüzde 3,8 arttı.

ABD Çalışma Bakanlığı, nisan ayına ilişkin tüketici enflasyonu verilerini açıkladı.

Buna göre, Amerikalı tüketicilerin yaşam maliyeti nisanda bir önceki aya kıyasla yüzde 0,6 ile beklentilere paralel yükseldi. TÜFE, martta aylık bazda yüzde 0,9 artmıştı.

TÜFE, nisanda yıllık bazda ise yüzde 3,8 artış kaydetti. Piyasa beklentileri TÜFE'nin yüzde 3,7 artması yönündeydi. Yıllık bazda Mayıs 2023'ten bu yana en yüksek seviyesine ulaşan enflasyon, martta yüzde 3,3 olarak kaydedilmişti.

- Enerji fiyatlarındaki artış öne çıktı

Nisanda bir önceki aya göre yüzde 3,8 yükselen enerji endeksi, aylık TÜFE artışının yüzde 40’tan fazlasını oluşturdu. Enerji maliyetleri yıllık bazda da yüzde 17,9 yükseldi. Benzin maliyetlerinde nisanda aylık yüzde 5,4 ve yıllık yüzde 28,4 artış dikkati çekti.

Barınma maliyetleri de aynı dönemde aylık bazda yüzde 0,6, yıllık bazda yüzde 3,3 arttı.

Gıda endeksi ise bir önceki aya göre yüzde 0,5, yıllık bazda yüzde 3,2 yükseldi.

- Çekirdek enflasyon beklentileri aştı

Değişken enerji ve gıda fiyatlarını içermeyen çekirdek TÜFE ise nisanda aylık yüzde 0,4 ve yıllık yüzde 2,8 arttı.

Çekirdek enflasyon yıllık bazda geçen yıl eylül ayından bu yana en yüksek seviyesini gördü.

Piyasa beklentileri çekirdek enflasyonun aylık yüzde 0,3, yıllık yüzde 2,7 olması yönündeydi. Çekirdek TÜFE martta aylık yüzde 0,2 ve yıllık yüzde 2,6 artmıştı.

Veri analitik şirketi Kpler'in verilerinden derlenen bilgilere göre, Hürmüz Boğazı'ndan dün kuru yük, LPG, petrol ürünleri ve tahıl taşıyan 10 ticari gemi geçiş yaptı.

Bu sayı, 2 Mayıs'ta Hürmüz Boğazı'ndan 14 gemi geçişinin ardından kaydedilen en yüksek geçiş oldu.

Boğaz'dan dün geçen 10 geminin 5'i Körfez'den çıkarken diğer 5'i de Körfez'e giriş yaptı.

Söz konusu gemilerin 7'si kuru yük, LPG, temiz petrol ürünleri ve tahıl yüklü halde Boğaz'ı geçti.

Gemilerin çoğu İran, Irak, Birleşik Arap Emirlikleri ve Umman arasında hareket ederken Arjantin'den gelen Star Nasia ve Kanada'dan gelen Star Despoina İran'a tahıl taşıdı.

Öte yandan, Hürmüz Boğazı'ndan ticari gemi geçişleri ABD/İsrail-İran savaşı öncesindeki döneme göre halen yüzde 95'e yakın düşük seyretmeye devam ediyor.

Merz, Alman Sendikalar Birliği'nin (DGB) başkent Berlin'de düzenlenen ulusal kongresinde yaptığı konuşmada, küresel krizler ve biriken yapısal sorunlar nedeniyle ülkenin son on yılların en ağır değişim baskısı altında olduğunu belirtti.

Dünyanın ani ve sarsıcı bir değişim sürecinden geçtiğini ifade eden Merz, bu durumun Almanya'yı doğrudan etkilediğini belirtti.

- "Eskisi gibi devam edemeyiz"

Dünyanın baş döndürücü bir hızla yeniden şekillendiğini ve bu durumun doğrudan Almanya'yı etkilediğini ifade eden Merz, ülkenin ekonomik gelişiminin en az yedi yıldır duraksadığını hatırlattı. Sanayide her yıl 100 binden fazla istihdam kaybı yaşandığına dikkati çeken Almanya Başbakanı, "Son 20 yılın yöntemleriyle devam etme lüksümüz kalmamıştır." uyarısında bulundu.

Alman ekonomisinin durgunluktan çıkması için toplu bir çaba gösterilmesi çağrısı yapan Merz, "Almanya artık silkelenip kendine gelmek zorundadır." diye konuştu.

Merz, ekonomik büyümenin bir amaç değil, istihdam, vergi geliri, işleyen bir refah devleti ve sürdürülebilir emeklilik sistemi için temel bir zorunluluk olduğunu vurguladı.

- En zor emeklilik sistemi

Yasal emeklilik sistemini "önlerindeki en zor mesele" olarak tanımlayan Friedrich Merz, mevcut sistemin demografik gerçekler karşısında tıkandığını belirterek, bu yaz hayata geçirilecek reformun yol haritasını paylaştı.

Merz, sistemin üzerindeki yükü hafifletmek için yasal, mesleki ve özel emeklilikten oluşan "Üç Sütunlu Model"in güçlendirileceğini duyurdu.

Salondan yükselen tepkilere karşı reformun matematiksel bir zorunluluk olduğunu savunan Merz, "Gelecekte sadece iki çalışanın bir emekliyi finanse etmesi imkansızdır. Bu bir tercih değil, matematiksel bir gerçektir." ifadelerini kullandı.

Donald Trump, 11 Mayıs'ta Beyaz Saray'da ateşkes için "inanılmaz derecede zayıf durumda", "yaşam destek ünitesine bağlı" gibi ifadeler kullandı.

Trump, olası barış görüşmelerine taslak olması için ABD'nin hazırladığı 14 maddelik öneri listesine İran'ın verdiği karşı teklifi reddetmişti.

Oval Ofis'teki basın toplantısında Trump, "Bize gönderdikleri o çöp parçasını okuduktan sonra, ki okumayı bile bitirmedim. 'Bunu okumakla zamanımı boşa harcamayacağım' dedim. [Ateşkes] şu anda en zayıf anlarından birinde, yaşam destek ünitesinde" dedi.

İran Meclis Başkanı Muhammed Kalibaf ise Trump'ın bu açıklamaları sonrası X hesabından, İran silahlı kuvvetlerinin "herhangi bir saldırganlığa karşılık vermeye ve ders vermeye hazır" olduğu paylaşımını yaptı.

Kalibaf başka bir paylaşımda da, "İran halkının haklarının kabul edilmesinden başka alternatif olmadığını" savundu.

"Ne kadar çok oyalanırlarsa, Amerikan vergi mükellefleri o kadar çok bunun bedelini ödeyecek" ifadelerini de kullandı.

İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi de, Tahran'ın karşı önerilerinin "sorumlu" ve "cömert" olduğunu savunan bir paylaşım yaptı.

İran'ın yarı resmi Tasnim haber ajansına göre, Tahran'ın teklifi, tüm cephelerde savaşın derhal sona erdirilmesini (İsrail'in Lübnan'da Hizbullah'a yönelik devam eden saldırılarına atıfta bulunarak) kapsıyor.

ABD'nin İran limanlarına uyguladığı deniz ablukasının durdurulmasını ve İran'a yönelik daha fazla saldırı yapılmayacağına dair garantiler talep ediliyor.

Ayrıca, savaş hasarı için tazminat talebi ve Hürmüz Boğazı üzerindeki İran egemenliğine vurgu da içeriyor.

Tasnim haber ajansı, İran'ın müzakere heyetine yakın bir kaynağa atıfla, zenginleştirilmiş uranyumun ülkeden çıkarılmasını Tahran yönetiminin kabul etmediğini de aktardı.

Amerikalı haber kuruluşu Axios, Trump yönetiminin anlaşma taslağının, İran'ın nükleer zenginleştirme faaliyetlerini askıya alması, yaptırımların kaldırılması ve Hürmüz Boğazı'ndan serbest geçişin yeniden sağlanması gibi maddeler içerdiğini bildirmişti.

Bu gelişmeler arasında CBS televizyonuna konuşan İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu savaşın sona ermesi için İran'ın zenginleştirilmiş uranyum stokunun "ortadan kaldırılması" gerektiğini savundu.

İsrail ve ABD güçleri 28 Şubat'ta İran'a karşı büyük çaplı hava saldırılarına başladı.

Washington ve Tahran arasında Nisan ayı başında ilan edilen ateşkes kırılganlığını koruyor.

Kalibaf, ABD merkezli X şirketinin sosyal medya platformundaki hesabından, İran ile ABD arasında müzakere sürecine ilişkin açıklama yaptı.

“14 maddede belirtildiği üzere, İran halkının haklarını kabul etmekten başka yol yok.” ifadelerini kullanan Kalibaf, “Diğer tüm yaklaşımlar tamamen sonuçsuz kalacaktır.” değerlendirmesinde bulundu.

Kalibaf ayrıca, “Ne kadar gecikirlerse ABD’li vergi mükellefleri kendi ceplerinden o kadar fazla masraf yapacak.” yorumunu yaptı.

Trump, Beyaz Saray'da düzenlediği sağlık düzenlemeleriyle ilgili bir toplantının ardından basın mensuplarının gündeme ilişkin sorularını yanıtladı.

Federal benzin vergisini askıya alıp almayacağının sorulması üzerine Trump, bunu yapacağını söyledi. Trump, söz konusu vergiyi ne kadar süreyle askıya alacağı sorusuna da "uygun olduğu sürece" yanıtını verdi.

ABD Başkanı, İran ile savaş sona erer ermez petrol ve benzin fiyatlarının hızla düşeceğini savundu.

Trump, CBS News'e telefonla verdiği bir röportajda da 18 sentlik federal benzin vergisinin "bir süreliğine" durdurulmasını istediğini belirtti. Bunu "harika bir fikir" olarak tanımlayan Trump, "Evet, benzin vergisini bir süreliğine kaldıracağız, benzin fiyatları düştüğünde ise verginin kademeli olarak yeniden devreye girmesine izin vereceğiz." ifadelerini kullandı.

ABD ile İsrail'in İran'a yönelik saldırılarına başlamasından bu yana petrol fiyatlarındaki yükselişle ABD'de benzin fiyatları da artmıştı.

Amerikan Otomobil Birliği (AAA) verilerine göre, ABD'de 11 Mayıs itibarıyla normal benzinin ulusal ortalama fiyatı galon başına 4,52 dolar olarak ölçüldü. Bu rakam, bir yıl önce 3,14 dolar seviyesindeydi.

ABD basınındaki haberlere göre, federal benzin vergisinin askıya alınması için Kongre onayı gerekirken, Georgia, Indiana ve Utah gibi eyaletler, eyalet vergilerini geçici olarak kaldırma veya düşürme kararı almıştı.

Olaya ait görüntülerde, TK726 sayılı sefer yolcularının şişme kaydırak sistemini kullandığı görüldü.

Olayda yaralanan olmadığı açıklandı.

Fransız AFP ajansına olaylailgili bilgi veren Nepal Sivil Havacılık Dairesi yetkisili Gyanendra Bhul, uçağın inmesinin ardından sağ iniş takımlarında kıvılcım görüldüğünü ve ardından yangın çıktığını söyledi.

THY basın sözcüsü Yahya Üstün ise X hesabından yaptığı açıklamada Airbus A330 tipi uçağın piste normal iniş yaptığını aktardı.

Üstün "taksi yolunda iniş takımlarında duman görülmesi üzerine kule ekiplerinin talimatı doğrultusunda tedbiren slide açılarak yolcu tahliyesi gerçekleştirilmiştir" ifadelerini kullandı.

Üstün dumanın kaynağının "hidrolik borusunda meydana gelen teknik bir arıza" olduğunu belirtti.

Nepal'in sivil havacılık kurumundan bir başka yetkili Devchandra Lal Karna ise BBC Nepalce Servisi'ne verdiği bilgide "Türk Hava Yolları uçağının frenlerine hidrolik yakıt sızdığı anlaşılıyor. Bu durum duman ve yangına neden oldu" dedi.

İtfaiye ekiplerinin yangını "hemen söndürdüğünü" söyleyen Karna, yolcu ve mürettebatın güvenli bir şekilde tahliye edildiğini aktardı.

Karna "İstanbul'dan kalkan uçak, Tribhuvan Havalimanı'na sabah 06:36'da iniş yaptı. Uçakta başka bir hasar yok. Şu an her şey normal" dedi.

Uçakta 277 yolcu ve 11 mürettebat olduğu açıklandı.

2015 yılında da aynı havalimanında bir THY uçağı hava koşulları nedeniyle pistten çıkmıştı.

İran devlet televizyonu, ABD'nin önerdiği ve Tahran'ın dün cevapladığı taslak tasarıya ilişkin bir bildiri yayımladı.

Bildiride, "Tahran, Trump'ın aşırı talepleri karşısında İran'ın teslim olması anlamına gelen ABD planını reddetmiştir." ifadelerine yer verildi.

İran'ın ABD'ye sunduğu öneride, Washington'un savaş tazminatı ödemesi ve Tahran'ın Hürmüz Boğazı'ndaki egemenliğinin tanınmasının istediği aktarıldı.

Ayrıca İran'ın, yaptırımların kaldırılması ve dondurulmuş mal varlıklarının serbest bırakılması gerektiğini de ABD tarafına ilettiği kaydedildi.

ABD Başkanı Donald Trump, ABD/İsrail-İran Savaşı'nda saldırıların sonlandırılması için ABD'nin önerdiği taslağa İran'ın verdiği yanıtın "kabul edilemez" olduğunu belirtmişti.

Hint basınındaki haberlere göre Modi, Telangana eyaletinin başkenti Haydarabad'da yaptığı konuşmada, küresel ekonomik belirsizlikler, tedarik zinciri sorunları ve enflasyon baskılarına karşı ülkenin ekonomik dayanıklılığının güçlendirilmesi gerektiğini söyledi.

Vatandaşlara "milli sorumluluk taşıyan" yaşam tercihleri yapmaları çağrısında bulunan Modi, "Her şey için ithalata bağımlı olursak ülke nasıl ilerleyebilir?" ifadesini kullandı.

Modi, döviz rezervlerini korumayı "vatanseverlik görevi" olarak niteleyerek döviz üzerindeki baskının azaltılması için halktan bir yıl boyunca zorunlu olmayan altın alımlarından kaçınmalarını istedi.

Yurt dışı tatilleri ve yabancı ülkelerde düzenlenen düğün organizasyonlarının da sınırlandırılması gerektiğini belirten Modi, yurt içi turizmin teşvik edilmesi gerektiğini vurguladı.

Modi, yeni ekonomik koşullara uyum sağlamak amacıyla uzaktan çalışma, çevrim içi toplantı ve sanal konferans gibi yöntemlerin yeniden değerlendirilebileceği mesajı verdi.

Petrol ve dizel tüketiminin azaltılması gerektiğini kaydeden Modi, metro ve toplu taşıma kullanımının yaygınlaştırılması, araç paylaşımı yapılması, yük taşımacılığında demir yollarının tercih edilmesi ve elektrikli araç kullanımının artırılması çağrısında bulundu.

ABD ve İsrail'in İran'a saldırıları ve İran'ın misillemeleri ile Basra Körfezi'nde tırmanan gerilim nedeniyle, küresel mal ve enerji ticareti açısından kritik bir geçiş hattı olan Hürmüz Boğazı'nda gemi trafiği büyük ölçüde kesilmişti.

Boğazdaki tanker trafiğindeki kesintiler küresel petrol tedarikinde aksamalara, petrol fiyatlarında artışa yol açmış durumda.

Trump, sosyal medya hesabından paylaşım yaptı.

Paylaşımda Trump, "İran'ın sözde temsilcilerinden gelen yanıtı az önce okudum. Hiç hoşuma gitmedi. Kesinlikle kabul edilemez." ifadelerini kullandı.

İran basını, Tahran yönetiminin saldırıların sonlandırılması için ABD'nin önerdiği taslağa yanıtını arabuluculara ilettiğini aktarmıştı.

Facebook, TikTok ya da Instagram gibi sosyal medya platformlarında önümüze hangi içeriklerin çıkacağı biz kullanıcıların ne kadar elinde? Yoksa bu platformlar, daha fazla veri toplayabilmek ve sosyal medyada daha fazla süre geçirmemizi sağlamak için bizi bilinçli olarak kişiselleştirilmiş algoritmalara mı yönlendiriyor?

İrlanda medya denetleme kurumunun Facebook ve Instagram'ın çatı şirketi Meta hakkında başlattığı son soruşturmanın merkezinde bu iki soru yer alıyor.

Kurum, Facebook ve Instagram'ın öneri ve yönlendirme sistemlerinin Avrupa Birliği (AB) Dijital Hizmetler Yasası'nı ihlal edip etmediğini inceliyor. Söz konusu yasa, AB vatandaşlarını internetteki haksız uygulamalara karşı korumayı amaçlıyor.

Buna göre kullanıcıların sosyal medya algoritmalarını istedikleri zaman anlayabilmeleri ve değiştirebilmeleri gerekiyor. Ancak Meta'nın bu yasal kısıtlamayı aşmak ve kullanıcıların bu seçeneklere ulaşmasını zorlaştırmak için "Dark Pattern" olarak adlandırılan "karanlık tasarımlar" kullanıp kullanmadığını araştırılıyor.

Yasa ihlalinin doğrulanması halinde Meta'ya küresel yıllık cirosunun yüzde altısına kadar para cezası verilebilecek. Bu da Meta için yaklaşık 20 milyar euro anlamına geliyor.

Karanlık tasarımlar nasıl çalışıyor?

Karanlık tasarımlar, kullanıcıları aslında istemedikleri ya da çıkarlarına olmayan bir şeyi yapmaya yönlendirmek için kullanılan özel internet tasarım hileleri olarak tanımlanıyor.

Bu yöntemler, kullanıcıların rahatına düşkünlüğünden, zaman baskısından ya da "Fomo" olarak adlandırılan "bir şeyi kaçırma korkusundan" yararlanıyor. Amaç, kullanıcıları alışveriş yapmaya, abonelik satın almaya ya da kişisel verilerini paylaşmaya yönlendirmek.

İrlanda medya denetleme kurumu, şu anda Meta’nın kişiselleştirilmiş akış ile yalnızca kronolojik akış arasında geçiş yapma seçeneğini kasıtlı olarak karmaşık alt menülere gizleyip gizlemediğini inceliyor.

Ayrıca şirketin, uygulama kapatıldıktan sonra yapılan ayarları otomatik olarak sıfırlayıp sıfırlamadığı da araştırılıyor. Böylece kullanıcıların, sırf uğraşmamak için kişiselleştirilmiş akışı kabul etmeye zorlandığı şüphesi bulunuyor. 

Başka hangi örnekler var?

Meta, bu tür yöntemleri kullandığından şüphe edilen tek internet şirketi değil. Bu tür kullanıcıyı aldatan arayüz tasarımları sosyal medya platformlarında, internet mağazalarında, mobil oyunlarda ve başka uygulamalarda da bulunuyor.

Hemen hemen herkes bu yöntemlerden en az biriyle karşılaşmış durumda.

- Confirmshaming (utandırarak yönlendirme): Örneğin kişiselleştirilmiş reklamlar için veri takibine izin verilmesi istenirken iki seçenek sunuluyor. Onay butonu büyük ve renkli hazırlanırken reddetme butonu küçük ve gri oluyor. Üstelik çoğu zaman manipülatif ifadeler kullanılıyor. "Hayır, alakasız reklamlar görmeye devam etmek istiyorum" gibi. Böylece kullanıcı, reddetme seçeneğini tercih ettiği için kendini kötü hissetmeye yönlendiriliyor.

- Gizli "hayır" butonları: Çoğu zaman doğrudan bir "Evet" butonu bulunurken diğer seçenek "Daha fazla seçenek" bağlantısına yönlendiriyor. Kullanıcı "Hayır" seçeneğine ulaşmak için çok sayıda alt menü arasında dolaşmak zorunda kalıyor. Bazı durumlarda kutucuklar önceden işaretlenmiş oluyor ve kullanıcıların bunları ayrıca kaldırması gerekiyor.

- Yapay zaman baskısı: Bu yöntem özellikle internet mağazalarında kullanılıyor. Örneğin yanıp sönen geri sayım sayaçları ya da "Stokta son 1 ürün!" veya "Şu anda X kişi bunu inceliyor" gibi uyarılar gösteriliyor. Böylece kullanıcılar strese sokularak hızlı ve düşünmeden alışveriş yapmaları hedefleniyor.

- Nagging (sürekli rahatsız etme): Kullanıcılar belirli bir işlemi yapmaya sürekli teşvik ediliyor. Buna "dırdır etme, başının etini yeme, sürekli ratsız etme" gibi anlamları olan "nagging" deniyor. Amaç, kişinin sırf rahatsız edici uyarılardan kurtulmak için sonunda kabul etmesi. Örneğin çok aşamalı seyahat rezervasyonlarında her sayfada ek ücret karşılığında seyahat sigortası ya da koltuk seçimi önerileri tekrar tekrar sunulabiliyor.

- Pay or Okay (öde ya da onayla) modeli: Bu modelde kullanıcılar ya reklamsız kullanım için ödeme yapmak ya da kişiselleştirilmiş reklam amacıyla verilerinin işlenmesine izin vermek zorunda bırakılıyor. Tüketici örgütleri, bunun kullanıcıya gerçek anlamda eşit bir seçim hakkı tanımadığını ve insanları fiilen veri paylaşımına zorladığını savunuyor. 

- Hamamböceği moteli: Bir hizmete kaydolmak ya da abonelik başlatmak tek tuşla kolayca yapılabiliyor. Ancak iptal işlemi son derece karmaşık hale getiriliyor. Çıkış seçenekleri derin alt menülere gizlenebiliyor ya da yazılı dilekçe ya da telefon görüşmesi şart koşulabiliyor. Kavram, hamamböceklerinin girebildiği ama çıkamadığı bir ABD tipi  bir tuzaktan geliyor. 

- Ücretsiz deneme abonelikleri: Süre bitmeden iptal edilmediğinde otomatik olarak ücretli aboneliğe dönüşen ücretsiz deneme üyelikleri de bu yöntemler arasında sayılıyor. Devam edildiğinde ne kadar ücret alınacağı ise çoğu zaman çok belirsiz biçimde gösteriliyor.

Kullanıcılar kendilerini nasıl koruyabilir?

Avrupa Birliği, Dijital Hizmetler Yasası ile platform işletmecilerine bu tür uygulamaları aslında yasakladı.

Kullanıcıların bir internet sitesinin tasarımı aracılığıyla aldatılmasına, manipüle edilmesine ya da özgür karar vermesinin engellenmesine izin verilmiyor.

Ancak bu karanlık tasarımlar çoğu zaman hukuki gri bölgede yer alıyor. Hangi tasarımın tam olarak “manipülatif” sayılacağına ilişkin net ve ortak bir hukuki tanım bulunmuyor. Birçok internet sitesi psikolojik mekanizmalar kullanıyor. Bunlar etik açıdan tartışmalı olsa da doğrudan yasa dışı sayılmıyor. Bu nedenle uzmanlara göre kullanıcıların bilinçlendirilmesi hâlâ en etkili korunma yöntemi.

İnternette sayısız karanlık tasarım örneği bulunuyor. Tüketici koruma kuruluşlarından akademik araştırma projelerine kadar pek çok platform, bu yöntemleri ve arkasındaki mekanizmaları kamuoyuna açıklıyor.

Almanya Tüketici Merkezleri Federasyonu da internet kullanıcılarına dikkatli davranmalarını, hazır sunulan butonlara hızlıca tıklamamalarını ve kutucuklarla alışveriş sepetlerini dikkatlice kontrol etmelerini tavsiye ediyor.

Ayrıca kullanıcıların acele alışveriş kararlarına sürüklenmemesi ve internet sitelerinin kendilerinde suçluluk duygusu yaratmasına izin vermemesi gerektiği belirtiliyor.

Fed, Amerikan finansal sisteminin mevcut durumuna ilişkin değerlendirmelerin yer aldığı Finansal İstikrar Raporu'nun mayıs sayısını yayımladı.

ABD'nin finansal istikrarına yönelik risklere ilişkin yapılan anket sonuçlarının paylaşıldığı raporda, jeopolitik riskler ve petrol şokunun en çok dile getirilen riskler olduğu belirtildi.

Raporda ayrıca yapay zeka, özel krediler, kalıcı enflasyon ve parasal sıkılaşma, riskli varlıklarda düzeltme, borç sürdürülebilirliği, politika belirsizliği, siber saldırılar, daha yüksek uzun vadeli faiz oranları, piyasa likiditesindeki sıkışıklık ve oynaklık ile iş gücü piyasasındaki zayıflığın finansal istikrara yönelik diğer riskler arasında görüldüğü kaydedildi.

Anket katılımcılarının, İran çatışmasının enerji piyasalarında uzun süreli arz kesintilerine yol açabileceğini ve bunun da uzun süreli yüksek enflasyona neden olabileceğini belirttiğine işaret edilen raporda, birçok katılımcının enerji şokundan kaynaklanan enflasyonist baskının ekonomik büyüme zayıflasa bile merkez bankalarını para politikasını sıkılaştırmaya zorlayabileceğini, bunun da riskten kaçınma eğilimini tetikleyerek diğer alanlardaki kırılganlıkları artırabileceğini ifade ettiği aktarıldı.

Raporda, Orta Doğu'da uzayan bir çatışmanın ABD finansal istikrarını birden fazla kanal üzerinden etkileyebileceği ve jeopolitik gerilimlerin kötüleşmesinin geniş çaplı olumsuz etkilere yol açabileceği belirtildi.

Fed'in raporunda, uzun süreli bir çatışmanın özellikle kalıcı emtia kıtlıkları ve tedarik zincirindeki aksamalarla birleşmesi halinde, küresel enflasyon üzerinde yukarı yönlü baskı oluşturabileceği ve ABD ile diğer ülkelerde ekonomik yavaşlamaya yol açabileceği ifade edildi.

Anket katılımcılarının yapay zekaya ilişkin çeşitli risklere de dikkati çektiği belirtilen raporda, hisse senedi değerlemeleri, sermaye harcamalarının giderek artan şekilde borçla finanse edilmesi ve bunun sistemde kaldıraç etkisi yaratması ile yapay zekanın yaygınlaşmasının iş gücü piyasasında zayıflamaya katkıda bulunmasının bu riskler arasında yer aldığı aktarıldı.

Raporda, ayrıca özel kredi piyasasının da yatırımcı geri çekilmelerinin artması, piyasa duyarlılığının bozulması ve bazı borçluların kredi kalitesini etkileyen yapay zeka kaynaklı değişimlerle baskı altında görüldüğü, bu durumun kredi koşullarını sıkılaştırabileceği ve daha geniş kredi piyasalarına yayılabilecek etkiler doğurabileceğinin değerlendirildiği kaydedildi.

Trump, Beyaz Saray'dan ayrılırken basın mensuplarının gündeme ilişkin sorularını yanıtladı.

Hürmüz Boğazı'ndan ticari gemilerin geçişini sağlamaya yönelik kendisinin başlatıp sonra durdurduğu Özgürlük Projesi'ne dönülüp dönülmeyeceğine ilişkin soruya Trump, "Sanmıyorum. Elimizde başka seçenekler var. Pakistan tarafından bunu yapmamamız istendi. Özgürlük Projesi iyi bir projeydi ancak bizim başka seçeneklerimiz var." yanıtını verdi.

Trump, işlerin yolunda gitmemesi halinde yeniden Özgürlük Projesi'ne dönebileceklerini belirterek, "O zaman Özgürlük Projesi ve ilave başka şeyler olur." dedi.

İran'ın süreci bilerek yavaşlattığı yönündeki iddialara ilişkin Trump, "Bunu yakında öğreneceğiz." diye konuştu.

Trump, İran'la görüşme sürecinin iyi gittiğini ve İranlılardan çok yakında bir geri bildirim alacaklarını vurgulayarak, ona göre adımlarını atacaklarını kaydetti.

ABD Çalışma Bakanlığı nisan ayına ilişkin istihdam raporunu açıkladı.

Buna göre, ülkede tarım dışı sektörlerde istihdam nisanda 115 bin kişi arttı. Piyasa beklentilerini aşan tarım dışı istihdamın bu dönemde 65 bin kişi artması öngörülüyordu.

İstihdam, sağlık hizmetleri, ulaştırma ve depolama ile perakende ticaret sektörlerinde artarken, federal hükümette azalmaya devam etti.

Tarım dışı istihdama ilişkin şubat ayı verisinde aşağı yönlü revizyona gidilirken, mart verisi yukarı yönlü revize edildi. Tarım dışı istihdamda şubatta kaydedilen azalış 133 binden 156 bine, mart ayında istihdamda yaşanan artış 178 binden 185 bine çıkarıldı.

- İşsizlik oranı değişmedi

ABD'de işsizlik oranı nisanda değişmeyerek yüzde 4,3 oldu. İşsizlik oranı bu dönemde piyasa beklentilerine paralel seyretti.

Ülkedeki işsiz sayısı nisanda 134 bin artarak 7 milyon 373 bine çıkarken, iş gücüne katılma oranı yüzde 61,9'dan yüzde 61,8'e geriledi.

Haftalık ortalama çalışma saati nisanda 34,3 saate çıktı. ABD Merkez Bankasının (Fed) dikkatle izlediği ortalama saatlik kazanç aynı dönemde aylık bazda yüzde 0,2 ve yıllık bazda yüzde 3,6 artarak 37,41 dolara ulaştı.

Piyasa beklentisi ortalama saatlik kazancın aylık yüzde 0,3 ve yıllık yüzde 3,8 artması yönündeydi.

Ortalama saatlik kazanç martta aylık bazda yüzde 0,2 ve yıllık bazda yüzde 3,4 artmıştı.

Almanya Federal İstatistik Ofisi (Destatis), sanayi üretimine ilişkin mart ayı geçici verilerini açıkladı.

Buna göre, mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış sanayi üretimi, martta bir önceki aya kıyasla yüzde 0,7 azaldı. Piyasalarda beklenti, üretimin yüzde 0,5 artması yönündeydi.

Düşüşte özellikle enerji sektöründeki zayıflık belirleyici olurken, otomotiv sektöründe sınırlı toparlanma gözlendi.

Daha az değişkenlik gösteren üç aylık verilere göre üretim, ocak-mart döneminde bir önceki üç aya kıyasla yüzde 1,2 düşüş kaydetti.

Yıllık bazda ise mart ayındaki gerileme yüzde 2,8 oldu.

Daha önce yüzde 0,3 olarak açıklanan şubat ayı sanayi üretimi düşüşü de yüzde 0,5 olarak revize edildi.

- Sanayi üretimi jeopolitik risklerin kıskacında

Almanya Ekonomi ve Enerji Bakanlığından yapılan açıklamada, sanayi üretiminin 2026 yılı başında Orta Doğu'daki çatışmaların tetiklediği jeopolitik belirsizliklerin etkisiyle yeniden ivme kaybettiği belirtildi.

Açıklamada, geçen yılın son çeyreğinde gözlenen toparlanma eğiliminin ardından sanayi üretiminin 2026'nın ilk aylarında belirgin şekilde güç kaybettiği ifade edildi.

Üretimdeki düşüşe rağmen imalat sektöründeki fiyatlardan arındırılmış satış rakamlarının yukarı yönlü seyrini sürdürdüğü belirtilen açıklamada, "Satışlardaki bu pozitif gelişmede, ara malı üreticilerinin yanı sıra kamu yatırımları ve savunma sanayisi projelerinden beslenen araç üreticilerinin performansı belirleyici olmuştur." ifadesi kullanıldı.

- İkinci çeyrek için yavaşlama uyarısı

Güncel güven endekslerinin, sanayi faaliyetlerindeki yavaşlamanın yılın ikinci çeyreğinde de sürebileceğine işaret ettiği vurgulanan açıklamada, Orta Doğu'daki gerilimin yalnızca enerji maliyetlerini artırmakla kalmadığı, aynı zamanda kritik ara mallarda tedarik darboğazlarını da derinleştirdiği kaydedildi.

Açıklamada, Almanya'nın ekonomik büyüme seyrinin, bölgedeki çatışmaların bundan sonraki gidişatına doğrudan bağlı olacağı aktarıldı.

- Dış ticarette ivme kaybı

Öte yandan sanayi verileriyle eş zamanlı olarak dış ticaret rakamlarında da ivme kaybı görüldü. Şubatta yüzde 4,7 olan ihracat artışı, martta yüzde 0,5’e geriledi. İthalatın yüzde 5'ten fazla artmasıyla dış ticaret fazlası kasımdan bu yana en düşük seviyeye indi.

Dün açıklanan sanayi siparişlerinin yüzde 5 artması, kısa vadeli umut yaratsa da üretim beklentilerinin son 12 ayın en düşük seviyesinde olması sektördeki karamsarlığı pekiştiriyor.

Uzmanlar, ABD'nin Avrupa otomotiv sektörüne yönelik olası gümrük vergisi tehditlerinin, halihazırda zorlanan Alman sanayisi üzerinde ek baskı oluşturacağı konusunda uyarıyor.

- "Orta Doğu'daki savaşın etkileri görülmeye başlandı"

ING Küresel Makro Araştırma Başkanı ve Almanya Başekonomisti Carsten Brzeski, sanayi üretimi ve dış ticaret verilerine ilişkin yayımladığı analizde, Orta Doğu'daki çatışmaların Alman sanayisi üzerindeki baskıyı artırdığını vurguladı.

Mart ayı sanayi verilerinin, Alman sanayisinin yılın ilk çeyreğinde ivme kazanmakta ne kadar zorlandığını açıkça ortaya koyduğunu belirten Brzeski, "Şubat ayı verilerinin aşağı yönlü revize edilmesinin yanı sıra marttaki yüzde 0,7'lik düşüş, ilk çeyrekteki toplam üretimin 2025'in son çeyreğine göre yüzde 1'den fazla zayıflamasına neden oldu. Bu düşüşte temel itici güç imalat sektöründeki gerileme olurken, inşaat sektöründeki sınırlı toparlanma teselli kaynağı oldu." ifadelerini kullandı.

Alman ekonomisinin ilk çeyrekteki yüzde 0,3'lük büyümesini "şaşırtıcı" olarak nitelendiren Brzeski, sanayideki dört aylık durgunluğun iki temel risk oluşturduğunu kaydetti.

Brzeski, mart ayındaki zayıf üretim ve daralan dış ticaret fazlası nedeniyle ilk çeyrek büyüme verilerinin aşağı yönlü revize edilebileceğini, sanayinin toparlanması için gereken ikinci çeyrekteki yüzde 1'lik büyüme hedefinin ise mevcut şartlarda zor göründüğünü bildirdi.

- "Enerji ve tedarik zinciri riskleri yeniden hortladı"

Almanya'nın Avrupa'nın en büyük net enerji ithalatçılarından biri olduğuna dikkati çeken Brzeski, "Orta Doğu'daki savaş ve artan enerji fiyatları Almanya'nın kırılganlığını bir kez daha gösterdi. Petrol ithalatının yüzde 6'sı Orta Doğu kaynaklı. Hürmüz Boğazı'ndaki blokajın uzaması, sadece enerji maliyetlerini artırmakla kalmayacak, aynı zamanda yeni tedarik zinciri kesintilerini tetikleyecektir. Buna ek olarak, ABD'nin Avrupa otomotiv sektörüne yönelik yüzde 25'lik gümrük vergisi tehdidi de halihazırda hırpalanmış olan sektöre yeni bir darbe vurabilir." değerlendirmesinde bulundu.

Üretim beklentilerinin son 12 ayın en düşük seviyesinde olduğunu kaydeden Brzeski, dün açıklanan sanayi siparişlerindeki güçlü artışa da temkinli yaklaştı.

Brzeski, "Siparişlerdeki artış ilk bakışta bir güç göstergesi gibi görünse de aslında şirketlerin 2020 ve 2022'den ders çıkararak olası tedarik zinciri kırılmalarına karşı önceden stok yapma çabası olabilir." yorumunu yaptı.

Carsten Brzeski, nisanda enerji fiyatlarındaki yükselişin sürmesi ve jeopolitik risklerin artması nedeniyle Alman ekonomisinin en önemli büyüme motoru olan sanayide yakın vadede iyileşme beklenmediğini vurguladı.

Tesnim Haber Ajansına konuşan ismi açıklanmayan kaynağa göre, saldırıda ABD'ye ait savaş gemileri zarar gördü.

Söz konusu saldırının füze ve kamikaze dronlarla yapıldığı ifade edildi.

ABD donanmasına ait destroyerlerin saldırıya uğramaları sonrasında Umman Denizi’ne doğru geri çekildikleri kaydedildi.

Öte yandan İran Silahlı Kuvvetlerinin savaşı yürüten birimi Hatemül Enbiya Merkez Karargahı Sözcüsü İbrahim Zülfikari, ABD ordusunun ateşkesi ihlal ederek bir İran petrol tankerine saldırdığını belirtti.

Tesnim Haber Ajansı, Zülfikari'nin konuya ilişkin açıklamasını yayımladı.

Açıklamada, "ABD ordusu ateşkesi ihlal ederek, İran kıyı sularında Cask bölgesinden Hürmüz Boğazı yönüne ilerleyen İran'a ait bir petrol tankerini hedef aldı." ifadesi yer aldı.

İranlı Sözcü, ayrıca yine ABD ordusunun, Birleşik Arap Emirlikleri'nin Füceyre açıklarında Hürmüz Boğazı'na giriş yapan başka bir gemiye daha saldırı düzenlediğini kaydetti.

Açıklamada, ABD tarafından hedef alınan gemilerin zarar görüp görmediğine ilişkin bilgi verilmedi.

İran ordusu tarafından yapılan açıklamada, İran’a ait bir petrol tankerine saldırının ardından ABD destroyerlerine gerçekleştirilen saldırıya ilişkin bilgi verildi.

İran Devrim Muhafızları Deniz Kuvvetleri, ABD merkezli X şirketinin sosyal medya platformundan konuya ilişkin açıklama yaptı.

Açıklamada, ABD destroyerlerinin İran’a ait bir petrol tankerine saldırması ve Hürmüz Boğazı’na yaklaşması üzerine, çok yoğun balistik ve gemisavar seyir füzeleri ile yüksek patlayıcılı savaş başlığına sahip imha amaçlı insansız hava araçlarının (İHA) kullanılarak düşman destroyerlerine ateş açıldığı ifade edildi.

ABD savaş gemilerine önemli hasarlar verildiği belirtilen açıklamada, 3 geminin hızla Hürmüz Boğazı'ndan uzaklaştığı kaydedildi.

New York'taki Uluslararası Ticaret Mahkemesi, bazı eyaletler ve şirketlerin küresel gümrük tarifelerine karşı açtığı davada kararını açıkladı.

Kararda, 20 Şubat 2026 tarihli "Temel Uluslararası Ödemeler Sorunlarını Ele Almak Amacıyla Geçici İthalat Ek Vergisi Uygulanması" isimli başkanlık bildirisinin hukuka aykırılık gerekçesiyle geçersiz olduğu kaydedildi.

Washington eyaleti ile Burlap and Barrel ve Basic Fun şirketleri için bildirinin uygulanmasının durdurulmasına karar verilirken, söz konusu davacıların ödediği 122. Bölüm kapsamındaki gümrük vergilerinin, yasal faiziyle birlikte iade edilmesine hükmedildi.

- Küresel tarifeler Yüksek Mahkemenin kararının ardından açıklanmıştı

ABD Yüksek Mahkemesi, 20 Şubat'ta Trump tarafından yürürlüğe konulan tarifelerin dayandırıldığı Uluslararası Acil Ekonomik Güçler Yasası'nın (IEEPA) başkana tarife koyma yetkisi vermediğine hükmetmişti.

Aynı gün Trump, Yüksek Mahkemenin tarifelerle ilgili kararı sonrası, halihazırda uygulanan tarifelere ek olarak yüzde 10 oranında küresel bir tarife uygulamaya yönelik bir karar imzalayacağını belirtmişti.

İmzalanan bildiride Trump'ın 1974 Ticaret Yasası'nın 122. Bölümü uyarınca sahip olduğu yetkiyi kullandığı kaydedilmişti.

Bu kapsamda ABD'ye ithal edilen ürünlere 150 gün süreyle yüzde 10 oranında ithalat vergisi getirilmiş, kararın 24 Şubat'tan itibaren yürürlüğe gireceği belirtilmişti.

Trump, 21 Şubat'ta ise yüzde 10'luk küresel tarife oranını yüzde 15'e çıkaracağını duyurmuştu.

ABD Başkanı Trump, Washington Anıtı'nın yakınında bulunan bir süs havuzunda devam eden yenileme çalışmalarını inceledikten sonra basın mensuplarına İran gündemini değerlendirdi.

Trump, Amerikan ordusunun İran'a ait iki yere düzenlediği hava saldırılarına rağmen Tahran yönetimi ile görüşmelerin sürdüğünü söyledi.

İran'la anlaşmanın yakın olup olmadığı sorusuna, "Bu her an olabilir. Belki de olmaz, ama her an olabilir. Onların bu anlaşmayı benden daha çok istediğine inanıyorum." diye yanıt veren Trump, anlaşmaya yakın oldukları mesajını verdi.

Trump, Tahran'a bir an önce anlaşmaya imza atması çağrısında bulunarak, "Anlaşmayı çabucak imzalasalar iyi olur. Eğer imzalanmazsa, çok acı çekecekler." diye konuştu.

- "Onlar bize ateş ediyordu, biz de onlara karşılık verdik"

Hürmüz Boğazı'ndan geçen 2 ABD destroyerine İran'ın saldırı düzenlediğini ancak bu saldırılarda destroyerlerinin hiç hasar almadığını dile getiren Trump, "Onlar bize ateş ediyordu, biz de onlara karşılık verdik." ifadesini kullandı.

Trump, İran'la ilgili temel beklentisinin "İran'ın nükleer silaha sahip olmaması" olduğunu, İranlıların da aslında bunu kabul ettiklerini ancak henüz anlaşmaya imza atmadıklarını savunarak, "Onlara nükleer silaha sahip olma hakkı vermeyeceğiz, bunun şansı sıfır ve onlar da bunu biliyorlar ve bunu kabul ettiler. Bakalım imzalamaya istekli olacaklar mı?" şeklinde konuştu.

İran'ın kendilerine, zenginleştirilmiş uranyumu teslim edeceğini düşündüğüne işaret eden Trump, yine de bu konu netleşene kadar temkinli davranacağını vurguladı.

- Özgürlük Projesi'ni neden askıya aldığını açıkladı

Trump, Hürmüz Boğazı'ndan ticari gemilerin geçişine yönelik "Özgürlük Projesini" neden pazartesi başlatıp 36 saat sonra durdurduğunu da anlattı.

O süreçte Pakistan'ın kendilerine "müzakereler devam ederken bu tür bir operasyonun fayda getirmeyeceğini" ifade ettiğine değinen Trump, şunları kaydetti:

"Mareşal (Asım Munir) ve Başbakan (Şahbaz Şerif) bizden bunu yapmamamızı istediler. Gerekirse bunu yapmaya geri döneriz. Ancak onlar, müzakereler sırasında bizden bunu yapmamamızı istediler."

Norveç Merkez Bankası politika faiz oranını 25 baz puan artırarak yüzde 4,25'e çıkardı.

Merkez Bankası Başkanı Ida Wolden Bache liderliğindeki politika yapıcılar açıklamasında, "Enflasyon çok yüksek ve enflasyonun önümüzdeki dönemde de yüksek seyretmesi bekleniyor. Komite, enflasyonu makul bir zaman dilimi içinde hedef seviyeye döndürmek için daha yüksek bir politika faizine ihtiyaç duyulduğu kanaatinde" ifadelerini kullandı.

Bu karar, Norges Bank'ı gelişmiş ekonomilerin merkez bankaları arasında şahin bir konuma yerleştiriyor. Euro Bölgesi ve İngiltere ise herhangi bir adım atmadan önce Haziran ayına kadar beklemeyi tercih etmişti.

İskandinavya'daki en düşük işsizlik ve en yüksek ücret maliyetlerinden kaynaklı olarak

çekirdek enflasyon yüzde 3'ü aşmıştı. Yatırımcılar Mayıs ayında faiz artırımı beklentilerini yükseltmişti, ancak bu hamle, Norges Bank'ın yüzde 2'lik enflasyon hedefini sürekli olarak tutturamamasının ardından güvenilirliğini güçlendirme konusundaki kararlılığının daha da arttığını gösteriyor. Bu hedef, 2021 yılının başından beri bankanın ulaşamadığı bir hedef olmuştu.

İsveç sabit tuttu

İsveç Merkez Bankası politika faizini değiştirmeyerek yüzde 1,75'te tuttu.

Para politikası metninde Orta Doğu'daki savaşın enflasyonu yükseltme riskinin bir miktar arttığı, ancak enflasyonun şu anda hedef seviyenin altında olduğu belirtilerek "Son rakamlar, Mart ayındaki Riksbank tahmininden açıkça daha düşük" ifadeleri kullanıldı.

Mevcut politika faizi seviyesinin, Riksbank'a enflasyon hedefini korumak için gerekirse para politikasını ayarlamak için iyi bir başlangıç pozisyonu sağladığı belirtildi.

Açıklamada "Gelecekte neler olabileceğine dair potansiyel sonuç yelpazesi geniş ve Riksbank gelişmeleri yakından izliyor.” ifadelerine yer verildi.

ABD Başkanı Donald Trump, Beyaz Saray'da eşi Melania Trump ile birlikte katıldığı Anneler Günü etkinliğinde İran gündemine ilişkin açıklamalarda bulundu.

İran'ın ABD ile anlaşma yapmayı çok istediğini ifade eden Trump, sürecin nasıl sonuçlanacağını hep birlikte göreceklerini söyledi ve kendilerinden emin oldukları mesajını verdi.

Trump, "İran'ın nükleer silaha sahip olmasına kesinlikle izin vermeyeceğiz. Şu anda bizimle anlaşma yapmayı çok isteyen bir tarafla görüşüyoruz. Bizim için tatmin edici bir anlaşma yapıp yapamayacağımızı göreceğiz" değerlendirmesinde bulundu.

"Anlaşmaya varacaklar mı varamayacaklar mı göreceğiz" ifadelerini kullanan Trump, İran'ın anlaşmaya yanaşmasa bile kısa süre içinde masaya oturmak zorunda kalacağını düşündüğünü dile getirdi.

Trump, İran konusunda zaman çizelgesine ilişkin bir soruya ise "bir hafta" yanıtını verdi.

Trump, ABD'nin İran limanlarına yönelik uyguladığı deniz ablukasının "çok iyi bir şekilde" işlediğini savunarak, İran'ın petrol satışı gerçekleştiremediği için ciddi sıkıntı yaşadığını öne sürdü.

İran ile yaşanan süreci zaman zaman "savaş" olarak tanımlayan Trump, bu kez ABD-İran gerilimi için "çatışma" ifadesini kullandı.

Trump, "Şu anda içinde bulunduğumuz durumu ben 'çatışma' olarak adlandırıyorum, çünkü tam da öyle. Bu bir çatışma ve inanılmaz derecede iyi gidiyoruz, tıpkı Venezuela'da olduğu gibi" diye konuştu.

ABD Başkanı, İran konusunda sürecin kendi açılarından "çok iyi" ilerlediğini söyledi.

Avrupa’da derinliği en fazla olan Hollanda merkezli sanal doğal gaz ticaret noktası TTF’de haziran vadeli gaz kontratları dün megavatsaat başına 46,92 avro seviyesinden kapandı.

Fiyatlar bugün Türkiye saatiyle 14.11 itibarıyla yaklaşık yüzde 12,5 azalarak megavatsaat başına 41,04 avroya geriledi.

Fiyatlardaki azalışta, ABD’nin İran ile savaşı sona erdirmek ve daha kapsamlı nükleer müzakerelerin önünü açmak amacıyla Tahran yönetimiyle tek sayfalık bir mutabakat zaptı imzalamaya yaklaştığına yönelik haber akışı etkili oldu.

Axios’un, isimlerinin açıklanmasını istemeyen konuya yakın kaynaklar ve bazı ABD’li yetkililere dayandırdığı habere göre, Washington yönetimi söz konusu mutabakat için İran’dan 48 saat içinde yanıt bekliyor.

Haberde görüşlerine yer verilen iki ABD’li yetkili, taraflar arasında henüz kesin bir anlaşma sağlanmadığını ancak mevcut durumun savaşın başlangıcından bu yana en yakın uzlaşı noktası olduğunu ifade etti.

Taslak mutabakatın bölgedeki çatışmaların sona erdirilmesi, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması, İran’ın nükleer programının sınırlandırılması ve ABD yaptırımlarının kaldırılmasına yönelik kapsamlı bir anlaşma için 30 günlük müzakere sürecini başlatmayı öngördüğü aktarıldı.

Kaynaklar, söz konusu görüşmelerin Pakistan’ın başkenti İslamabad veya İsviçre’nin Cenevre kentinde gerçekleştirilebileceğini belirtti.

Bir ABD’li yetkili ise 30 günlük müzakere süresince İran’ın Hürmüz Boğazı’ndaki gemi geçişlerine getirdiği kısıtlamalarla ABD’nin uyguladığı deniz ablukasının kademeli olarak kaldırılmasının gündemde olduğunu öne sürdü.

Uzmanlar, küresel sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) arzının yaklaşık yüzde 20'sinin geçtiği Hürmüz Boğazı'ndaki gerginliğin azalmasının, özellikle Avrupa'nın kış öncesi stoklarını doldurma sürecinde kritik önemde olduğunu vurguluyor.

Trump, sosyal medya hesabından, Hürmüz Boğazı'ndaki Özgürlük Projesi'nin son durumuna dair açıklama yaptı.

ABD Başkanı Trump, şunları kaydetti:

"Pakistan ve diğer ülkelerin talebi üzerine, İran'a karşı yürüttüğümüz harekatta elde ettiğimiz muazzam askeri başarılar ve ayrıca İran temsilcileriyle tam ve nihai bir anlaşmaya varılması yönünde büyük ilerleme kaydedilmiş olması dolayısıyla, abluka tam olarak yürürlükte kalmakla birlikte, (taraflar arası) anlaşmanın nihai hale getirilip imzalanıp imzalanamayacağını görmek için Özgürlük Projesi'nin kısa bir süreliğine durdurulmasına karşılıklı olarak karar verdik."

- "Özgürlük Projesi"

Trump, 4 Mayıs itibarıyla, Hürmüz Boğazı'nda mahsur kalan ve Orta Doğu'daki krizle ilgisi olmayan "tarafsız" ülkelere ait gemilerin, boğazdan geçişine yardım etmeye başlayacaklarını açıklamış ve buna "Özgürlük Projesi" adını vermişti.

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Beyaz Saray'da düzenlediği basın brifinginde, İran'ın Hürmüz Boğazı'nı kapatmasından ötürü Körfez bölgesinde 87 farklı ülkeden yaklaşık 23 bin sivilin kurtarılması için "Özgürlük Projesi" adlı operasyonu başlattıklarını savunmuştu.

Dubai, uzun yıllar boyunca istikrarsız Ortadoğu coğrafyasında bir istikrar vahası olarak konumlandırdığı imajını özenle inşa etti.

Birleşik Arap Emirlikleri'nin (BAE) en zengin ikinci emirliği, yüksek varlıklı kişilerin sermayelerini park edebildiği, iş kurabildiği ve uzun vadeli planlar yapabildiği güvenli bir finans merkezi olarak öne çıktı.

Ne var ki bu özenle inşa edilen imaj, İransavaşıyla birlikte yerle bir oldu.

Dubai'nin yaşadığı ekonomik şok

İran'ın Körfez hedeflerine yönelik füze ve insansız hava aracı (İHA) saldırıları sert bir ekonomik şoka yol açtı.

Dubai ve komşu Abu Dhabi borsaları, çatışmanın ilk evresinde keskin bir düşüş yaşadı. Aynı dönemde turizm çöktü ve otel doluluk oranları yüzde 70-80'lik olağan düzeyin çok gerisinde kalarak yüzde 20'ye indi.

Londra merkezli araştırma şirketi Capital Economics verilerine göre, Dubai Uluslararası Havalimanı'ndaki uçuş sayısı yaklaşık üçte iki oranında azaldı.

Hava trafiği, turizm ve iş amaçlı girişler toparlanmaya başlasa da Washington ile Tahran arasındaki kriz uzadıkça Dubai'nin küresel iş merkezi olma itibarına yönelik tehdit de büyümeye devam ediyor.

Güvenli liman statüsü yok oluyor

Dubai'yi varlıklıların teminatı olarak benimseyen yüksek gelirli kişilerin bir kısmı, kentin gerçekten vadettiği gibi güvenli bir liman olup olmadığını sorgulamaya başladı. Pek çok kişi mal varlığının en azından bir bölümünü aktarmak için iki önemli finans merkezine, yani Singapur ve İsviçre'ye yöneldi.

Her iki ülkedeki servet danışmanları, yakın dönemde Dubai merkezli müşterilerden gelen taleplerde belirgin bir artış yaşandığını bildirdi. İsviçreli özel bankacılar Körfez'den onlarca milyar dolar yeni sermaye girişi bekliyor.

Ancak Singapur merkezli avukat ve Bayfront Law direktörü Ryan Lin'e göre bu iki merkez, birbirinin rakibi olmaktan ziyade farklı servet profillerini çekiyor. Lin, DW'ye şunları söyledi:

"İsviçre, Avrupalı ve küresel müşteriler için cazip olma eğilimindeyken Singapur, Asya kökenli servetlerden daha fazla yararlanacak konumda."

Singapur, Dubai'nin sonradan model aldığı yaklaşımın öncüsü olarak aile ofisleri, yani yatırım, vergi ve miras planlamasını yönetmek amacıyla kurulan özel şirketler için gelişmiş bir ekosistem oluşturdu. Bu yapı özellikle Çin, Hindistan ve Endonezya gibi ülkelerden gelen ailelere hitap ediyor.

İsviçre ise yüz yıllık özel bankacılık geleneğine ve siyasi tarafsızlık üzerine kurulu itibarına güveniyor. İsviçre merkezli banka BERGOS'un baş yatırımsorumlusu Till Christian Budelmann, Dubai'deki varlıklarını çeşitlendirmek isteyenler için bu tercihin çoğunlukla "büyüme ile koruma arasında bir seçim" anlamına geldiğini belirtti.

Budelmann, DW'ye şunları söyledi:

"Singapur, Asya büyümesinden pay kapmak için mükemmel bir merkez ancak İsviçre, sermaye korumasında dünyanın en köklü merkezi olmayı sürdürüyor."

Budelmann, İsviçre'nin jeopolitik sıcak noktalara coğrafi olarak uzak olduğunu ve Singapur'un bu ön koşulu yerine getiremeyeceğini de sözlerine ekledi.

Gayrimenkul patlaması ivme kaybediyor

Anlık düşüşün ötesinde çatışma, Dubai'nin yabancı uyrukluları ve iş dünyasını uzun vadede çekme cazibesini de tehdit ediyor. Kentin kozmopolit yaşam tarzı, pandemi sonrasında konut fiyatlarının hızla yükselmesine zemin hazırlayan bir gayrimenkul patlamasını körüklemişti.

Sektöre ilişkin kaygılar giderek artıyor. ABD merkezli haber ajansı Bloomberg'in geçen ay aktardığı verilere göre Mart ayında konut mülkü işlemlerinin toplam değeri bir önceki aya göre yaklaşık yüzde 20 düşerek yaklaşık 10,1 milyar dolara indi. Citi Research ve gayrimenkul danışmanlık şirketi Knight Frank'in Dubaikonut sektörüne ilişkin öngörüleri, yüzde 7 ile 15 arasında bir fiyat düzeltmesine işaret ediyor.

İransaldırılarına karşın yüksek varlıklı bireylerin büyük çoğunluğu Dubai'den tamamen çıkmıyor ve bunun yerine varlıklarını çeşitlendiriyor.

Budelmann bu durumu "stratejik hibritlik" olarak tanımlıyor:

Müşteriler işletmelerini ve bir kısım yaşam varlıklarını BAE'de tutarken uzun vadeli servetlerini Singapur ya da İsviçre'ye aktarıyor, pek çoğu bu ülkelerde ikinci bir ikametgâh da ediniyor.

Durma noktasındaki ekonomik patlama

Lin'in Dubai merkezli müşterilerinin yaklaşık beşte biri, İran'ın Körfez hedeflerine yönelik saldırıların sona erdiğini ve Hürmüz Boğazı'nı yeniden açmaya yönelik çabaların sürdüğünü göz önünde bulundurarak mevcut istikrarsızlığı geçici sayıp Dubai'de kalmayı planlıyor.

Pek çok kişi için ise başka bir ülkede tutunmak artık zorunlu bir güvence olarak görülüyor.

Savaş öncesinde Dubai ekonomisi hız kesmeden büyüyordu. Emirlik, 2025 yılının ilk dokuz ayında yaklaşık yüzde 4,7 oranında ekonomik büyüme kaydetti. Danışmanlık şirketi Henley and Partners verilerine göre geçen yıl rekor düzeyde 9 bin 800 milyoner Dubai'ye yerleşerek yaklaşık 63 milyar dolar yeni servet getirdi.

Emirlik'te kişisel gelir vergisi yok, sermaye kazancı vergisi veya miras vergisi uygulanmıyor. Yaklaşık 100 bin doların üzerindeki kârlar için kurumlar vergisi yalnızca yüzde 9. Serbest ticaret bölgelerindeki şirketler ise uygun gelirler üzerinden hiç vergi ödemiyor.

Haklı bir cazibe merkezi

Dubai'yi yakından izleyenler, ateşkesin sürmesi ve güvenin hızla geri dönmesi halinde kentin çabuk toparlanabileceğini düşünüyor. Pek çok uzman, dünyanın en yüksek binası Burj Khalifa ve küresel simge haline gelen sayısız olağanüstü projeye ev sahipliği yapan Dubai'yi erken silmemek gerektiği uyarısında bulunuyor.

Dubai, çölde mütevazı yerleşim yeriyken son 50 yılda yenilik ve mühendisliğin sınırlarını sürekli zorladı. Savaş öncesinde Dubai'nin yöneticisi Şeyh Muhammed bin Raşid el-Maktum, Dubai Havalimanı'nı dünyanın en büyük havacılık merkezi haline getirmeyi planladıklarını açıklamıştı.

The Loop olarak bilinen 93 kilometrelik iklim kontrollü yaya yolu, bir milyarı aşkın mercanıyla dünyanın en büyük yapay resif sistemi ve çarpıcı Yapay Ay tatil köyü gibi iddialı projeler de kentin geleceğini şekillendirecek.

Bu nedenle pek çok varlıklı yatırımcı riskini dağıtmayı tercih etse de Dubai'den tamamen çıkmak, çölün ortasındaki heyecan verici ve kozmopolit bir yaşamı geride bırakmak anlamına geliyor.

Lagarde, Almanya'nın Frankfurt şehrinde düzenlenen "İklim, Doğa ve Para Politikası" konulu konferansta yaptığı konuşmada, Avrupa’nın enerji güvenliği ve ekonomik istikrarı için yenilenebilir enerjiye geçişin hayati önem taşıdığını belirtti.

Orta Doğu’da savaş sonucu artan enerji maliyetlerinin, Avrupa'nın fosil yakıtlara ve enerji ithalatına olan bağımlılığını azaltması için bir "uyarı" niteliğinde olması gerektiğini vurgulayan Lagarde, Avrupa’nın enerji güvenliği ve ekonomik istikrarı için yenilenebilir enerji yatırımlarının hızlandırılması çağrısı yaptı.

Lagarde, Avrupa’nın enerji ihtiyacının yaklaşık yüzde 60’ını ithal ettiğini ve bu ithalatın neredeyse tamamının fosil yakıtlardan oluştuğunu hatırlatarak, "Mevcut durum açıkça sürdürülemez. Bugün yükselen enerji fiyatları, bu bağımlılığın maliyetini bize bir kez daha hatırlatıyor." diye konuştu.

ECB Başkanı Christine Lagarde, alternatif enerji kaynaklarının güvenlik, sürdürülebilirlik ve uygun maliyet hedefleri arasındaki çelişkileri minimize edecek en net yol olduğunu vurguladı.

İran ile yaşanan savaşın küresel piyasalarda petrol ve doğal gaz fiyatlarını hızla tırmandırdığına dikkati çeken Lagarde, ECB analizlerinin bu şokun etkilerini açıkça ortaya koyduğunu ifade etti.

Lagarde, söz konusu analizlere göre, elektrik üretiminde fosil dışı kaynakların payı yüksek olan İspanya ve Portekiz gibi ülkelerin gaz fiyatlarındaki artışa karşı diğer üye ülkelere oranla daha iyi korunmuş durumda olduğunu söyledi.

- İklim krizi enflasyonu tetikliyor

İklim değişikliğinin para politikası üzerindeki doğrudan etkilerine değinen Lagarde, aşırı hava olaylarının tarımsal üretimi bozarak gıda fiyatlarını yukarı çektiğini belirtti.

ECB Başkanı Lagarde, geçen yılki sıcak hava dalgasının Avro Bölgesi'nde işlenmemiş gıda fiyatlarını bir yıl içinde 0,7 puan artırdığını kaydederek, "ECB tarafından yapılan araştırmalar, kuraklık veya sel gibi doğal afetlerin üzerinden dört yıl geçse bile, bölgesel ekonomik üretimin ortalama yüzde 3 düşük kalmaya devam ettiğini ortaya koydu." uyarısında bulundu.

Lagarde, küresel karbon emisyonlarının rekor seviyeye ulaştığına ve Paris İklim Anlaşması’ndaki 1,5 santigrat limitinin önümüzdeki beş yıl içinde aşılma ihtimaline dikkati çekerek, yeşil dönüşümün ivme kaybetmesinden duyduğu endişeyi dile getirdi.

İklim değişikliğinin siyasi bir mesele haline getirilmesini eleştiren Lagarde, hükümetlerin ve toplumların verdiği yanıtın, krizin ölçeği karşısında yetersiz kaldığını savundu.

Son değerlendirmelerden biri Citi'den geldi.

Citi ekonomisti İlker Domaç tarafından hazırlanan rapora göre, Türkiye'nin fiyat istikrarı yolu belirsizliklerle dolu bir görünüm sergiliyor:

Değerlendirmeye göre Orta Doğu’daki savaşın tetiklediği yüksek enerji fiyatları, dezenflasyon sürecini zorlaştıran temel faktör olarak öne çıkıyor.

Domaç'ın analizine göre sektörel enflasyon beklentileri, fiyat düşüş hızının Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tahminlerinden daha yavaş olacağına işaret ediyor.

Raporda, sadece kur istikrarının beklentileri çıpalamak için yeterli olmayabileceği, rekabetçilik endişelerinin de sürece eşlik ettiği vurgulandı. Citi, doğrudan bir sıkılaşma (faiz artışı) için TCMB'nin iki ana koşulu izleyeceğini öngördü. Bunlardan ilki rezervler üzerindeki baskının sürdürülebilir hale gelmesi olurken, diğeri de yurt içi yerleşiklerin mevduat davranışlarında belirgin bir değişim yaşanması olarak kaydedildi.

Analiz, dezenflasyon hedefleri doğrultusunda para birimindeki değer kaybı hızında bir ayarlama ile birlikte faiz artışının da bir seçenek olduğunu belirtiyor.

ABD Başkanı Trump, Beyaz Saray'da düzenlenen ve küçük işletmelerin kalkındırılmasına yönelik etkinlikte yaptığı konuşmada İran gündemini değerlendirdi.

Trump, İran'a yönelik saldırıları konusunda "doğru bir iş yaptıklarını" savunarak, bu adımı daha önceki başkanların atmaları gerektiğini, ancak bugün kendisinin bu görevi üstlendiğini ifade etti.

İran’ın nükleer silaha sahip olmasına izin veremeyeceklerini vurgulayan Trump, "Şu an işler çok iyi gidiyor. Donanmaları yok, hava kuvvetleri yok, uçaksavar silahları yok, radarları ve liderleri yok, hiçbir şeyleri yok." diye konuştu.

"Şu anda içinde bulunduğumuz durumu mini savaş olarak adlandırıyorum." diye konuşan Trump, bu savaşın uzun sürmeyeceği mesajını verdi.

İran ile "yaklaşık 6 haftadır savaş halinde olduklarını" dile getiren ABD Başkanı, ABD'nin Vietnam, Irak, Afganistan ve diğer bazı ülkelerde çok uzun yıllar savaştığını ve onlara kıyasla İran'da çok hızlı hareket ettiklerini savundu.

ABD'de enerji fiyatlarının "savaş biter bitmez" hızla düşeceğini ifade eden Trump, "Tek bir düğmeye basarak ülkeleri yok edebilecek nükleer silahlara sahip delilerden kurtulmak için buna (borsanın etkilenmesi) değerdi. Bu yüzden bunu yapmak zorundaydım, çünkü 47 yıldır yapılmamıştı. Başka seçeneğimiz yok ve bunu yapmaktan çok gurur duyuyorum." şeklinde konuştu.

- Trump'ın "8-9 yıl sonra görevden ayrılma" yorumu konukları gülümsetti

Öte yandan ABD Başkanı Trump'ın konuşmasında kullandığı bir cümle salonda bulunan misafirleri kahkahaya boğdu.

Trump, ticari işletmelere sağlanan vergi avantajlarının nasıl kullanılabileceği ile ilgili bir yorum yaparken, "Böylece, diyelim ki sekiz ya da dokuz yıl sonra görevimden ayrıldığımda, ben de bunları kullanabileceğim." şeklindeki esprisi konukları güldürdü.

Erakçi, ABD merkezli X sosyal medya platformunda Hürmüz Boğazı'na ilişkin açıklama yaptı.

Hürmüz Boğazı'ndaki gelişmelerin, "siyasi bir krize askeri bir çözümün olmadığını açıkça gösterdiği" değerlendirmesinde bulunan Erakçi, "Pakistan'ın özverili çabaları sayesinde görüşmeler ilerlerken, ABD kötü niyetliler tarafından bir kargaşaya çekilme konusunda dikkatli olmalıdır, aynı şekilde Birleşik Arap Emirlikleri de dikkatli olmalıdır." ifadelerini kullandı.

Erakçi, ABD Başkanı Donald Trump'ın Hürmüz Boğazı'nda mahsur kalan gemilerin geçişine ilişkin "Özgürlük Projesi" adını verdiği girişim hakkında da "Özgürlük Projesi, kör düğüm projesidir." ifadesine yer verdi.

BAE Savunma Bakanlığı, İran kaynaklı 12 balistik füze, 3 seyir füzesi ve 4 İHA'ya hava savunma sistemleriyle müdahale edildiğini açıklamıştı ancak İran saldırıyı üstlenmemişti.

- ABD'nin Hürmüz Boğazı'na yönelik "Özgürlük Projesi"

ABD Başkanı Donald Trump, 4 Mayıs itibarıyla, Hürmüz Boğazı'nda mahsur kalan ve Orta Doğu'daki krizle ilgisi olmayan "tarafsız" ülkelere ait gemilerin, boğazdan geçişine yardım etmeye başlayacaklarını açıklamış ve buna "Özgürlük Projesi" adını vermişti.

Herhangi bir ülke ismi zikretmeyen Trump, söz konusu ülkeler için "Orta Doğu'da yaşananlarla hiçbir şekilde ilgisi olmayan dünyanın çeşitli bölgelerinden ülkeler" ifadesini kullanmış ve operasyonun daha ziyade insani amaçlarla yapılacağını kaydetmişti.

CENTCOM da bu sürece 15 bin askeri personelin yanı sıra 100'den fazla kara ve deniz aracı ile güdümlü füze destroyerleriyle askeri destek sağlanacağını duyurmuştu.

- Hürmüz Boğazı'ndaki gerilim

İran'ın, Hürmüz Boğazı'ndan geçmeye çalışan ve Cask Adası yakınlarında deniz trafiğini tehlikeye attığı belirtilen ABD donanmasına ait bir gemiyi 2 füzeyle hedef aldığı bildirilmişti.

İran'ın yarı resmi Tesnim Haber Ajansı'nda yer alan haberde, İran ordusunun ABD donanmasına ait gemiyi hedef almasına ilişkin detaylar paylaşılmıştı.

Haberde, ABD'ye ait geminin radarını kapatarak Hürmüz Boğazı'nda yaklaşmaya çalıştığı ve radarını açtığı sırada tespit edildiği kaydedilmişti.

İran tarafından ABD gemisine "ateşkesi ihlal ettiği" yönünde uyarı mesajları gönderildiği, geminin uyarılara aldırış etmemesi üzerine İran ordusunun geminin çevresine uyarı amaçlı seyir füzesi, İHA ve roket fırlattığı kaydedilmişti.

ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı ise İran'ın ABD savaş gemisine 2 füzeyle saldırdığı iddialarının asılsız olduğunu öne sürmüştü.

Uluslararası Para Fonu (IMF) Genel Direktörü Kristalina Georgieva yaptığı açıklamada, İran çevresindeki çatışmanın 2027 yılına kadar devam etmesi ve petrol fiyatlarının varil başına 125 dolar civarında seyretmesi durumunda, küresel ekonomik görünümün önemli ölçüde kötüleşeceğini söyledi.

Georgieva, Milken Enstitüsü'nde düzenlenen bir etkinlikte, şu ifadeleri kullandı:

"Eğer bu durum 2027'de de devam ederse ve petrol fiyatı aşağı yukarı 125 dolar seviyesinde kalırsa, çok daha kötü bir sonuç beklememiz gerekir"

Bu tür bir senaryonun enflasyonu daha da yükseltebileceğini ve enflasyon beklentilerinin istikrarsızlaşmasına neden olabileceğini belirtti.

ABD henüz Tahran'a resmi olarak yanıt verdiğini doğrulamadı. Ancak Başkan Donald Trump'ın Pazar günü İsrail'in Kan News haberine verdiği demeçte, teklifin kendisi için kabul edilemez olduğunu söylediği bildirildi.

İran medyası, Tahran'ın 14 maddelik barış planında Washington'dan İran sınırlarına yakın bölgelerdeki güçlerini çekmesini, İran limanlarına uyguladığı ablukayı sona erdirmesini ve İsrail'in Lübnan'daki saldırısı da dahil olmak üzere tüm çatışmaların sona ermesini istediğini belirtti.

Ayrıca, iki ülke arasında 30 gün içinde bir anlaşmaya varılması çağrısında bulunuldu.

İran medyası, önerinin iki tarafı mevcut ateşkesi uzatmak yerine "savaşı sona erdirmeye" odaklanmaya çağırdığını ekledi.

İran Dışişleri Bakanlığı sözcüsü İsmail Bakei'nin, Washington'un temel taleplerinden biri için "bu aşamada nükleer müzakere yok" dediği aktarıldı.

İran, nükleer silah arayışında olduğunu iddialarını defalarca reddetti ve programının yalnızca barışçıl amaçlı olduğunu savunuyor. Fakat ülke, neredeyse silah yapacak seviyede zenginleştirilmiş uranyuma sahip, tek nükleer silaha sahip olmayan yönetim.

Bu arada Pazar günü ABD Başkanı Donald Trump, ABD'nin Hürmüz Boğazı'nda mahsur kalan gemileri bulunan ülkelere yardım edeceğini duyurdu.

Trump sosyal medyada yaptığı paylaşımda "İran, Ortadoğu ve Amerika Birleşik Devletleri'nin iyiliği için, bu ülkelere gemilerini güvenli bir şekilde çıkaracağımızı, böylece işlerine özgürce ve verimli bir şekilde devam edebileceklerini söyledik" dedi.

Trump, "Özgürlük Projesi" olarak adlandırdığı sürecin Pazartesi günü başlayacağını ve sürece müdahale edilirse buna "güçlü bir karşılık verileceğini" belirtti.

İran, Şubat ayında savaşın başlamasından bu yana boğazdan geçen trafiği ciddi şekilde kısıtladı. ABD ise İran limanlarına abluka uyguluyor.

Cumartesi günü Trump, Washington'ın İran'ın son barış teklifini aldığını doğrulamıştı.

ABD Başkanı, Truth Social'da yaptığı kısa bir paylaşımda "İran'ın bize yeni gönderdiği planı yakında inceleyeceğim ama son 47 yıldır İnsanlığa ve Dünyaya yaptıkları için henüz yeterince büyük bir bedel ödemedikleri için bunun kabul edilebilir olacağını düşenemiyorum" demişti.

Trump aynı gün gazetecilere yaptığı açıklamada, "anlaşmanın konsepti hakkında" bilgilendirildiğini belirtmiş ve "Şimdi bana tam metni verecekler" demişti.

ABD Başkanı BBC'nin İran içindeki hedeflere yönelik askeri saldırıların yeniden başlatılıp başlatılamayacağı sorusuna bunun "bir ihtimal" olduğunu söyledi.

Trump "Eğer kötü davranırlarsa. Eğer kötü bir şey yaparlarsa ama şimdi bakacağız" ddei.

Savaştan tamamen çekilmeye pek istekli görünmeyen ABD Başkanı " Ayrılmıyoruz" ve "bunu yapacağız, böylece kimsenin iki yıl veya beş yıl sonra geri dönmesine gerek kalmayacak" dedi.

İran'ın resmi haber ajansları Tahran'ın son teklifinin, iki aylık ateşkesi öngören dokuz maddelik ABD planına bir yanıt olduğunu belirtti.

ABD Başkanı Donald Trump'ın İran'la savaşı 10. haftasına yaklaşırken benzin fiyatlarının hızla yükselmesi, birçok Amerikalıyı günlük harcamalarını kısmaya itti.

Washington Post/ABC News/Ipsos anketine göre Amerikalıların yaklaşık yüzde 44'ü yüksek benzin fiyatları nedeniyle daha az araba kullandığını, yüzde 42'si ise hane harcamalarını kıstığını söyledi. Ayrıca anket, ABD'lilerin yüzde 34'ünün seyahat veya tatil planlarını değiştirdiğini ortaya koydu.

Amerikan Otomobil Birliği motor kulübüne göre, ülke genelinde ortalama benzin fiyatı cumartesi günü galon başına 4,43 dolara ulaşırken, Amerikalılar davranışlarını değiştiriyor. Geçen yıl bu zamanlarda ulusal ortalama galon başına sadece 3,15 dolardı.

GasBuddy'nin petrol analisti Patrick de Haan, cumartesi günkü ortalama fiyatın endişe verici yeni bir rekor olduğunu söyledi.

X'te, "Ulusal ortalama benzin fiyatı, mayısın ikinci gününde bugünkü kadar yüksek olmamıştı" diye yazdı.

De Haan, Post'a, benzin fiyatlarının gelecek haftalarda daha da yükselebileceğini söyledi.

"Gelecek haftalarda çok daha büyük bir enerji krizine dönüşebilecek bir döneme giriyoruz ve olası bir hatayı kabullenmek yerine, hem Beyaz Saray hem de İran pozisyonunu sertleştirmiş görünüyor" dedi.

The Independent, yorum talebiyle Beyaz Saray'a ulaştı.

Beyaz Saray Sözcüsü Taylor Rogers gazeteye, Trump'ın çatışmanın "geçici, kısa vadeli aksaklıkları" konusunda "Amerikan halkına dürüst" davrandığını söyledi.

Rogers, "Başkan petrol ve benzin fiyatlarını rekor hızda çok yıllık düşük seviyelere indirdi ve Hürmüz Boğazı'ndaki deniz trafiği normale döndükçe, bu enerji fiyatları bir kez daha düşecek" diye ekledi.

Yine de nisanda Quinnipiac Üniversitesi'nin yaptığı ankete göre, ABD'li seçmenlerin yaklaşık yüzde 65'i yüksek benzin fiyatlarından Trump'ı "çok" veya "biraz" sorumlu tutuyor.

Başkan cuma günü Kongre'ye İran'la düşmanlıkların "sonlandırıldığını" ve ABD'nin 7 Nisan'dan beri İran'la çatışmaya girmediğini söyledi.

Cumartesi günü Trump, İran'dan gelen yeni barış planını incelediğini duyurdu ancak ülkenin "henüz yeterince büyük bir bedel ödemediği" konusunda uyardı.

Truth Social'da, "İran'ın bize yeni gönderdiği planı yakında inceleyeceğim ancak son 47 yıldır insanlığa ve dünyaya yaptıkları için henüz yeterince büyük bir bedel ödemediklerinden bunun kabul edilebilir olacağını düşünemiyorum" diye yazdı.

Ayrıca gazetecilere, İran'ın "yanlış davranması" durumunda yeni saldırıların emrini verebileceğinin "muhtemel" olduğunu söyledi.

Trump cumartesi günü, "Eğer yanlış davranırlarsa, kötü bir şey yaparlarsa, o zaman göreceğiz. Ama bu gerçekleşebilecek bir olasılık" dedi.

Mustafa DENİZ

Körfez ülkeleri son yıllarda “petrol sonrası ekonomi” vizyonuyla dünyanın en dikkat çeken yatırım merkezlerinden biri haline gelmişti. Turizm, teknoloji, spor organizasyonları ve yapay zekâ yatırımlarıyla küresel sermayeyi bölgeye çekmeye çalışan Körfez monarşileri, bugün ise artan jeopolitik gerilimler ve ekonomik baskılar nedeniyle ciddi bir kırılma süreci yaşıyor.

Özellikle İran merkezli güvenlik risklerinin büyümesi, bölgenin yıllardır inşa ettiği “istikrarlı yatırım limanı” imajını sarsmaya başladı. Körfez’in lüks şehirleri artık yalnızca turizm ve finansla değil, savaş senaryoları ve güvenlik tehditleriyle de gündeme geliyor.

OPEC kararı yeni bir gerilim yarattı

Birleşik Arap Emirlikleri’nin OPEC’ten ayrılma kararı ise bölgede uzun süredir perde arkasında devam eden güç mücadelesini açık biçimde ortaya çıkardı. Abu Dabi yönetiminin petrol üretiminde daha bağımsız hareket etmek istemesi, Suudi Arabistan ile ilişkilerde yeni bir gerilim hattı oluşturdu. Kararın, Suudi Arabistan’ın Körfez liderlerini topladığı kritik zirve günü açıklanması Riyad’da rahatsızlık yarattı.

Körfez’deki ekonomik dönüşüm projeleri de artık eskisi kadar güçlü görünmüyor. Suudi Arabistan’ın milyarlarca dolar harcadığı spor yatırımları, dev eğlence projeleri ve çölün ortasında kurulması planlanan NEOM gibi mega projeler finansman baskısıyla karşı karşıya. Petrol gelirlerindeki yavaşlama, Riyad yönetimini daha temkinli hareket etmeye zorluyor.

Güvenlik riski

Özellikle uluslararası yatırımcıların bölgeye bakışı değişmeye başladı. İran’ın füze ve insansız hava aracı kapasitesini göstermesi, büyük teknoloji şirketlerinin Körfez’de milyarlarca dolarlık veri merkezi yatırımlarına daha ihtiyatlı yaklaşmasına neden oldu. Güvenlik riski, yapay zekâ ve teknoloji yatırımlarının önündeki en büyük soru işareti haline geldi.

Turizm tarafında da tablo parlak değil. Dubai başta olmak üzere Körfez şehirleri yıllardır güvenli ve lüks yaşam algısıyla milyonlarca turist çekiyordu. Ancak savaş atmosferi, hava sahası riskleri ve bölgesel gerilimler rezervasyonları olumsuz etkiledi. Özellikle Avrupalı turistlerin alternatif destinasyonlara yönelmeye başladığı belirtiliyor.

Görüş ayrılıkları tavan yaptı

Körfez’de yaşanan ayrışma yalnızca ekonomiyle sınırlı değil. Suudi Arabistan ile Birleşik Arap Emirlikleri arasında Yemen, Sudan ve Filistin başlıklarında da ciddi görüş ayrılıkları bulunuyor. İran krizi ise bu farklılıkları daha görünür hale getirdi.

BAE yönetimi, savaş sürecinde İsrail ile güvenlik iş birliklerini daha fazla öne çıkarırken, Suudi Arabistan son dönemde Türkiye ve Pakistan gibi bölgesel aktörlerle ilişkilerini güçlendirmeye çalışıyor. Bu durum Körfez içinde yeni diplomatik eksenlerin oluştuğu yorumlarını beraberinde getiriyor.

Sınırsız büyüme hikayesi bitti mi?

Washington cephesinde ise dikkat çeken bir sessizlik hâkim. ABD yönetiminin iki önemli Körfez müttefiki arasındaki gerilimin boyutunu geç fark ettiği ve taraf olmamayı tercih ettiği konuşuluyor. Bu durum, bölgedeki güç dengelerinin artık yalnızca ABD eksenli şekillenmeyeceği yönündeki değerlendirmeleri artırıyor.

Uzmanlara göre Körfez ekonomileri hâlâ büyük enerji gelirlerine, güçlü devlet fonlarına ve küresel sermaye bağlantılarına sahip. Ancak son gelişmeler, bölgenin “sınırsız büyüme” hikâyesinin artık ciddi sınamalarla karşı karşıya olduğunu gösteriyor. Petrol sonrası dönemin parlayan yıldızı olarak görülen Körfez’in önünde şimdi daha zor bir denklem bulunuyor: Güvenlik riskleri büyürken ekonomik dönüşüm sürdürülebilecek mi?

Fars Haber Ajansı, yaklaşık 220 milyon dolar değerinde 1 milyon 900 bin varilden fazla ham petrol taşıyan tankerin, uluslararası seyir verilerini paylaştı.

Paylaşılan verilere göre, en son Sri Lanka kıyıları açıklarında tespit edilen tankerin, 20 Mart 2026 itibarıyla otomatik tanımlama sistemini (AIS) kapatarak gizlilik taktikleri uyguladığı ve Endonezya'daki Lombok Boğazı üzerinden Riau Takımadaları'na doğru yoluna devam ettiği kaydedildi.

Çin Ticaret Bakanlığı, ABD Hazine Bakanlığının, Çinli şirketler Hengli Petrochemical, Shandong Shouguang Luqing Petrochemical, Shandong Jincheng Petrochemical, Hebei Xinhai Chemical ve Shandong Shengxing Chemical hakkındaki yaptırım kararlarına ilişkin ihtiyati tedbir kararı aldığını duyurdu.

Yabancı Yasaların ve Tedbir Düzenlemelerinin Sınıraşırı Uygunsuz Uygulanmasının Önlenmesine İlişkin Yönetmelik uyarınca alınan ihtiyati tedbir kararıyla ABD'nin ilgili şirketlere yönelik yaptırımların herhangi bir şekilde tanınması, uygulanması veya yaptırımlara uyum sağlanması yasaklandı.

Bakanlık, konuyla ilgili açıklamasında, ABD'nin yaptırım tedbirlerinin, Çinli şirketlerin üçüncü ülkelerin vatandaşları, tüzel kişilikleri ve diğer kuruluşlarıyla normal ekonomik ve ticari faaliyetlerini uygunsuz şekilde yasaklayarak veya kısıtlayarak uluslararası hukuku ve uluslararası ilişkilerin temel normlarını ihlal ettiğini belirtti.

Açıklamada, ihtiyati tedbir kararının, Çin'in ulusal egemenliğini, güvenliğini ve kalkınma çıkarlarını savunmayı ve Çin vatandaşları, tüzel kişilikleri ve diğer kuruluşların meşru haklarını ve çıkarlarını korumayı amaçladığı vurgulandı.

ABD Hazine Bakanlığına bağlı Yabancı Varlıklar Kontrol Ofisi (OFAC), "İran'ın petrol sevkiyatında rol aldığı" gerekçesiyle Çinli Hengli Petrochemical şirketini yaptırım listesine aldığını bildirmişti. Washington yönetimi, diğer 4 şirketi de 2025'ten bu yana aynı gerekçelerle yaptırım listesine almıştı.

- "Çaydanlık rafinerileri"

Resmi gümrük rakamlarında görünmese de Çin'in, İran'ın ihraç ettiği petrolün yüzde 80'ini satın aldığı tahmin ediliyor.

İran petrolü yaptırım altında olduğundan Çin, bu petrolü doğrudan satın almaktan kaçınıyor. Petrolün büyük bölümünün, İran bayraklı gemilerle Malezya açıklarına getirilerek, bu ülke üzerinden Çin'e ihraç edildiği iddia ediliyor.

İhraç edilen petrol, kamuya ait büyük petrol şirketlerinin rafinerileri yerine genellikle Çin'in kuzeyinde Şandong eyaletinde kurulan, "çaydanlık rafinerileri" adı verilen, bağımsız küçük rafinelerde işlenerek piyasaya sürülüyor. ABD'nin yaptırım uyguladığı şirketler bu türden bağımsız rafineri işletmeleri olarak biliniyor.

Çin, İran petrolünü, dünya fiyatlarının altında, "petro-yuan anlaşmaları" adı verilen, petrolün yuan cinsinden değerine karşılık Çin'in İran'a imalat ürünleri satmasına dayanan özel düzenlemelerle satın alıyor.

Bekayi, ABD merkezli X şirketinin sosyal medya platformundaki hesabından yaptığı paylaşımda, ABD Başkanı Trump'ın İran gemilerine ABD'nin müdahalelerine ilişkin "Bir bakıma korsan gibiyiz" şeklindeki açıklamasına tepki gösterdi.

"Amerika Birleşik Devletleri Başkanı, İran gemilerine yasadışı el konulmasını açıkça 'korsanlık' olarak nitelendirerek, 'Biz korsanlar gibi davranıyoruz' diye cüretkarca övünmüştür." değerlendirmesinde bulunan Bekayi, bunun bir "dil sürçmesi" olmadığını söyledi.

Bekayi paylaşımda, şunları kaydetti:

"Bu, uluslararası denizcilik seyrine yönelik eylemlerinin suç teşkil eden niteliğine dair doğrudan ve mahkum edici bir itiraftı. Uluslararası toplum, Birleşmiş Milletler (BM) üyesi devletler ve BM Genel Sekreteri (Antonio Guterres) uluslararası hukukun bu kadar bariz ihlallerinin normalleştirilmesini kesin bir şekilde reddetmeli."

ABD Başkanı Trump, ABD güçlerinin İran'ın ticari gemilerine saldırı ve müdahalelerine ilişkin dün yaptığı bir açıklamada, "Bir bakıma korsan gibiyiz ama oyun oynamıyoruz." ifadelerini kullanmıştı.

ABD Başkanı Donald Trump, Florida'nın Palm Beach şehrinde dün akşam düzenlenen bir etkinlikte konuştu.

ABD'nin İran'a karşı uyguladığı deniz ablukasına değinen Trump, "Okyanusun üzerinde büyük hoparlörlerle (İran gemilerine) 'silahı doğrulttuk, geminizi döndürün' diyoruz. Onlar da 'evet, evet, İran'a geri dönüyoruz' diyorlar" ifadesini kullandı.

Trump, ABD Donanması'nın 19 Nisan'da İran'a ait Touska adlı kargo gemisine el koyma olayına ilişkin, "Gemiyi ele geçirdik. Kargoyu ele geçirdik. Petrolü ele geçirdik. Çok kârlı bir iş. Bunu yapacağımızı kim düşünürdü ki biz korsanlar gibiyiz. Bir bakıma korsan gibiyiz ama oyun oynamıyoruz" diye konuştu.

İran'ın Orta Doğu'da 47 yıldır herkesi ezdiğini ve zorbalık yaptığını savunan Trump, "Şimdi radarları, liderleri kalmadı. Kiminle muhatap olacağımızı bilemiyoruz. Hiç kimsenin lider olmak istemediği tek ülke" ifadesini kullandı.

ABD medyasına göre, Pentagon, daha önce sorun yaşadığı Anthropic'i "ulusal güvenlik riski" olarak nitelemesinin ardından diğer yapay zeka şirketleriyle anlaştı.

Aralarında Microsoft, Amazon ve Google gibi isimlerin de yer aldığı yapay zeka alanında önde gelen 7 şirket, teknolojilerini Pentagon'un gizli bilgisayar ağlarında kullanmak üzere anlaşmaya vardı.

Savunma Bakanlığının Baş Teknoloji Sorumlusu Emil Michael, CNBC'ye verdiği demeçte, Anthropic'e bağımlı olmayı "sorumsuzluk" olarak niteleyerek, "Bir ortağın, bizimle istediğimiz şekilde çalışmak istemediğini öğrendiğimizde, birden fazla farklı sağlayıcıya sahip olduğumuzdan emin olmak istedik." ifadelerini kullandı.

Pentagon Sözcüsü, anlaşmaların mali şartları hakkında yorum yapmaktan kaçınırken, Bakanlığın savaş alanında veri analizi yapmak ve karar alma süreçlerini iyileştirmek için yapay zeka teknolojilerini kullanmayı planladığı aktarıldı.

- Hükümet ile Anthropic arasındaki gerilim

Yapay zeka firması Anthropic'in, Claude modelini "tüm yasal askeri amaçlar" için kullanıma açmayı reddetmesi ve askeri kullanıma dair güvenlik endişeleri, Pentagon ile anlaşmazlıklara yol açmıştı.

ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth, 24 Şubat'ta Anthropic'e ültimatom vermiş, Pentagon'un şirketin yapay zekasını istediği şekilde kullanmasına 27 Şubat'a kadar izin vermedikleri takdirde hükümetle sözleşmelerini kaybetme riskinin bulunduğunu söylemişti.

ABD Başkanı Donald Trump da 27 Şubat'ta Pentagon ile Anthropic arasında yaşanan tartışmaların ardından tüm federal kurumlara Anthropic teknolojisinin kullanımının derhal durdurulması talimatı vermişti.

Ardından Pentagon, 6 Mart'ta teknolojisinin ABD vatandaşlarının gözetlenmesinde ve tam otonom silahlarda kullanılmasını kabul edemeyeceğini açıklayan firmayı "tedarik güvenliği açısından riskli" ilan etmişti.

Anthropic, 9 Mart'ta ABD hükümetine karşı iki dava açarak, Pentagon yetkililerinin yapay zeka güvenliği konusundaki tutumundan dolayı şirkete yasa dışı şekilde misilleme yaptığını iddia etmişti.

ABD Başkanı Donald Trump, Avrupa Birliği menşeli araçlara yönelik tarifelerin gelecek haftadan itibaren yüzde 25’e çıkarılacağını duyurdu.

Trump, “Avrupa Birliği’nin üzerinde tam mutabakata vardığımız Ticaret Anlaşması’na uymadığı gerçeğine dayanarak, gelecek hafta Amerika Birleşik Devletleri’ne giren Avrupa Birliği menşeli otomobil ve kamyonlara uygulanan tarifeleri artıracağımı memnuniyetle duyuruyorum. Tarife yüzde 25’e çıkarılacaktır'' dedi.

İran hakkında konuşan Trump, ''İran'ın verdiği son tekliften memnun olmadım. Yani, bir anlaşma yapmak istiyorlar ama ben bundan memnun değilim, bu yüzden ne olacağını göreceğiz. İran bir anlaşma yapmak istiyor çünkü aslında neredeyse hiç askeri güçleri kalmadı ve bir anlaşma yapmak istiyorlar, ancak ben bundan memnun değilim'' açıklamasında bulundu.

İran Devlet Medyası, İran tarafından hazırlanan son teklifin ABD tarafına gönderildiğini açıkladı. Yeni teklif, Pakistanlı arabulucular aracılığıyla dün iletildi.

Geçen ay gerçekleştirilen ABD ile İran arasındaki doğrudan müzakerelerde ilerleme sağlanamamıştı.

ABD-İran görüşmeleri yeniden canlanacak mı?

Pakistan, İran ile ABD arasında arabulucu rolünü sürdürmeye devam ederken, İslamabad yönetiminin taraflar arasında teklif ve mesajları ilettiği de belirtiliyor.

İran tarafından iletilen yeni teklifin, taraflar arasındaki görüşmeleri yeniden canlandırmayı amaçladığı bildirildi.

Amerikan yayın kuruluşu CBS'in konuya yakın bir yetkiliye dayandırdığı haberine göre, ABD'nin İran'a saldırılarının maliyeti kamuoyuna açıklanan rakamın neredeyse 2 katı.

Yetkili, Pentagon yetkililerinin bu hafta Kongre'de verdiği ifadelerde operasyonun maliyetini 25 milyar dolar civarı olarak açıkladığını ancak bu rakamın gerçekleri yansıtmadığını kaydetti.

Pentagon yetkililerinin açıkladığı rakamlara, hasar alan ya da kaybedilen ekipmanların maliyetinin dahil edilmediğini belirten yetkili, gerçek rakamın 50 milyar dolar civarında olduğunu aktardı.

- ⁠ABD-İsrail'in İran'a saldırıları

İsrail ve ABD, Tahran ile Washington yönetimleri arasında müzakereler sürerken 28 Şubat'ta İran'a askeri saldırı başlattı.

İran da İsrail'in yanı sıra ABD üslerinin bulunduğu Katar, Birleşik Arap Emirlikleri ve Bahreyn başta olmak üzere bazı bölge ülkelerinde belirlediği hedeflere saldırılarla karşılık verdi.

ABD-İsrail saldırılarında, İran lideri Ayetullah Ali Hamaney'in yanı sıra çok sayıda üst düzey yetkili öldü.

Mali takviminde 28 Mart 2026'da biten üç aylık dönemi 2026 mali yılının ikinci çeyreği olarak kabul eden Apple, bilançosunu açıkladı.

Buna göre, şirketin geliri bu dönemde yıllık bazda yaklaşık yüzde 17 artışla 111,2 milyar dolara yükseldi. Apple, geçen yılın aynı döneminde 95,4 milyar dolar gelir elde etmişti.

Şirketin net karı da aynı dönemde yüzde 19 artarak 29,6 milyar dolara ulaştı. Firma, geçen yılın aynı döneminde 24,8 milyar dolar net kar açıklamıştı.

Apple'ın hisse başına karı da söz konusu dönemde 1,65 dolardan 2,01 dolara yükseldi.

Şirketin geliri ve net karı bu dönemde piyasa beklentilerinin üzerinde gerçekleşti.

- iPhone satışları arttı

Söz konusu dönemde Apple'ın iPhone, Mac ve iPad satışlarında artış kaydedildi.

iPhone satışlarının tutarı, 28 Mart'ta biten üç aylık dönemde yıllık yüzde 22 artışla yaklaşık 57 milyar dolar oldu.

Şirketin iPhone satışları, bu dönemde artmasına rağmen piyasa beklentilerinin altında kaldı.

Aynı dönemde Mac satışları yaklaşık yüzde 6 artarak 8,4 milyar dolara, iPad satışları da yüzde 8 artışla 6,9 milyar dolara çıktı.

- 100 milyar dolara kadar hisse geri alımı açıklandı

Şirketten yapılan açıklamada, Apple'ın hizmet gelirlerinin yüzde 16 artarak 30,98 milyar dolara ulaştığı ve çeyreklik rekorunu tazelediği belirtildi.

Apple Yönetim Kurulunun hisse başına 0,27 dolar tutarında nakit temettü dağıtılmasına karar verdiği bildirilen açıklamada, bunun yüzde 4'lük bir artışı temsil ettiği aktarıldı.

Açıklamada ayrıca, Yönetim Kurulunun Apple'ın adi hisse senetlerinden 100 milyar dolara kadarı geri alımın öngörüldüğü bir programı onayladığı kaydedildi.

Trump, Oval Ofis'te düzenlediği başkanlık kararnamesi imza töreninin ardından basın mensuplarının gündeme ilişkin sorularını yanıtladı.

Fed Başkanı Powell'ın görev süresi sona erdikten sonra bankanın yönetim kurulunda kalma kararına ilişkin görüşü ve bu konuda bir adım atıp atmayacağı sorulan Trump, "Hayır, umurumda değil, kalırsa kalsın." yanıtını verdi.

Trump, "Ben sadece Kevin'ın (Warsh) başkan olmasından emin olmak istedim." dedi.

Powell'ın başkanlık görevinin sona ermesinin ardından yönetim kurulunda kalacağını açıklamasını "çok sıra dışı" olarak nitelendiren Trump, "Bunu tahmin etmiştim çünkü açıkçası onu kim işe alır ki? Bu yüzden kalacağını tahmin etmiştim." diye konuştu.

Donald Trump, Powell için "Olumsuz bir güç." ifadesini kullanarak, onunla ilgili Fed binasının tadilat maliyetinin kendisini faiz oranlarından daha çok kızdıran bir konu olduğunu aktardı.

Fed Başkanı Powell, 29 Nisan'da düzenlediği basın toplantısında, başkan olarak görev süresi 15 Mayıs'ta sona erdikten sonra henüz belirli olmayan bir süre boyunca yönetim kurulu üyesi olarak görevine devam edeceğini açıklamıştı.

Sorumlu Federal Bütçe Komitesi'nden (CRFB) yapılan açıklamada, Ekonomik Analiz Bürosu'nun yeni verilerine göre, 31 Mart itibarıyla ABD'de kamu elindeki borcun 31,27 trilyon dolar olduğu, son 12 aylık döneme ait nominal GSYH'nin de 31,22 trilyon dolar olarak tahmin edildiği belirtildi.

Açıklamada, mart ayı sonunda ülkenin ulusal borcunun GSYH'sinin yüzde 100,2'sine ulaştığı kaydedildi.

CRFB Başkanı Maya MacGuineas, konuya ilişkin değerlendirmesinde, "Ulusal borç artık ABD ekonomisinden daha büyük ve tarihsel ortalamanın yaklaşık iki katı. Son yıllarda mali gidişata dair pek çok uyarı yapıldı ancak bu gelişme özellikle güçlü bir alarm niteliğinde. Asıl soru, Washington'daki liderlerin bunu dikkate alıp almayacağıdır." ifadelerini kullandı.

Borcun GSYH'nin yüzde 100'ünü aşmasının ardından, İkinci Dünya Savaşı sonrasında görülen yüzde 106'lık rekor seviyenin de yakında aşılabileceğini belirten MacGuineas, bu kez borçlanmanın küresel bir savaş gibi olağanüstü bir durumdan değil, iki partinin de zor mali kararları ertelemesinden kaynaklandığını savundu.

- "Artan borç ekonomik refahı olumsuz etkiliyor"

MacGuineas, artan borcun ekonomik refahı ve gelecek nesilleri olumsuz etkilediğini vurgulayarak, yüksek borcun gelir artışını yavaşlattığını, faiz oranlarını yükselttiğini ve enflasyonist baskıları artırdığını kaydetti.

Çözüm için borç artışının durdurulması gerektiğine işaret eden MacGuineas, yeni harcamaların veya vergi indirimlerinin daha güçlü mali kurallarla dengelenmesini önerdi.

MacGuineas, "Borcu istikrara kavuşturmak ve ekonomideki payını azaltmak için çok daha ileri gitmemiz gerekecek, yaklaşık 10 trilyon dolarlık bir bütçe açığı azaltımına ihtiyacımız var." değerlendirmesinde bulundu.

- Fitch, ABD'nin borcunun kredi notu riskleri konusunda uyardı

Uluslararası kredi derecelendirme kuruluşu Fitch Ratings'ten yapılan açıklamada da ABD'nin genişleyen bütçe açıkları ve yükselen borç seviyesinin ülkenin kredi notu açısından temel bir zorluk oluşturduğunu belirtti.

Kredi derecelendirme kuruluşu, yapısal olarak yüksek seyreden bütçe açıklarının ABD'nin borç yükünü diğer "AA" kredi notu kategorisindeki ülkelerin oldukça üzerine taşımaya devam edeceğini kaydetti.

ABD'de mali görünümün geçen yıl kabul edilen vergi indirimi yasası nedeniyle 2026'da daha da bozulacağına işaret edilen açıklamada, ancak gümrük tarifelerinden elde edilen gelirlerin bu etkinin yaklaşık yarısını dengelemesinin beklendiği bildirildi.

ABD'nin hükümet içi yükümlülükler dahil toplam brüt borcu ise yaklaşık 39 trilyon dolar seviyesinde bulunuyor.

BoE'den yapılan açıklamada, politika faizini yüzde 3,75 seviyesinde sabit bırakma kararı alındığı belirtildi.

Faizi sabit tutma kararının 1'e karşı 8 oyla alındığının ifade edildiği açıklamada, kurul üyelerinden sadece Başekonomist Huw Pill'in faiz artırımı yönünde oy kullandığı bilgisi verildi.

Açıklamada, Orta Doğu'daki savaşın enerji arzını ve ulaşım ağlarını olumsuz etkilediği, bunun da hane halkı yakıt maliyetlerini artırdığı belirtildi.

BoE'nin açıklamasında, para politikasının küresel enerji fiyatlarını doğrudan etkileyemeyeceği ancak yüksek enflasyonun ekonomi üzerinde kalıcı bir hasar bırakmaması için gerekli adımların atılacağı bildirildi.

Banka, durumu yakından izlediğini ve enflasyonu orta vadede yüzde 2'lik hedefe döndürme konusundaki kararlılığını yineledi.

BoE, 2024 yılının ortasından bu yana 6 kez faiz indirimine gitmiş, en son aralık ayında gevşeme adımını atmıştı.

Piyasa analistleri, BoE'nin bir sonraki hamlesinin verilerin seyrine göre haziran ayında faiz artırımı yönünde olabileceğini öngörüyor.

İngiltere'de enflasyon, özellikle akaryakıt fiyatlarındaki artışın etkisiyle şubat ayı öngörülerini aşarak yüzde 3,3'e yükselirken, İngiltere Merkez Bankası enflasyonun yılın ilerleyen dönemlerinde daha da yükselebileceği uyarısında bulundu.

BoE Başkanı Andrew Bailey, son günlerde finans piyasalarına verdiği mesajda, Orta Doğu'daki savaşın süresi ve ekonomik etkilerine ilişkin belirsizlikler devam ederken faiz artırımı beklentilerinin "erken" olduğunu ifade etmişti.

İngiltere, G7 ülkeleri arasında en yüksek politika faizi oranına sahip ülke konumunda bulunuyor.

Bu arada, Orta Doğu'daki savaşın etkisiyle ekonomik görünüm de zayıflıyor. Uluslararası Para Fonu, söz konusu savaş nedeniyle İngiltere için 2026 yılı büyüme öngörüsünü, büyük sanayi ülkeleri arasında en sert düşüşle yüzde 1,3'ten yüzde 0,8'e indirdi.

Alphabet, 2026'nın ilk çeyreğine ilişkin bilançosunu açıkladı.

Buna göre, Alphabet'in yılın ilk çeyreğinde elde ettiği gelir geçen senenin aynı dönemine göre yüzde 22 artarak 109,9 milyar dolara çıktı. Şirket, 2025'in ilk çeyreğinde 90,2 milyar dolarlık gelir sağlamıştı.

Şirketin net karı da ilk çeyrekte geçen yılın aynı dönemine kıyasla yaklaşık yüzde 81 artışla 62,6 milyar dolara ulaştı. Alphabet, geçen yılın ilk çeyreğinde 34,5 milyar dolar net kar elde etmişti.

Firmanın geçen yılın ocak-mart döneminde 2,81 dolar olan hisse başına karı da bu senenin aynı döneminde 5,11 dolara yükseldi.

Alphabet'in geliri ve karı piyasa beklentilerinin üzerinde gerçekleşti.

Şirketten yapılan açıklamada, üç aylık temettü ödemelerinde yüzde 5 artışa gidileceği duyuruldu.

- Amazon'un satışları ilk çeyrekte arttı

Amazon, 2026'nın ocak-mart dönemine ilişkin bilançosunu yayımladı.

Buna göre, Amazon'un net satışları bu yılın ilk çeyreğinde geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 17 artarak 181,5 milyar dolara yükseldi. Şirketin net satışları, geçen yılın ilk çeyreğinde 155,7 milyar dolar olarak kayıtlara geçmişti.

Amazon'un net karı da yılın ilk çeyreğinde yüzde 77 artarak 30,3 milyar dolara çıktı. Şirket, geçen yılın aynı döneminde 17,1 milyar dolar net kar elde etmişti.

E-ticaret devinin geçen yılın ilk çeyreğinde 1,59 sent olan hisse başına karı, bu yılın aynı döneminde 2,78 dolara yükseldi.

Şirketin geliri ve karı, bu dönemde piyasa beklentilerini aştı.

Amazon, bu yılın ikinci çeyreğinde ise 194 milyar dolar ile 199 milyar dolar arasında net satış beklediğini açıkladı.

- Meta'nın karı yüzde 61 yükseldi

Facebook, Instagram ve WhatsApp'ın sahibi Meta ise 2026'nın ilk çeyreğine ilişkin bilançosunu açıkladı.

Buna göre, şirketin geliri, ilk çeyrekte geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 33 artışla 56,3 milyar dolara yükseldi. Meta, geçen yılın aynı döneminde 42,3 milyar dolar gelir elde etmişti.

Meta'nın net karı da bu yılın ilk çeyreğinde yüzde 61 artarak 26,8 milyar dolara çıktı. Şirket, geçen yılın aynı döneminde 16,6 milyar dolar kar açıklamıştı.

Şirketin geçen yılın ilk çeyreğinde 6,43 dolar olan hisse başına karı bu yılın aynı döneminde 10,44 dolara ulaştı.

Meta'nın geliri ve karı söz konusu dönemde piyasa beklentilerinin üzerinde gerçekleşti.

Şirket, bu yılın ikinci çeyreğinde de 58 milyar dolar ile 61 milyar dolar arasında gelir beklediğini bildirdi.

- Microsoft'un karı yüzde 23 arttı

Mali takviminde 31 Mart'ta biten üç aylık dönemi 2026 mali yılının üçüncü çeyreği olarak kabul eden Microsoft bilançosunu açıkladı.

Buna göre, şirketin geliri ocak-mart döneminde geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 18 artarak 82,9 milyar dolara yükseldi. Microsoft, geçen yılın aynı döneminde 70,1 milyar dolarlık gelir elde etmişti.

Şirketin geliri, bu dönemde piyasa beklentilerinin üzerinde gerçekleşti.

Microsoft'un net karı da aynı dönemde yüzde 23 artışla 31,8 milyar dolara çıktı. Firmanın net karı geçen senenin aynı döneminde 25,8 milyar dolar olarak kaydedilmişti.

Şirketin hisse başına karı, bu dönemde 3,46 dolardan 4,27 dolara yükseldi.

Microsoft'un karı da söz konusu dönemde piyasa beklentilerini geride bıraktı.

Ayrıca şirketin Azure ve diğer bulut hizmetleri geliri yüzde 40 arttı.

Powell, Fed'in politika faizini beklentiler doğrultusunda yüzde 3,5-3,75 aralığında tutmasının ardından basın toplantısı düzenledi.

Fed Başkanı olarak görev süresi 15 Mayıs'ta resmi olarak dolmadan önceki son Federal Açık Piyasa Komitesi (FOMC) toplantısına başkanlık eden Powell, veda niteliğinde açıklamalarda bulundu.

Powell, bunun başkan sıfatıyla düzenlediği son basın toplantısı olduğunu belirterek, Fed başkanı adayı Kevin Warsh'u tebrik etti ve başarı dileklerini iletti.

Fed binalarının yenilenmesiyle ilgili projede "maliyet aşımlarının" incelenmesine yönelik başlatılan soruşturmanın kapatılmasına değinen Powell, son gelişmeleri memnuniyetle karşıladığını ancak Başsavcı Jeanine Pirro'nun soruşturmanın gerektiğinde yeniden açılabileceğine dair ifadelerini hatırlattı.

Powell, ABD Adalet Bakanlığının Fed'in Genel Müfettişi tarafından yapılacak bir yönlendirme olmadığı sürece soruşturmayı yeniden açmayacaklarına dair güvence verdiğini aktardı.

Soruşturma şeffaflık ve kesinlik içinde tam anlamıyla sonuçlanana dek yönetim kurulundan ayrılmayacağına dair sözünün arkasında olduğunu vurgulayan Powell, süreci dikkatle izlediğini kaydetti.

- "Kevin Warsh onaylanıp yemin ettiğinde başkan o olacak"

Powell, "Başkanlık görevim 15 Mayıs'ta sona erdikten sonra, henüz belirlenmemiş bir süre boyunca yönetim kurulu üyesi olarak görevime devam edeceğim. Yönetim kurulu üyesi olarak düşük profilli bir tutum sergilemeyi planlıyorum." dedi.

Warsh'un Senato onayını almasıyla görevi devredeceğini belirten Powell, "Fed Yönetim Kurulu'nun yalnızca tek bir başkanı olur. Kevin Warsh onaylanıp yemin ettiğinde başkan o olacak." diye konuştu.

- "Yönetim kurulu üyeliğinden uygun olduğunu düşündüğüm zaman ayrılacağım"

Yönetim kurulunda kalma kararının arkasındaki nedenlerin sorulması üzerine Powell, temel endişesinin Fed'e yönelik "bir dizi yasal saldırı" olduğunu söyledi.

Powell, bu saldırıların kurumu yıpratmasından ve siyasi faktörlerden bağımsız şekilde para politikasını yürütme kabiliyetini riske atmasından endişe ettiğini ifade etti.

Yönetim kurulu üyeliğinden ayrılma zamanlamasına ilişkin de Powell, "Bunu yapmanın uygun olduğunu düşündüğüm zaman ayrılacağım." dedi.

Yönetim kurulunda kalmasının siyasi bir hamle olduğu yönündeki eleştirilere de yanıt veren Powell, durumu bu şekilde görmediğini, kararının mevcut gelişmelere bağlı olduğunu dile getirdi.

Powell, her yönetimin Fed'in politika araçlarının başka amaçlar için yeniden kullanmanın iyi olacağını düşündüğüne işaret ederek, ancak buna direndiklerini anlattı.

"Başkan istediği için" veya "seçimler yaklaştığı için" karar almadıklarını vurgulayan Powell, "Eğer böyle yapsaydık, hiçbir güvenilirliğimiz kalmazdı. Piyasalar bize olan güvenini kaybederdi ve enflasyonu kontrol etme yeteneğimiz ve saygınlığımız ortadan kalkardı." diye konuştu.

- "Kısa vadede yükselen enerji fiyatları enflasyonu yukarı çekecek"

Konuşmasında para politikasına ilişkin değerlendirmelerde de bulunan Powell, enflasyonun yüksek seyrettiğini, bunun kısmen küresel enerji fiyatlarındaki son artışı yansıttığını dile getirdi.

Powell, değişken enerji ve gıda fiyatlarını içermeyen çekirdek enflasyondaki artışa işaret ederek, bunun da büyük ölçüde tarife uygulamalarının mal fiyatları üzerindeki etkilerini yansıttığını aktardı.

Enflasyon beklentilerine ilişkin kısa vadeli göstergelerin muhtemelen petrol fiyatlarındaki artış nedeniyle yükseldiğini belirten Powell, uzun vadeli beklentilere ilişkin göstergelerin çoğunun ise hedefle uyumlu olmayı sürdürdüğünü kaydetti.

Powell, ekonomik görünümün son derece belirsiz olmaya devam ettiğini ve Orta Doğu'daki çatışmanın da bu belirsizliği daha da artırdığını ifade etti.

Ekonomiye yönelik olası etkilerinin boyutu ve süresinin çatışmanın seyri gibi belirsizliğini koruduğuna işaret eden Powell, "Kısa vadede, yükselen enerji fiyatları genel olarak enflasyonu yukarı çekecek." dedi.

- "Tarife enflasyonunun gelecek iki çeyrekte ortadan kalkmasını bekliyoruz"

Powell, uzunca bir süredir "gümrük vergilerinin bir defaya mahsus bir fiyat artışına yol açacağı ve bu artışın zamanla ortadan kalkacağı" yaklaşımını benimsediklerine işaret ederek, bunun gelecek iki çeyrek içinde gerçekleşmesini beklediklerini anlattı.

Enerji fiyatlarının henüz zirve noktasına ulaşmadığını dile getiren Powell, bu nedenle faiz indirimlerini düşünmeden önce bunun arka planını ve tarifeler konusunda ilerleme kaydedilmesini görmek isteyeceklerini anlattı.

Powell, FOMC'de daha tarafsız ifadelerin kullanımını, böylece faiz artırımının faiz indirimiyle eşit derecede muhtemel sayılmasını destekleyen üyelerin sayısının arttığını söyledi.

Fed Başkanı Powell, kararda karşı yönde oy kullananların "şu an faiz artırmamız gerekiyor" şeklinde düşünmediklerini vurguladı.

- "İki yönde de adım atmak için uygun bir konumdayız"

Nötr faiz oranının üst sınırında veya belki hafif kısıtlayıcı bölgede olduklarını kaydeden Powell, mevcut politika duruşunun "bekle-gör" yaklaşımına olanak tanıyacak bir seviyede olduğunun altını çizdi.

Powell, "Politika faizimizin uygun bir seviyede olduğunu düşünüyoruz. Artırmamız gerekirse, bunu kesinlikle sinyal vereceğiz ve kesinlikle yapacağız. İndirmemiz gerekirse, ya da indirmek uygun olursa, o zaman tam tersini sinyal vereceğiz. Her iki yönde de adım atmak için uygun bir konumdayız." diye konuştu.

Salgın, Ukrayna'daki savaş, gümrük vergileri ve İran'daki çatışmalar dolayısıyla petrol fiyatlarındaki yükseliş gibi dört önemli arz şoku yaşadıklarını anımsatan Powell, her bir arz şokunun enflasyonu ve işsizliği yukarı yönlü tetikleme potansiyeline sahip olduğunu ifade etti.

ABD Merkez Bankası (Fed), politika faizini beklentiler doğrultusunda yüzde 3,5-3,75 aralığında sabit tuttu.

Fed'den yapılan açıklamada, faiz oranının sabit tutulması kararının 4'e karşı 8 oyla alındığı bildirildi.

Fed Yönetim Kurulu Üyesi Stephen Miran'ın 25 baz puanlık faiz indiriminden yana olduğu için karşı oy kullandığı belirtilen açıklamada, Beth Hammack, Neel Kashkari ve Lorie Logan'ın ise politika faizinin sabit tutulmasını destekledikleri ancak şu aşamada karar metnine "gevşeme eğiliminin" dahil edilmesine itiraz ettikleri için karşı oy verdikleri aktarıldı.

Federal Açık Piyasa Komitesi (FOMC) üyeleri arasında 4 karşı oy en son Ekim 1992'de kullanılmıştı.

Son göstergelerin ekonomik faaliyetin sağlam bir hızda genişlediğine işaret ettiği belirtilen açıklamada, istihdam artışlarının ortalama olarak düşük seyrettiği, işsizlik oranının ise son aylarda kayda değer bir değişim göstermediği kaydedildi.

Açıklamada, enflasyonun kısmen küresel enerji fiyatlarındaki son artışı yansıtacak şekilde yüksek seviyelerde olduğu aktarıldı.

Bankanın açıklamasında, "Orta Doğu'daki gelişmeler, ekonomik görünüme ilişkin belirsizliğin yüksek düzeyde seyretmesine katkıda bulunuyor." ifadesi kullanıldı.

Uzun vadede maksimum istihdam ve yüzde 2 enflasyona ulaşılmasının hedeflendiği vurgulanan açıklamada, hedeflerin desteklenmesi amacıyla federal fon oranı için hedef aralığın yüzde 3,5-3,75 aralığında tutulmasına karar verildiği belirtildi.

- Fed yılbaşından bu yana politika faizinde değişikliğe gitmedi

Fed, geçen yılın ilk beş toplantısında politika faizini sabit tutarken, eylül, ekim ve aralık aylarında toplam 75 baz puan indirime gitmişti.

Banka, geçen yıl art arda üç faiz indirimi yapmasının ardından bu yılın ilk iki toplantısında da politika faizini sabit tutmuştu.

İran'ın küresel enerji piyasası için kritik önemdeki Hürmüz Boğazı'nı fiilen kapatması nedeniyle gözler petrol sevkiyatı için alternatif güzergâhlara çevrildi.

Hürmüz Boğazı'ndaki riskler bundan 40 yıl önce de gündeme gelmişti. 1980-1988 yılları arasında süren İran-Irak Savaşı'nda, her iki taraf da boğazdaki petrol tankerlerini defalarca hedef alarak dünyanın en önemli ham petrol damarlarından birini savaş alanına dönüştürmüştü.

İran-Irak Savaşı sonrasında Suudi Arabistan, Kızıldeniz'deki Yanbu limanına uzanan Doğu-Batı Boru Hattı'nı inşa etti. Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) ise Abu Dabi Emirliği'nden Umman Körfezi'ne uzanan Habşan-Fucayra Boru Hattı projesini hayata geçirdi.

Hürmüz Boğazı'nın kırılganlığı, 28 Şubat'ta ABD ile İsrail'in İran'a karşı başlattığı savaşla yeniden gündeme geldi. Tahran, saldırıya uğraması halinde boğazı kapatacağına dair tehditlerini uygulamaya koydu. Böylelikle, dünya petrol arzının yaklaşık beşte biri kesintiye uğramış oldu.

Artık Hürmüz Boğazı'ndaki risklerin azaltılmasına odaklanılıyor. Birçok ülke, bu su yolunun bir daha asla aynı şekilde "silah olarak" kullanılmamasını sağlamaya çalışıyor.

Enerji piyasası, diğer petrol üreticilerinin üretimini artırmasına bel bağlarken; Çin, Hindistan ve Avrupa Birliği (AB) gibi küresel güçler ile çevre örgütleri, yenilenebilir enerjiye daha hızlı yatırım yapılmasını istiyor.

Körfez ülkeleri "baypas" arayışında

Körfez ülkelerinin liderleri ise daha fazla ham petrolün boğazı "baypas ederek" geçmesini sağlayacak ve uzun vadede ihracatı güvence altına alacak yeni planları hayata geçirmeyi hedefliyor.

Financial Times gazetesi, bu ayın başlarında Suudi Arabistan, BAE ve diğer ülkelerin mevcut boru hatlarına paralel yeni petrol boru hatları yapmayı değerlendirdiğini yazdı. Gazetenin haberine göre, alternatif kıyı şeritlerinde genişletilmiş ihracat terminalleri kurmak da planlar arasında.

ABD merkezli düşünce kuruluşu Atlantic Council'in kıdemli üyesi Landon Derentz, Trump yönetimini bu yeni projeleri ABD fonlarıyla desteklemeye çağırdı.

Derentz, yakın tarihli bir yazısında, "Gemileri bu darboğazdan zorla geçirmek yerine, ABD ve müttefikleri bu bölgenin çevresinde hızla altyapı inşa etmelidir" görüşünü dile getirdi.

"Suudi Arabistan'ın baypas altyapıyla bu darboğazı rahatlatabildiğini kanıtladığını" belirten Derentz, "Bu model artık yaygınlaştırılmalıdır" dedi.

Suudi Arabistan'daki mevcut bin 200 kilometrelik boru hattı, savaş öncesinde günlük 5 milyon varil olan taşımayı 7 milyon varile yükselterek maksimum kapasite ile çalışıyor.

Boru hattı kapasitesi "iki katına" çıkmalı

Bu önlemler küresel petrol piyasalarına bir tampon görevi görse de Dubai merkezli önde gelen danışmanlık şirketi Qamar Energy'nin CEO'su Robin Mills, bunun yeterli olmadığına dikkati çekiyor.

DW'ye konuşan Mills, "Savaştan önce boğazdan günde yaklaşık 15 milyon varil ham petrol geçiyordu” diyerek bu miktarı karşılamak için "boru hattı kapasitesinin iki katına çıkarılması gerektiğini" vurguluyor.

Financial Times'a konuşan yetkililer ve enerji uzmanlarına göre yeni boru hatları pahalı, inşası zaman alıyor ve bazen de siyasi açıdan karmaşık olmalarına rağmen, Körfez ülkelerinin gelecekte olası tedarik kesintilerine maruz kalma riskini azaltabilmelerinin tek yolu.

Mills, Hürmüz Boğazı'nı baypas etme planlarının çoğunun yıllardır gündemde olduğunu ancak mesafe, maliyet ve bölgesel rekabet nedeniyle ilerleme kaydedilemediğini söylüyor.

Bazı ülkeler için Hürmüz'den başka yol yok

Mills, Suudi Arabistan veya BAE için yeni rotaların "neredeyse hemen uygulamaya geçirilebileceğini" belirterek inşalarının birkaç yıl sürebileceğini ifade ediyor.

Uzman isim, Kuveyt, Bahreyn ve Katar'ın ise "büyük bir coğrafi sorunla karşı karşıya olduğunu" vurguluyor. Bu ülkelerin alternatif kıyı şeridi bulunmaması nedeniyle, hidrokarbon ihracatlarının neredeyse tamamı Hürmüz Boğazı'ndan geçiyor:

"Büyük olasılıkla Suudi Arabistan ya da İran üzerinden geçmeleri gerekecek. Bu da uzun boru hatları ve karmaşık siyasi müzakereler anlamına geliyor, muhtemelen bu süreç de en az üç ila dört yıl sürer."

IEA'nın önerisi: Basra-Ceyhan Boru Hattı

Körfez ülkeleri dışında, uluslararası kuruluşlar da kapsamlı risk azaltma çabalarının bir parçası olarak yeni çözümler için baskı yapıyor. Örneğin, Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), Irak'tan Adana'daki Ceyhan limanına uzanan büyük çaplı yeni bir boru hattı kurulması çağrısında bulundu.

IEA Genel Direktörü Fatih Birol, geçen hafta Hürriyet'ten Sefer Levent'e verdiği röportajda şunları söyledi:

"Ben bir Basra-Ceyhan (BC) Boru Hattı'nın son derece çekici olabileceğini hem Irak hem Türkiye hem de bölgesel arz güvenliği açısından ve özellikle Avrupa açısından son derece önemli bir proje olduğunu düşünüyorum. Finansman sorununun da aşılabilir olduğuna inanıyorum."

Irak, batı boru hattı projesini hızlandırıyor

Irak'ın kuzeydeki Kerkük bölgesinden Türkiye'ye uzanan mevcut boru hattı 1970'lerde inşa edilmiş ve iki buçuk yıllık bir kesintinin ardından geçen Eylül ayında yeniden faaliyete geçirilmişti. Şu anda bu boru hattı günde 250 bin varile kadar petrol taşıyor.

Hürmüz krizi, diğer batı güzergâhlarına da yeni bir ivme kazandırdı. Bu ayın başlarında Irak hükümeti, güneyden Suriye sınırına doğru uzanan 4,6 milyar dolarlık Basra-Hadise etabını ihale aşamasına taşıdı.

Bu 685 kilometrelik hat, gelecekte Ürdün'ün Kızıldeniz kıyısındaki Akabe Limanı'na ya da muhtemelen Suriye veya Türkiye'ye kadar uzatılabilecek kritik bir ilk etap olarak görülüyor. Onaylanması halinde, bu hat aşamalı olarak günde 3 milyon varil petrol taşıma kapasitesine sahip olacak.

Irak ayrıca Umman'a uzanan yeni bir boru hattı projesini de değerlendiriyor. Bu konudaki ilk görüşmelerin Eylül ayında yapıldığı duyurulmuştu.

Karayolları ivme kazanıyor

Boru hatlarının yanı sıra, Körfez ülkeleri ham petrol dışındaki malların ihracatını kolaylaştırmak amacıyla Körfez devletlerini birbirine bağlayan demir yolu ve kara yolu ağlarını genişletmek için de somut planlara sahip.

GCC (Körfez İşbirliği Konseyi) Demir Yolu projesi, 2030'a kadar altı GCC ülkesinin tamamını kapsayan 2 bin 100 kilometrelik entegre bir ağ oluşturmayı hedefliyor.

Etihad Rail tarafından işletilen BAE demiryolu ağı, savaş sırasında konteynerleri Körfez limanlarından daha güvenli çıkışlara yönlendirmek amacıyla yük taşımacılığı hizmetlerini artırdı. Suudi Arabistan da demiryolu ağındaki kapasitesini artırdı ve mahsur kalan yükler için yeni güzergâhlar açtı.

Bu çabalar, tankerlerin taşıdığı devasa yüklerin yerini alamasa da tedarik zincirleri üzerindeki baskıyı şimdiden hafifletmeye başladı. Uzmanlar, bu çabaların artık boğazın gelecekte bir silah olarak kullanılmasına karşı vazgeçilmez bir güvence sağlayacağına inanıyor.

Enerji zengini Körfez ülkeleri bu projeleri gerçeğe dönüştürecek mali güce kesinlikle sahip. Kalan engelleri aşmak için gerekli siyasi iradeyi gösterip gösteremeyecekleri, bu krizin Hürmüz Boğazı'nın küresel enerji üzerindeki hâkimiyetinin sonunun başlangıcı olup olmayacağını belirleyecek.

ABD Başkanı Donald Trump, İran’a yönelik ablukayı uzun süre devam ettirmeye hazırlanılması talimatını verdi.

The Wall Street Journal’ın Salı günkü haberine göre, Trump son toplantılarda İran’ın limanlarına gidiş ve gelişleri engelleyerek ülkenin ekonomisi ve petrol ihracatı üzerindeki baskıyı sürdürmeyi tercih etti.

Habere göre Trump, diğer seçeneklerin mevcut ablukayı sürdürmeye kıyasla daha yüksek risk taşıdığını belirtiyor.

ABD ve İsrail, 28 Şubat’ta İran’a karşı ortak bir saldırı başlatmış, bunun üzerine Tahran da bölge genelinde “ABD çıkarları” olarak nitelendirdiği hedeflere, çoğu Körfez ülkelerinde olmak üzere, saldırılarla karşılık vermişti.

8 Nisan’da Pakistan arabuluculuğunda ateşkes ilan edilmiş, ardından 11-12 Nisan’da İslamabad’da görüşmeler yapılmıştı. Ancak müzakereler anlaşma sağlanamadan sona erdi.

Trump daha sonra, Tahran’dan gelecek bir teklif beklenirken ateşkesin Pakistan’ın talebi üzerine uzatıldığını söyledi.

Trump, Pazartesi günü yaptığı açıklamada, İran’ın Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasını içeren ancak nükleer programına ilişkin konuları daha sonraya bırakan son teklifini kabul etmesinin düşük ihtimal olduğunu ifade etti.

ABD Hazine Bakanlığından konuya ilişkin açıklama yapıldı.

Açıklamada, "Ekonomik Öfke" kapsamında Yabancı Varlıklar Kontrol Ofisinin (OFAC), İran'ın gölge bankacılık ağlarını yöneten ve "yaptırımların delinmesi ile İran'ın terörizme verdiği destekle bağlantılı" on milyarlarca dolar değerindeki fonların hareketini kolaylaştıran 35 kişi ve kuruluşu yaptırım listesine aldığı bildirildi.

Hazine Bakanlığının açıklamasında, söz konusu ağların Devrim Muhafızları Ordusu dahil olmak üzere İran Silahlı Kuvvetlerinin, yasa dışı petrol satışlarından elde edilen ödemeleri tahsil etmek, füzeler ve diğer silah sistemleri için hassas bileşenler satın almak ve İran'ın terör bağlantılı gruplara para transfer etmek amacıyla uluslararası finans sistemine erişmesine olanak tanıdığı öne sürüldü.

Açıklamada, bugünkü yaptırımların İran'ın uluslararası finans sistemine erişimini zorlaştırmayı, petrol gelirlerini azaltmayı ve yaptırım ihlallerinin maliyetini artırmayı amaçladığı vurgulandı.

Uluslararası finans sisteminden dışlanan İranlı bankaların İran'ın ithalat ve ihracat ödemelerini gerçekleştirmek için kullanılan binlerce yurt dışı paravan şirketi yöneten ve "rahbar" olarak bilinen özel şirketlere güvendiği iddia edilen açıklamada, bu şirketlerin hedef alındığı aktarıldı.

Açıklamada ayrıca İran'a Hürmüz Boğazı için "geçiş ücreti" ödemelerinin ciddi yaptırım riski taşıdığı konusunda finansal kurumlara uyarıda bulunuldu.

- Gölge ağlarla işbirliği yapan kurumlar da yaptırım riski altında

ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, konuya ilişkin değerlendirmesinde, İran'ın gölge bankacılık sisteminin ülkenin silahlı kuvvetleri için hayati bir "finansal can simidi" işlevi gördüğünü, küresel ticareti aksatan ve Orta Doğu'da şiddeti körükleyen faaliyetlere imkan tanıdığını iddia etti.

Bessent, finansal kurumlara yönelik "Bu ağlara imkan sağlayan veya bunlarla işbirliği yapan herhangi bir kurum, ciddi sonuçlarla karşı karşıya kalma riski altında." uyarısını yaptı.

- Çinli petrol rafinerileriyle ilgili yaptırım uyarısı

ABD Hazine Bakanlığının diğer bir açıklamasında da İran'ın petrol ihracatının yaklaşık yüzde 90'ını Çin'in aldığına işaret edilerek, bunun büyük bir kısmını bağımsız rafinerilerin ithal ettiği belirtildi.

Buradan elde edilen gelirin İran'ın silah programlarına ve ordusuna fayda sağladığı ifade edilen açıklamada, bazı Çinli rafinerilerin, dolar cinsinden işlemler yapmak ve ABD mallarını tedarik etmek için ABD finans sistemini kullandığı öne sürüldü.

Açıklamada, finans kurumları, OFAC'ın İran ham petrolünün ithalatı ve rafine edilmesinde üstlendikleri süreklilik arz eden rol nedeniyle, Çin'deki, özellikle de Shandong eyaletindeki bağımsız petrol rafinerileriyle ilişkili yaptırım riskleri konusunda uyarıldı.

Tesla, SpaceX ve X gibi şirketlerin sahibi Elon Musk, yapay zeka sohbet robotu ChatGPT'nin geliştiricisi OpenAI şirketinin kurucuları Sam Altman ve Greg Brockman'a karşı "insanlığa fayda sağlama misyonuna ihanet ettikleri" gerekçesiyle açtığı davada konuştu.

California eyaletinin Oakland kentindeki bölge mahkemesinde görülen ve pazartesi günü jüri seçimiyle başlayan davanın ikinci gününde açılış argümanları sunuldu.

Yargıç Yvonne Gonzalez Rogers'in baktığı davada Musk'ın avukatı Steven Molo, OpenAI'ın avukatı William Savitt ve Microsoft'un avukatı Russell Cohen'in yanı sıra Musk da söz aldı.

Molo, buradaki konuşmasında, davanın finansal kazanç uğruna değil, "bir bütün olarak insanlığın yararı" için açıldığını savundu.

Musk olmasaydı OpenAI'ın da olmayacağını iddia eden Molo, Musk'ın çabaları arasında önde gelen yapay zeka bilimcilerini işe almak ve eğitmek ile şirkete 38 milyon dolarlık başlangıç sermayesi sağlamanın yer aldığını söyledi.

- Musk'ın davayı ChatGPT'nin başarısından dolayı açtığı iddia edildi

OpenAI'ın avukatı Savitt de Musk'ın hiçbir zaman OpenAI'ın "tamamen kar amacı gütmeyen bir kuruluş olarak kalması gerektiği" yönünde bir görüş belirtmediğini öne sürdü.

Jüriye Musk'ın "kontrol onda olduğu sürece kar amacı güden bir yapıyı desteklediğini" anlatan Savitt, ayrıca şirkete söz verdiği fonların tamamını bağışlamadığını ve OpenAI'ın ek destek bulmak için çabalamasına neden olduğunu kaydetti.

Savitt, Musk'ın OpenAI'da "istediğini yaptıramamış" olması dolayısıyla dava açtığını savunarak, "Müvekkillerim, o olmadan yollarına devam etme ve başarıya ulaşma cesaretini gösterdiler. Bu durum Musk'ın hoşuna gitmeyebilir ancak bu bir dava açmak için gerekçe teşkil etmez." ifadesini kullandı.

OpenAI'ya 2019'dan bu yana milyarlarca dolar yatırım yapan Microsoft'un avukatı Cohen de iki şirket arasındaki ortaklığa dair bilgi verdi.

Cohen, Microsoft'un OpenAI'ın herhangi bir ihlalinden haberdar olmadığını ve Musk'ın, varsa endişelerini doğrudan şirketin üst yöneticisi Satya Nadella'ya iletebileceğini kaydetti.

Ayrıca Cohen, Musk'ın Microsoft'a yönelik iddialarını ChatGPT'nin başarı yakalaması ve kendi kar amacı güden yapay zeka şirketi xAI'ı kurmasının ardından ortaya attığını savundu.

- "Amaç kar elde etmek olsaydı bu işe kaynak ayırmazdım"

Musk da buradaki konuşmasında, yapay zekanın geleceğine, insanlık nezdindeki yerine ve teşkil ettiği risklere ilişkin öngörülerini paylaştı.

Yapay zekanın insanlığı daha müreffeh kılabileceğini dile getiren Musk, "Ancak hepimizi öldürebilir de." değerlendirmesinde bulundu.

Musk, yapay zekayı eğitme sürecini, çocuk yetiştirmeye benzetirken, "Bu durum, sanki çok zeki bir çocuğunuz varmış gibi... Günün sonunda, o çocuk büyüyüp yetişkin olduğunda, onu tam anlamıyla kontrol edemezsiniz, ancak ona doğru değerleri aşılamaya gayret edebilirsiniz. Dürüstlük, erdem, insanlığa değer verme... Esasen, 'iyi' olmak." diye konuştu.

Ayrıca Musk, "Tahminim o ki, yapay zeka önümüzdeki yıl itibarıyla, muhtemelen herhangi bir insan kadar zeki olacak." dedi.

Davaya ilişkin de konuşan Musk, OpenAI'ın kuruluşunda kilit bir rol oynadığını belirterek, şirketin kurucularının amacının "kar elde etmek" olsaydı, kaynaklarını bu işe tahsis etmeyeceğini söyledi.

Musk, "Bunu kar amacı güden bir girişim olarak da başlatabilirdim ancak öyle yapmamayı tercih ettim. Bunun, tüm insanlığın yararına hizmet eden bir yapı olmasını seçtim." ifadelerini kullandı.

Yaklaşık üç hafta sürmesi planlanan duruşmada, Musk'ın konuşmasına çarşamba günü devam etmesi bekleniyor.

- "İnsanlığa fayda sağlama misyonuna ihanet" suçlaması

Elon Musk, 2024 Ağustos'ta açtığı davada Altman ve "suç ortakları" tarafından ihanete uğradığını belirterek, OpenAI'ı "kar peşinde koşmakla" suçlamıştı.

Dava dilekçesinde Musk, Altman ve ortaklarını şirketin "insanlığa fayda sağlama misyonuna ihanet" ile itham etmişti.

Washington merkezli banka, Salı günü yayınladığı son 'Emtia Piyasaları Görünümü' raporunda, emtia fiyat endeksinin bu yıl yaklaşık yüzde 16 oranında artacağını öngördü. Bankaya göre bu, Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinin enerji piyasalarını altüst etmesinden ve küresel enflasyonu körüklemesinden bu yana ilk yıllık artış olacak.

Şubat ayı sonlarında başlayan İran savaşı nedeniyle enerji ve gübre fiyatları zirve seviyelere ulaştı. Bankanın raporunda, çatışmadan önce küresel deniz yoluyla yapılan ham petrol ticaretinin yaklaşık üçte birini oluşturan Hürmüz Boğazı'nın fiilen kapanmasının enerji ve emtia piyasalarında tarihi bir şoka yol açtığı belirtildi.

Dünya Bankası Başekonomisti Indermit Gill, "Savaş, küresel ekonomiyi kümülatif dalgalar halinde vuruyor: önce daha yüksek enerji fiyatları, ardından daha yüksek gıda fiyatları ve nihayetinde daha yüksek enflasyon yoluyla" dedi.

Dünya Bankası'nın 'en şiddetli' arz kesintilerinin Mayıs ayında sona ereceği temel bir projeksiyonunda enerji fiyat endeksinin bu yıl yaklaşık yüzde 24 oranında artacağını öngördü.

Brent petrolün de bu yıl varil başına ortalama 86 dolar olması bekleniyor. Ocak ayındaki beklenti 60 dolardı.

Çatışmalar nedeniyle doğalgaz ve gübre piyasalarında da keskin fiyat artışları yaşandı. Dünya Bankası, gübre maliyetlerinin bu yıl yüzde 31 oranında artacağını öngörüyor; bu da gelecekteki ürün verimliliği için risk oluşturuyor. Bu durum nihayetinde gıda maliyetlerinin artmasına ve gıda güvenliğinin azalmasına yol açabilir.

Boğazın kapanması, ithal gıdalara bağımlı birçok ekonomi için önemli güzergahları keserken, artan yakıt ve nakliye maliyetleri diğer temel ihtiyaç maddelerinin fiyatlarını da yükseltiyor.

Dünya Bankası, petrol fiyatlarının varil başına 100 doların üzerinde kalması durumunda, "bu yıl 45 milyon daha fazla insanın ciddi anlamda gıda güvenliği riskiyle karşı karşıya kalabileceği" uyarısı yaptı. Gill, gelirlerinin en büyük kısmını gıda ve yakıta harcayan en yoksul insanların bu durumdan en çok etkileneceğini belirterek “Bütün bunlar da acı bir gerçeği hatırlatıyor: savaş, kalkınmanın tersidir” değerlendirmesini yaptı.

Conference Board, Amerikalı tüketicilerin eğilimlerini ölçen Tüketici Güven Endeksi'ne ilişkin nisan ayı verilerini açıkladı.

Buna göre, Tüketici Güven Endeksi nisanda geçen aya kıyasla 0,6 puan artarak 92,8 değerine yükseldi.

Endekse dair piyasa beklentisi bu dönemde 89 değerini alması yönündeydi.

Tüketici Güven Endeksi'ne ilişkin mart ayı verisi ise 91,8'den 92,2 değerine revize edildi.

Amerikalı tüketicilerin mevcut iş ve iş gücü piyasası koşullarına ilişkin değerlendirmelerini yansıtan Mevcut Durum Endeksi ise nisanda 0,3 puan azalarak 123,8 değerine indi.

Tüketicilerin gelir, iş ve iş gücü piyasası koşullarına ilişkin kısa vadeli değerlendirmelerini yansıtan Beklentiler Endeksi de aynı dönemde 1,2 puan artışla 72,2 değerine ulaştı.

Açıklamada görüşlerine yer verilen Conference Board Başekonomisti Dana Peterson, tüketici güveninin Orta Doğu'daki savaşın petrol fiyatlarında ani bir yükselişe yol açmasıyla artan benzin fiyatlarına dair ciddi endişelere rağmen nisanda hafif bir artış gösterdiğini belirterek ancak genel itibarıyla kayda değer bir değişiklik yaşanmadığını kaydetti.

Tüketicilerin mevcut ve beklenen iş koşullarına ilişkin değerlendirmelerinin geçen aya kıyasla hafif bir düşüş gösterdiğine işaret eden Peterson, bu durumun, tüketicilerin hem mevcut hem de beklenen iş gücü piyasasına dair algılarındaki mütevazı iyileşmelerin yanı sıra nisan ayında biraz daha iyimser bir görünüm sergileyen gelir beklentileriyle dengelendiğini anlattı.

Karar, bölgedeki savaş ve Hürmüz Boğazı ablukasının enerji arzını "tarihi" seviyede kısıtladığı bir dönemde geldi.

Resmi açıklamada, bu kararın BAE’nin sektör politikalarındaki "evrimin" bir parçası olduğu vurgulandı. Ayrılık kararıyla hedeflenen temel amaçlar şöyle özetlendi:

Stratejik Esneklik: Piyasa dinamiklerine daha hızlı ve bağımsız yanıt verebilme yeteneğini artırmak.

Üretim Kapasitesi: BAE’nin uzun süredir hedeflediği günlük 5 milyon varillik üretim kapasitesine ulaşma ve bu kapasiteyi kota sınırlaması olmadan kullanma arzusu.

Sorumlu Katkı: BAE’nin pazar istikrarına "düşünceli ve sorumlu bir şekilde" katkıda bulunmaya devam edeceği ancak bunu örgüt çatısı altında yapmayacağı belirtildi.

Hürmüz Boğazı’nın büyük ölçüde kapalı olduğu 2026 yılında, BAE’nin boğazı baypas eden Füceyre boru hattı ve terminali, ülkeye stratejik bir ihracat üstünlüğü sağlıyor.

Brent petrolün 100-110 dolar bandında seyrettiği ve arz kıtlığının yaşandığı bir ortamda BAE, üretim kotalarının yatırım iştahını frenlediği gerekçesiyle bir süredir grup içinde huzursuzluk yaşıyordu.

OPEC İçin "Ağır Kayıp"

BAE, Suudi Arabistan ve Irak'ın ardından örgütün en büyük üçüncü üreticisi konumundaydı. Abu Dabi’nin ayrılışı, sadece fiziksel arz kontrolü açısından değil; aynı zamanda Körfez ülkeleri arasındaki diplomatik birlik ve OPEC’in küresel fiyat belirleme gücü açısından da ağır bir darbe olarak nitelendiriliyor.

Japonya Merkez Bankası, İran’daki savaşın arz taraflı riskleri artırması nedeniyle enflasyon tahminlerini yukarı yönlü revize ederken, salı günü politika faizini yüzde 0,75 seviyesinde sabit tuttu.

Faizlerin sabit tutulması kararı, 6’ya karşı 3 oyla alındı ve ekonomistlerin beklentileriyle uyumlu gerçekleşti.

Japonya Merkez Bankası ayrıca 2026 mali yılı için büyüme tahminini yüzde 1’den yüzde 0,5’e düşürürken, çekirdek enflasyon tahminini ise yüzde 1,9’dan yüae3 2,8’e sert şekilde yükseltti.

Japonya’da enflasyon, İran’daki savaşın enerji fiyatlarına ilişkin endişeleri artırmasıyla birlikte Mart ayında yüzde 1,8’e yükselerek son beş ayın ardından ilk kez hızlandı.

Manşet enflasyon, Şubat ayındaki yüzde 1,3 seviyesinden yüzde 1,5’e yükseldi ve üst üste ikinci ayda da merkez bankasının yüzde 2 hedefinin altında kaldı.

Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt tarafından, ABD Başkanı Donald Trump ve ulusal güvenlik ekibinin, İran’ın ABD’nin ablukayı kaldırması ve savaşın sona ermesi halinde Hürmüz Boğazı’nı yeniden açma teklifini pazartesi günü görüştüğü doğrulandı.

Axios ve Associated Press’in daha önce pazartesi günü bildirdiğine göre, bu teklif Tahran’ın nükleer hedeflerine ilişkin müzakerelerin daha ileri bir tarihe ertelenmesini öngörüyor.

İran ile yapılacak bir anlaşma “yüzde 100 tamamlanana” kadar ablukayı kaldırmayacağına söz veren Trump’ın, iki aydır süren savaşı sona erdirmeye yönelik bu teklifi değerlendirip değerlendirmeyeceği ise belirsizliğini koruyor.

Leavitt, pazartesi öğleden sonra düzenlediği basın toplantısında konuya ilişkin sorular üzerine, “Başkanın bu sabah ulusal güvenlik ekibiyle bir araya geldiğini doğrulayabilirim. Toplantı hâlâ devam ediyor olabilir ancak teklifin görüşüldüğünü” belirtti.

Leavitt, “Başkanın ya da ulusal güvenlik ekibinin önüne geçmek istemem. Ancak tekrar etmek isterim ki, başkanın İran konusundaki kırmızı çizgileri sadece Amerikan halkına değil, aynı zamanda İran’a da çok net bir şekilde iletilmiştir” diye ekledi.

Leavitt ayrıca, Trump ve ekibinin bu teklifi “değerlendirdiğini” söylemediğini özellikle vurguladı.

Rubio, İran’ın teklifine mesafeli yaklaştı

Dışişleri Bakanı Marco Rubio ise pazartesi günü erken saatlerde Fox News’e verdiği röportajda, İran’ın stratejik öneme sahip boğazı açma teklifine mesafeli yaklaştı.

Rubio, cumartesi günü Trump’ın İran’ın “çok daha iyi” bir teklif sunduğunu söylemesi üzerine gelen soruya şu yanıtı verdi: “Onların boğazı açmaktan kastı şu: ‘Evet, boğaz açık, ama İran’la koordinasyon sağlarsanız, bizden izin alırsanız; aksi takdirde sizi vururuz ve ayrıca bize ödeme yaparsınız. Bu, boğazı açmak değildir. Burası uluslararası bir su yoludur. İran’ın uluslararası bir su yolunu kimin kullanacağına karar verdiği ve bunun için ne kadar ödeme yapılacağını belirlediği bir sistemi normalleştirmesine izin veremeyiz ve bunu tolere edemeyiz” dedi.

Trump yönetimi, çatışmanın temel amacının İran’ın asla nükleer silah elde etmemesini sağlamak olduğunu defalarca vurguladı.

Bessent, ABD merkezli X şirketinin sosyal medya platformundan konuya ilişkin paylaşımda bulundu.

Yaptırım uygulanan İran hava yollarıyla iş yapmanın, "ABD yaptırımlarına maruz kalma riski taşıdığını" belirten Bessent, yabancı hükümetlere, yetki alanlarındaki şirketlerin söz konusu uçaklara jet yakıtı, ikram, iniş ücretleri veya bakım dahil olmak üzere herhangi bir hizmet sunmamasını sağlamak için gerekli tüm adımları atma çağrısında bulundu.

Bessent, ABD Hazine Bakanlığının, "ekonomik öfke" kapsamında İran üzerindeki maksimum baskıyı sürdüreceğini, İran kuruluşlarıyla iş yapılmasını kolaylaştıran ya da doğrudan iş yapan üçüncü taraflara karşı harekete geçmekten çekinmeyeceğini ifade etti.

Alman Ekonomi Enstitüsü (IW Köln), 2026 yılının ilk çeyreğine ilişkin konut endeksi verilerini açıkladı.

Buna göre, konut satış fiyatlarındaki artışın durgunluk evresine girdiği gözlenirken, kiralardaki yükseliş ivmesi hız kesmedi. Yeni kira sözleşmelerindeki bedeller geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 3,5 artarken, konut satış fiyatları bir önceki çeyreğe göre yalnızca yüzde 0,1 yükselerek yatay seyretti.

IW Köln uzmanları, satın alma piyasasındaki bu duraklamayı zorlu finansman koşullarına bağladı.

Raporda, İran'daki savaşın küresel sermaye piyasalarında oynaklığı artırdığı ve bu durumun dolaylı olarak konut kredisi (mortgage) faizlerine yansıdığı vurgulandı. Yüksek faiz oranları ve jeopolitik belirsizliklerin satın alma gücünü zayıflattığı, bunun da konut sahipliğine yönelik talebi düşürdüğü kaydedildi.

Uzmanlar, enerji fiyatlarındaki artışın sınırlı kalması ve risklerin piyasalarca önceden fiyatlanması nedeniyle geçmişteki gibi keskin bir fiyat çöküşünün beklenmediğini ifade etti.

- Büyükşehir çevresindeki banliyöler mercek altında

Kiralardaki en sert yükselişin şehir merkezlerinden ziyade, metropollerin çevresindeki yerleşim birimlerinde yaşanması dikkati çekti. Büyükşehirlerin çevre bölgelerindeki kiralar yıllık bazda yüzde 4,2 arttı. Şehir merkezlerindeki yüksek bedelleri karşılayamayan vatandaşların banliyölere yönelmesi buradaki talebi artırdı.

Konut satış piyasasında ise şehirler arasında farklı grafikler izlendi. Kat mülkiyetli daire fiyatları yıllık bazda yüzde 2,5 artarken, müstakil ve ikiz evlerdeki artış yüzde 0,7'de kaldı.

- "Enerji verimliliği artık kalıcı bir kriter"

Rapora göre, Orta Doğu'da tırmanan gerilim, binaların enerji performansını değerlemede en kritik unsurlardan biri haline getirdi.

IW gayrimenkul ekonomisti Pekka Sagner, konuya ilişkin yaptığı açıklamada, alıcıların, 2022'den bu yana binaların enerji tüketimine çok daha fazla dikkat ettiğini belirterek, "Bu eğilim kalıcı hale geliyor. Enerji verimliliği geçici bir kriz konusu değil, artık fiyatların ayrılmaz bir parçasıdır." ifadelerini kullandı.

Öte yandan, Almanya genelinde inşaat faaliyetlerindeki zayıflık ve yapısal arz eksikliği devam ederken, uzmanlar kiralık konut piyasasında kısa vadede bir rahatlama öngörmüyor.

- 700 bin yeni konuta ihtiyaç var

Kovid-19 salgını ve Ukrayna-Rusya Savaşı'yla başlayan yüksek maliyet dalgası, hem bireysel hem de kurumsal yatırımcıların geri çekilmesine yol açarak konut sektöründe ciddi daralmaya neden olmuştu.

Alman hükümeti, standartları basitleştirerek ve ruhsat süreçlerini hızlandırarak sektörü canlandırmaya çalışsa da Orta Doğu'daki yeni çatışmalar enerji ve ham madde fiyatları üzerinde yeni bir baskı oluşturuyor.

İktidar partileri Hristiyan Birlik (CDU/CSU) ve Sosyal Demokrat Parti (SPD) altyapının modernizasyonunun yanı sıra sosyal konutlar için rekor miktarda ödenek ayırarak konut yapımını teşvik etmeyi hedefliyor. Nüfusu 84 milyona yaklaşan Almanya'da gayrimenkul piyasasındaki baskının hafiflemesi için yaklaşık 700 bin yeni konuta ihtiyaç duyuluyor.

Gayrimenkul uzmanları, artan inşaat maliyetleri, yükselen faiz oranları, yeni konut üretimindeki düşüş ve mülteci akınının, konut açığını son 20 yılın en yüksek seviyesine çıkardığını belirtiyor.

Kiraların en fazla arttığı başkent Berlin'de nüfusun çoğunluğu kirada oturuyor. Başkentte ortalama kira 2010'dan bu yana yüzde 110'dan fazla artarken, yeni dairelerin metrekaresi en az 25 avrodan kiraya veriliyor.

- Ailelerin aylık gelirlerinin yarısı konut ve ısınma harcamalarına gidiyor

Yüksek enerji fiyatları ve kira artışları nedeniyle, halkın yarısının kirada oturduğu Almanya'da büyükşehirlerde yaşayan ailelerin konut ve ısınma için yaptığı harcamalar aylık gelirlerinin yüzde 50'sini aşıyor.

Ülkede, zengin ve fakir arasında büyüyen uçurumun konut piyasasında daha da kötüleşmesi dikkati çekiyor.

Alman pazar araştırma şirketi GfK ile Nuremberg Piyasa Kararları Enstitüsü (NIM) tarafından hazırlanan gelecek aya yönelik Tüketici Güven Endeksi sonuçları açıklandı.

Buna göre, mayıs ayı için öngörülen endeks değeri, nisan ayına kıyasla 5,2 puan azalarak eksi 33,3 puana geriledi. Bu seviye, Şubat 2023’ten bu yana kaydedilen en düşük değer olarak kayıtlara geçti.

- Gelir beklentileri azaldı

Gelir beklentisi endeksi, enflasyondaki artışla birlikte nisanda 18,1 puan daha düşerek eksi 24,4 puana geriledi. Tüketicilerin harcama eğilimi ise 3,5 puanlık azalışla eksi 14,4 seviyesine indi.

İran’daki gerilimin enerji maliyetlerine yansımasıyla Almanya'da mart ayı enflasyonu yüzde 1,9’dan yüzde 2,7’ye yükseldi. Bu durum, ekonomik beklenti göstergesinin 6,8 puanlık düşüşle eksi 13,7’ye gerilemesine ve Rusya-Ukrayna Savaşı’nın başladığı Nisan 2022 dönemindeki seviyelere dönülmesine neden oldu.

NIM Tüketici Araştırmacıları Bölümü Başkanı Rolf Bürkl, verilere ilişkin değerlendirmesinde, ülkede mayıs ayı tüketici güveninin bir önceki aya göre çok daha sert bir düşüş yaşadığına dikkati çekerek, “Bu, Şubat 2023’ten bu yana kaydedilen en düşük seviye. Artan enflasyon nedeniyle gelir beklentileri zayıflıyor. Bu bağlamda insanlar, büyük çaplı harcamalar yapmak için mevcut dönemin uygun olmadığını düşünüyor.” ifadelerini kullandı.

- Savaşın ekonomiye etkisi

Öte yandan, Orta Doğu’daki savaşın etkileri sadece tüketicilerle sınırlı kalmadı.

Alman şirketlerinin yöneticileri arasında da belirsizlik zirve yaptı. Merkezi Münih'te bulunan Ekonomi Araştırma Enstitüsü (Ifo) tarafından yaklaşık 9 bin yöneticiyle yapılan anket, Ifo İş Ortamı Endeksi'nin nisan ayında 1,9 puan düşerek 84,4 puana gerilediğini gösterdi. Bu veri, ekonominin Kovid-19 salgınının etkisinde olduğu Mayıs 2020'den bu yana görülen en düşük seviye oldu.

Analistler, Orta Doğu’da tırmanan gerilim ve küresel enerji arzındaki belirsizliklerin Alman ekonomisindeki toparlanma umutlarını gölgelediğini belirtiyor. Analistler, hükümetin alacağı önlemlerin yetersiz kalması ve çatışmaların uzaması durumunda, Alman ekonomisindeki toparlanma çabalarının ciddi bir darbe alabileceği uyarısında bulunuyor.

Fed'de 2018'de devraldığı başkanlık görevi sırasında modern ekonomi tarihinin büyük şoklarıyla karşı karşıya kalan Powell'ın bu haftaki para politikası toplantısında resmi olarak başkan sıfatıyla son mesajlarını vermesi bekleniyor.

Ancak halefi Kevin Warsh'un tartışmalı onay süreci, Fed'deki bayrak tesliminin zamanında yapılıp yapılmayacağını belirsiz kılıyor.

- Cumhuriyetçi atamayla başlayıp Demokrat dönemde devam eden başkanlık

Fed'e geniş bir kariyer geçmişiyle gelen Powell, kamu hizmetine geçmeden önce uzun yıllar avukat ve yatırım bankacısı olarak çalıştı. George W. Bush döneminde Hazine Bakanlığında müsteşar yardımcısı ve müsteşar olarak görev yapan Powell, Mayıs 2012'de Eski ABD Başkanı Barack Obama tarafından Fed Yönetim Kurulu'na atandı.

ABD Başkanı Donald Trump ise ilk başkanlık döneminde, selefi tarafından atanan Fed Başkanı Janet Yellen'ı ikinci dönem için yeniden aday göstermeyerek Powell'ı bu görev için seçti.

Siyaset ve hukuk alanlarındaki eğitimiyle Fed'in yaklaşık 40 yıldır "ekonomi derecesine sahip olmayan tek başkanı" olma özelliğini taşıyan Powell, 5 Şubat 2018'de Yellen'dan görevi devralarak bankanın 16'ncı başkanı oldu.

Powell'ın görevindeki ilk 4 yılı, faiz artırımlarından dolayı "hayal kırıklığına uğrayan" Trump'ın sert eleştirileriyle geçse de kurumun bağımsızlığını koruma çabasıyla öne çıktı.

23 Mayıs 2022'de bu kez Demokrat Başkan Joe Biden tarafından Fed Başkanlığına ikinci bir dönem için yeniden aday gösterilen Powell, bu sayede siyasi partiler üstü bir güven tazeledi. Biden'ın Powell'ı Fed Başkanlığına yeniden aday göstermesi Kovid-19 salgınının ekonomik etkileri devam ederken istikrar mesajı olarak yorumlandı.

Powell, Trump'ın 20 Ocak 2025'te ikinci kez ABD Başkanı olmasıyla ise kendini çok daha sert bir siyasi atmosferin içinde buldu.

Beyaz Saray'dan gelen agresif faiz indirimi çağrılarına boyun eğmeyen Powell, Trump'ın çoğu zaman hakarete varan sert eleştirilerine maruz kalırken faiz indirimlerinde "çok geç kalmakla" suçlandı. Söz konusu gerilim, Powell yönetimindeki Fed'e yönelik çeşitli soruşturmaların başlatılmasıyla yeni bir boyuta taşındı.

- Kovid-19 salgınından savaşlara krizlerin gölgesinde Fed Başkanlığında geçen 8 yıl

Bugün 73 yaşındaki Powell'ın sekiz yıllık başkanlık karnesi, Kovid-19 salgınından Rusya-Ukrayna Savaşı ile Orta Doğu'daki çatışmalara modern ekonomi tarihinin en zorlu sınavlarıyla şekillendi.

Powell, başkanlık görevinin 2018-2022 yıllarındaki ilk 4 yılında normalleşme sürecinden benzeri görülmemiş bir kriz yönetimine keskin bir geçiş yaptı. Görevinin ilk yılında faiz artırımı ve bilanço küçültülmesini içeren sıkılaştırma politikası izleyen Powell başkanlığındaki Fed, 2019'da bu yaklaşımı değiştirdi.

Banka, 2019'un başlarında faiz artırımlarını durdururken yılın ikinci yarısında faiz indirimlerine giderek daha destekleyici bir yaklaşım benimsedi.

Başkanlık görevinin ikinci yılının sonunda Çin'de patlak veren ve 2020'nin başında ABD'ye sıçrayan Kovid-19 salgını kaynaklı ekonomik kriz ise Powell'ın en büyük sınavı oldu.

Söz konusu dönemde salgına karşı alınan karantina önlemleriyle ekonomik faaliyet durma noktasına gelirken iş kayıpları tarihi seviyelere ulaştı. Salgının yol açtığı ekonomik daralma karşısında para politikası cephesinde tarihi gevşeme politikaları uygulandı.

Mart 2020'de faizleri sıfıra yakın seviyeye indiren ve piyasaya trilyonlarca dolarlık likidite sağlamak için geniş çaplı varlık alımları yapan Fed, salgının neden olduğu krize karşı olağanüstü adımlar attı.

Powell, Ağustos 2020'de ise Fed'in politika çerçevesinde önemli bir değişiklik açıklayarak bankanın ortalama yüzde 2 enflasyonu hedefleyeceğini duyurdu.

Salgın sonrası ekonomik faaliyetlerin toparlandığı dönemde tedarik zinciri ile iş gücü dengesizlikleri ortaya çıkarken bu durum fiyat artışlarını besledi.

Kovid-19 salgını döneminde Fed'in piyasaya enjekte ettiği likidite ve uyguladığı genişleyici politikalar da sonrasında gelen enflasyonist dalgaya zemin hazırlayan faktörlerden biri olarak görüldü.

Enflasyonda 2021'de görülen yükseliş eğilimine rağmen Powell fiyat artışlarının geçici olduğunu savundu. Ancak Powell'ın bu görüşü ABD'de yıllık enflasyonun Haziran 2022'de yüzde 9 ile 41 yılın zirvesini görmesiyle ciddi şekilde eleştirildi.

Salgının etkileri geçerken Şubat 2022'de başlayan Rusya-Ukrayna Savaşı da küresel enerji ve gıda fiyatlarını altüst etti ve Fed'in enflasyonun geçici olduğu tezini terk ederek Mart 2022'de faiz artırım döngüsüne başlamasına yol açtı.

Mart 2022'den Temmuz 2023'e kadar olan süreçte 11 faiz artırımına giden Fed, politika faizini Eylül 2024'e kadar 2001'den bu yana kaydedilen en yüksek seviye olan yüzde 5,25-5,50 aralığında tuttu.

Banka, enflasyonun yavaşlamaya başlamasıyla Eylül 2024'te politika yönünü değiştirerek faiz indirimlerine başladı. İş gücü piyasasında zayıflama sinyallerinin görülmesiyle faiz indirimleri 2025'in ikinci yarısında da devam etti.

En son Aralık 2025'te politika faizinde indirime giden Fed, Trump'ın agresif tarife politikaları ile şubat ayının sonunda çıkan ABD/İsrail-İran Savaşı kaynaklı enerji şokunun enflasyonist baskıları tetiklemesiyle 2026'nın ocak ve mart aylarında gerçekleşen yılın ilk iki toplantısında temkinli bir tutum benimseyerek politika faizini sabit tuttu.

- 2018'den 2026'ya verilerle Powell dönemi

Powell göreve geldiğinde ABD ekonomisi oldukça istikrarlı bir görünüm sergiliyordu.

Ülkede Şubat 2018'de yıllık enflasyon yüzde 2,3, işsizlik oranı ise yüzde 4,1 seviyesindeydi. Fed'in politika faizi de yüzde 1,25-1,50 aralığındaydı.

Geçen 8 yılın ardından gelinen noktada tablo oldukça volatil bir makroekonomik görünüm ortaya koyuyor.

Kovid-19 salgınının en şiddetli hissedildiği Mayıs 2020'de yüzde 0,2'ye kadar gerileyen yıllık enflasyon oranı, salgının ardından 2022'de yüzde 9'a kadar tırmanırken Mart 2026 itibarıyla yüzde 3,3 seviyesinde bulunuyor.

İş gücü piyasasında ise Kovid-19 salgını öncesi Şubat 2020'de yüzde 3,5 seviyesine kadar gerileyen işsizlik oranı Nisan 2020'de yüzde 14,8'e sıçrarken Mart 2026 itibarıyla yüzde 4,3 seviyesinde seyrediyor.

Ülkede politika faizi ise şu anda yüzde 3,5-3,75 aralığında bulunuyor.

Powell'ın başkanlık döneminde benzeri görülmemiş bir genişleme yaşayan Fed'in bilançosu ise 2018 başındaki 4,4 trilyon dolar seviyesinden Kovid-19 salgınına yönelik müdahalelerle 2022'de yaklaşık 9 trilyon dolarlık zirveye ulaşmasının ardından Nisan 2026 itibarıyla 6,7 trilyon dolar civarında seyrediyor.

- Görevi devretme sürecinde "soruşturma" engeli kısmen ortadan kalkıyor

Powell'ın 15 Mayıs'ta sona erecek görev süresinin dolmasına bir aydan az süre kalırken Trump'ın Fed başkanlığına aday gösterdiği Kevin Warsh'un Senato onayını alarak koltuğa ne zaman oturabileceği henüz belirsizliğini koruyor.

Bankanın Eski Yönetim Kurulu Üyesi olan Warsh 21 Nisan'da ABD Senatosu'nun Bankacılık, Konut ve Kentsel İşler Komitesi'nin önüne çıksa da Washington'daki siyasi çekişmelerden dolayı resmi bir onay oturumu için tarih henüz belirlenmedi.

Onay sürecindeki en büyük engel Powell'a yönelik Trump yönetimi tarafından başlatılan ve Fed binasındaki tadilat maliyetlerini konu alan adli soruşturma olurken gelinen noktada Demokrat senatörlerin yanı sıra Cumhuriyetçi Senatör Thom Tillis gibi isimler bu soruşturma netleşmeden Fed başkanı adayını onaylamamak için direnç göstermişti.

Ancak ABD Adalet Bakanlığı Başsavcısı Jeanine Pirro tarafından 24 Nisan'da Washington'daki siyasi kördüğümü çözmeye yönelik ilk adım atıldı.

Pirro, Fed binalarının yenilenmesiyle ilgili projede "maliyet aşımlarını" incelemek üzere başlatılan soruşturmanın kapatılması talimatı verdiğini ve incelemenin Genel Müfettişe devredildiğini açıkladı.

Bu karar Warsh'un onay sürecindeki tüm engellerin kalktığı anlamına gelmezken, Fed Yönetim Kurulu Üyesi Lisa Cook ile ilgili "görevden alma" davasının seyri ve Senato'daki yankıları belirsizliğini korumaya devam ediyor.

Senato'daki bazı üyeler, sadece Powell değil, Yönetim Kurulu Üyesi Cook ile ilgili dava da son bulmadan Kevin Warsh için oylamaya geçilmesine karşı çıkıyor.

Bu durum 15 Mayıs sonrasında Fed'in bir süre daha Powell'ın "geçici başkanlığı" (Chair Pro Tempore) altında kalması ihtimalini canlı tutuyor.

Powell, 18 Mart'ta düzenlediği basın toplantısında, halefi resmen atanana kadar yasalar gereği "geçici başkan" olarak görevde kalacağını belirtmişti. Ayrıca Powell, hakkındaki soruşturma sonuçlanana kadar 31 Ocak 2028'de süresi dolacak Fed Yönetim Kurulu üyeliği görevinden de ayrılmayacağını kaydetmişti.

Buna karşılık Trump, Powell'ın 15 Mayıs'tan sonra bankanın yönetim kurulunda kalmaya devam etmesi halinde görevden alma tehdidinde bulunmuştu.

Dolayısıyla 28-29 Nisan'daki FOMC toplantısı takvimsel olarak Powell'ın başkanlık edeceği son toplantı olsa da görevi ne zaman devredeceği, Senato'daki siyasi kördüğümün çözülmesine bağlı bulunuyor.

Orta Doğu'daki gerilimlerin gölgesinde gözler Fed'in faiz kararına çevrildi.

Para piyasalarındaki fiyatlamalarda Fed'in bu hafta politika faizini yüzde 3,50-3,75 aralığında sabit tutacağına kesin gözüyle bakılıyor.

Orta Doğu'daki çatışmalar nedeniyle yükselen enerji maliyetlerinin enflasyonist baskıları artırabileceği endişesi Fed'e yönelik bu yılki faiz indirim beklentilerinin ötelenmesine neden olmasına karşın uzmanlar, iş gücü piyasasına ilişkin devam eden risklerden dolayı Bankanın faiz indirimlerine bu yıl devam etmesini bekliyor.

Rabobank Kıdemli ABD Stratejisti Philip Marey, AA muhabirine yaptığı değerlendirmede, Fed'in politika faizini sabit bırakmasının beklendiğini belirterek, Fed Yönetim Kurulu Üyesi Stephen Miran'ın tekrar bu karara karşı oy kullanabileceğini kaydetti.

Fed Başkanı Jerome Powell'ın basın toplantısında, bu ay açıklanan ekonomik verilerle ilgili olarak Fed Federal Açık Piyasa Komitesinin (FOMC) görüşlerini, bu verilerin İran'la savaşın etkisini nasıl yansıttığını ve bunun para politikası için ne anlama geldiğini açıklayabileceğini ifade eden Marey, "Eylül ve aralık aylarında olmak üzere bu yıl içinde iki faiz indirimi bekliyoruz. ABD Başkanı Donald Trump'ın Fed Başkanlığına aday gösterdiği Kevin Warsh yeni başkan olduktan sonra komiteyi en son tahminlerinde yaptıkları tek kesintiden daha fazlasını yapmaya ikna etmeye çalışacak." dedi.

Marey, Warsh'un başarılı olup olmayacağının savaştan büyük ölçüde etkilenecek olan gelecek ekonomik verilere bağlı olacağını dile getirdi.

Nisan ayındaki toplantının Powell’ın Fed Başkanı olarak son toplantısı olup olmayacağının hala belirsiz olduğunu vurgulayan Marey, Warsh’ın atanma süreci gecikirse Powell'ın haziran ayında geçici başkan olarak görevine devam edebileceğini kaydetti.

Marey, şu değerlendirmelerde bulundu:

"Yükselen enerji fiyatları tüketici fiyat enflasyonunu artırdı, ancak bu durum Hürmüz Boğazı’ndaki tedarik kesintilerinin yol açacağı küresel ekonomik yavaşlama gibi istihdam artışını da olumsuz etkileyebilir. Süregelen enflasyon, 'şahin'lerin tezini desteklerken, zayıf istihdam verileri ise 'güvercin'lerin tezini güçlendirecektir."

- "Fed'in eylül ayından itibaren üç ardışık toplantıda faizleri 25 baz puan düşüreceğini öngörüyoruz"

Pantheon Macroeconomics Kıdemli ABD Ekonomisti Oliver Allen ise "Sanırım bu FOMC toplantısı nispeten sakin geçecek." dedi.

Fed'in iş gücü piyasasının yeterince canlanmadığına dair işaretler ile yüksek çekirdek enflasyon ve enerji şokunun fiyat baskılarını daha da artırma potansiyeli arasında sıkışmış durumda olduğuna dikkati çeken Allen, şunları kaydetti:

"FOMC, bir sonraki adımına karar vermeden önce, enerji şokunun ekonomiye nasıl yansıyacağına yönelik daha net işaretler beklemek üzere beklemede kalmayı planladığına dair işaret verebilir. Bir sonraki adımlarının faiz oranlarında yeni indirimler olacağını düşünüyoruz ancak bu iş gücü piyasasının kademeli olarak gevşemeye devam edeceği ve çekirdek enflasyonun nihayetinde yeniden düşüş eğilimine gireceği görüşüne bağlıdır. Ancak bu gelişmelerin hemen değil, bu yılın ikinci yarısında verilerde kendini göstermeye başlayacağını düşünüyoruz. Bu bağlamda, Fed'in eylül ayından itibaren üç ardışık toplantıda faizleri 25 baz puan düşüreceğini öngörüyoruz ancak tahminimizdeki temel risk, bu indirimlerin biraz daha geç gerçekleşmesi olasılığıdır."

Axios haber platformunun bilgi sahibi üç yetkiliye dayandığı haberine göre Tahran yönetimi, Pakistan aracılığıyla ABD'ye ilettiği teklifte önceliği Hürmüz Boğazı'ndaki krizin çözülmesine verdi.

Yetkililer, İran'ın ilettiği teklife göre ateşkesin uzun süreli uzatılması ya da tarafların savaşın kalıcı şekilde sona ermesi konusunda anlaşmasının öngörüldüğünü ileri sürdü.

Teklife göre nükleer müzakerelerin ise sonraki aşamada, boğazın yeniden açılması ve ablukanın kaldırılmasının ardından başlayacağını savunan yetkililer, İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi'nin bu öneriyi İslamabad'daki görüşmelerde gündeme getirdiğini iddia etti.

Yetkililer, Erakçi'nin, Pakistanlı, Mısırlı, Türk ve Katarlı arabuluculara İran yönetimi içinde ABD'nin taleplerine nasıl yanıt verileceği konusunda uzlaşı olmadığını açıkça ilettiğini öne sürdü.

İran'ın bu teklifi Beyaz Saray'a iletilirken ABD'nin değerlendirmeye alıp almayacağı ise henüz net değil.

ABD ile İran arasında 8 Nisan'da varılan ateşkes anlaşması sonrasında Pakistan arabuluculuğunda yapılan görüşmelerden sonuç çıkmayınca ABD Başkanı Donald Trump, 13 Nisan'da İran'a "deniz ablukası" uygulama kararı almış ve Hürmüz Boğazı'na giriş yapan ve çıkan İran bağlantılı gemilere müdahale etmeye başlamıştı.

ABD, bu süreçte Umman Denizi ve Hint Okyanusu'nda İran'a ait bazı ticari gemilere saldırarak ele geçirmiş, İran da buna karşılık Hürmüz Boğazı yakınlarında biri İsrail'le bağlantılı bazı gemilere müdahale ederek el koymuştu.

Mustafa DENİZ

Küresel internet altyapısının en kritik geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı, deniz altından geçen fiber optik kablolar sayesinde Asya ile Avrupa arasındaki veri trafiğinin önemli bölümünü taşıyor. Bu hatlarda yaşanabilecek olası bir kesinti ya da müdahale, yalnızca iletişim ağlarını değil, küresel ekonominin temel işleyişini de doğrudan etkileyebilir. Özellikle uluslararası bankacılık sistemleri, borsalar ve ödeme altyapıları kesintisiz veri akışına bağımlı olduğu için, veri trafiğinde yaşanacak aksaklıklar finansal piyasalarda dalgalanmalara yol açabilir. Enerji ticareti açısından da riskler dikkat çekiyor. Petrol ve doğalgaz sevkiyatının yoğun olduğu bu bölgede iletişim altyapısının zarar görmesi, lojistik süreçleri ve tanker trafiğini sekteye uğratabilir. Bu durum küresel enerji fiyatlarında artış baskısı oluşturabilir. Ayrıca e-ticaret ve tedarik zincirlerinde yaşanabilecek kesintiler, ticaret hacmini daraltarak ekonomik büyümeyi olumsuz etkileyebilir. Türkiye ise bu senaryoda alternatif veri koridorları ve güçlü coğrafi konumu sayesinde öne çıkabilir. Yeni fiber hat yatırımları ve veri merkezi projeleriyle Türkiye’nin dijital altyapıdaki stratejik rolünü artırabileceği değerlendiriliyor.

Küresel internet altyapısının görünmeyen omurgasını oluşturan deniz altı fiber optik kablolar, özellikle Hürmüz Boğazı çevresinde kritik bir yoğunluk oluşturuyor. Basra Körfezi’nden çıkan ve Asya ile Avrupa’yı birbirine bağlayan veri hatlarının önemli bir bölümü bu dar geçitten geçiyor. Uzmanlara göre, bölgede yaşanabilecek olası bir kriz ya da fiziksel müdahale, yalnızca iletişimi değil küresel ekonominin işleyişini de doğrudan etkileyebilir.

Uluslararası bankacılık sistemleri, borsalar ve ödeme altyapıları saniyeler içinde gerçekleşen veri akışına bağımlı. Hürmüz Boğazı’nın altından geçen kablolarda yaşanacak bir kesinti, Avrupa ile Asya arasındaki finansal işlemlerde gecikmelere ve hatta duraksamalara yol açabilir. Bu durum, döviz piyasalarından emtia ticaretine kadar geniş bir alanda fiyat dalgalanmalarını tetikleyebilir.

Enerji ticareti açısından risk

Enerji ticareti açısından da risk büyük. Petrol ve doğalgaz sevkiyatının önemli kısmının geçtiği bu bölgede dijital iletişimin kesintiye uğraması, tanker trafiği, sigorta işlemleri ve lojistik koordinasyonu sekteye uğratabilir. Bu da küresel enerji piyasalarında belirsizliği artırarak fiyatların yukarı yönlü hareket etmesine neden olabilir.

E-ticaret ve küresel tedarik zincirleri de benzer şekilde etkilenebilir. Sipariş yönetimi, stok takibi ve liman operasyonları gibi kritik süreçlerin aksaması, ticaret hacminde daralmaya yol açabilir. Özellikle Körfez ülkeleri ile Avrupa arasındaki ticari akışta ciddi yavaşlama riski öne çıkıyor.

Türkiye fırsat barındırıyor

Türkiye ise bu senaryoda hem risk hem de fırsat barındırıyor. Coğrafi konumu sayesinde alternatif kara ve deniz tabanlı veri hatlarının geçiş noktası olabilecek Türkiye, yeni fiber altyapı yatırımları ve veri merkezi projeleriyle öne çıkabilir. Uzmanlar, olası bir kriz durumunda Türkiye’nin Avrupa ile Asya arasında “dijital köprü” rolünü güçlendirebileceğini ve bu alanda stratejik bir merkez haline gelebileceğini vurguluyor.

Bunun ardından sahibi olduğu Truth Social platformundan bir açıklama yapan Trump, "İranlılar ile görüşmek üzere Pakistan'ın İslamabad kentine gidecek temsilcilerimin seyahatini az önce iptal ettim" dedi.

"Yolda çok fazla zaman kaybediliyor, yapılacak çok iş var!" diyen ABD Başkanı, "Ayrıca tüm kozlar bizim elimizde, onların elinde hiç koz yok! Konuşmak isterlerse yapmaları gereken tek şey aramak!!!" ifadelerini kullandı.

Bundan kısa bir süre önce İran'ın Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi Pakistan'da üst düzey yetkililerle görüşmelerde bulunduktan sonra İslamabad'dan ayrılmıştı.

Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif ile biraya geldiklerini duyuran Arakçi, ateşkesle ilgili "son gelişmeler" ve savaşın "tamamen sona erdirilmesi" konusunda ülkesinin [İran'ın] "ilkeli tutumunu" anlattığını söyledi.

Açıklamada ayrıca Şerif'in, müzakere sürecinin devam edeceğine dair "güvenini ifade ettiği" belirtildi.

Bundan önce Pakistan Genelkurmay Başkanı Mareşal Asim Munir ile görüşen Arakçi, savaşın sona erdirilmesine ilişkin İran'ın "görüş ve değerlendirmelerini" paylaştığını ifade etti.

BBC Farsça servisine göre Arakçi'nin Pakistan'a iletilmek üzere yeni bir öneriyle gelmiş olması muhtemel. Arakçi'nin görüştüğü Pakistan Silahlı Kuvvetleri Başkanı Asım Munir'in bu öneriyi ABD'ye aktaracağına dair haberler var.

ABD tarafından 24 Nisan'da Trump'ın Özel Temsilcisi Steve Witkoff ve damadı Jarod Kushner'in bugünkü müzakerelere katılmak üzere İslamabad'a gideceği açıklanmıştı.

Tahran'ın sunduğu belirtilen önerisinin ayrıntıları henüz netleşmiş değil. Ancak nükleer konusunun müzakere gündeminde olmadığına dair bilgiler var. Bu, görüşmelerin son turunda önemli bir tıkanma noktasıydı.

ABD Başkanı Donald Trump 24 Nisan'da Reuters haber ajansına yaptığı açıklamada İran'ın "bir teklif sunduğunu" ve bunu görmeleri gerekeceğini söyledi ancak teklifin ne olduğunu henüz bilmediğini belirtti.

Trump, ABD'nin hangi İranlı yetkililerle müzakere yürüttüğüne dair fazla ayrıntı vermedi ancak ekibinin "şu anda sorumlu olan kişilerle" müzakere ettiğini söyledi.

ABD Başkanı ayrıca İran'ın görüşmek ve olası bir anlaşmayı değerlendirmek istediğini, ABD'nin taleplerini çözmeyi amaçlayan bir teklif sunmayı planladığını da sözlerine ekledi.

Ancak İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi ABD ile İran arasında doğrudan bir görüşme planı olmadığını açıkladı.

Pakistan, bu savaşta arabulucu rolünü üstlendi.

ABD Başkanı Trump ve Başkan Yardımcısı Vance'in de bulunduğu Washington Hilton'daki Beyaz Saray Muhabirleri Derneği yemeğinde silah sesleri duyuldu. Gizli servis Trump ve Vance'i salondan çıkarttı. 1 polisin yaralandığı açıklandı.

Trump saldırganın görsellerini paylaşırken çok sayıda şarjör, uzun namlulu tüfek, bir tabanca ve çok sayıda bıçak taşıyan 31 yaşındaki saldırganın Cole Thomas Allen olduğu açıklandı. Saldırgan yakalandı.

ABD Başkanı Donald Trump, silahlı saldırının ardından Beyaz Saray'da basın toplantısı düzenleyerek gazetecilerin sorularını yanıtladı.

Gecede yaşanan olayın detaylarını paylaşan Trump, "Birden fazla silah kuşanmış bir adam güvenlik kontrol noktasına saldırdı. Gizli servisin çok cesur üyeleri tarafından etkisiz hale getirildi. Bir memur vuruldu ama kurtuldu. Az önce memurla konuştum, durumu gayet iyi." ifadelerini kullandı.

Trump, söz konusu olayı örnek göstererek, "Bunu söylemek istemezdim ama Beyaz Saray'da planladığımız şeyin tüm niteliklerine bu yüzden sahip olmamız gerekiyor. Balo salonuna ihtiyacımız var. Gizli servisin ve ordunun bunu talep etmesinin sebebi bu." dedi.

Beyaz Saray Muhabirleri Derneği tarafından düzenlenen yemeğin saldırıya rağmen devam etmesini istediğini belirten Trump, etkinlik temsilcileriyle görüştüğünü, iptal edilen gecenin 30 gün içinde yeniden planlanacağını söyledi.

ABD Başkanı, bu tür olayların neden hep kendisini bulduğu yönündeki soruya ise "En büyük etkiyi yaratan insanlar, üzerine en çok gidilen insanlardır. Bundan onur duyduğumu söylemekten nefret ediyorum." cevabını verdi.

Silahlı saldırının İran savaşıyla bağlantılı olup olmadığı sorusuna "Sanmıyorum ama asla bilemezsiniz." yanıtını veren Trump, olayla ilgili soruşturma sonrasında daha fazla bilgiye sahip olunacağını kaydetti.

Trump, "Bu olay beni İran'daki savaşı kazanmaktan alıkoymayacak. Bunun bu konuyla bir ilgisi olup olmadığını bilmiyorum. Bildiklerimize dayanarak pek öyle olduğunu düşünmüyorum." ifadelerini kullandı.

Öte yandan ABD Başkanı Trump, sosyal medya hesabından, saldırıya ilişkin video kayıtlarını ve saldırganın gözaltına alındığı sırada çekilmiş fotoğrafını paylaştı.

ABD gelişmiş çiplerin yani yarı iletkenlerin ihracatına dört yıl önce kısıtlama getirdi. Bunlar yapay zeka uygulamalarında, veri merkezlerinde ve ulusal savunmada kullanılıyor. Bu durum Çin'in teknolojik hedeflerine ağır darbe vurdu.

Biden yönetimi, Pekin'in askerî ve mali gücünü artırabilecek teknolojiler geliştirme kapasitesini sınırlamayı ve dünyanın en büyük iki ekonomisi arasındaki farkın daha da kapanmasını önlemeyi hedefliyordu.

Bu kısıtlamalar, Pekin'i çip teknolojisinde kendine yeterlilik çabalarını hızlandırmaya itti. Bu hedef, yıllar önce "Made in China 2025" planında ortaya konmuştu. Çin hükümeti, o tarihten bu yana yerli yarı iletken üretimini geliştirmek için yüz milyarlarca dolar yatırım yaptı.

Ulusal güvenlik meselesi

Pekin, yerel rakipleri desteklemek amacıyla büyük sübvansiyonlar, vergi kolaylıkları ve başka teşvikler sağladı. Bu hamle özellikle, son teknoloji Blackwell yapay zeka çipinin arkasındaki ABD şirketi NVIDIA'ya ve gelişmiş yarı iletkenlerde dünyanın önde gelen fason üreticisi ve N2 çip üretim teknolojisinin geliştiricisi Tayvanlı TSMC'ye karşı yöneldi.

Çin'in kendine yeterlilik planının bel kemiği olan SMIC, geçen yıl 9,3 milyar dolar (7,8 milyar euro) ile rekor ciro elde etti. Çin ana karasının ikinci büyük çip fabrikası HuaHong ise 2025'in dördüncü çeyrek bilançosuna göre yüksek talep nedeniyle yüzde 106 kapasiteyle çalışıyor. 

Çin, büyük ABD teknoloji şirketlerine yetişmek için yoğun çaba harcarken, Singapur Ulusal Üniversitesi Lee Kuan Yew Kamu Politikası Okulu'nda yardımcı doçent olan Ryu Yongwook, bu ilerlemenin çoğu zaman abartıldığını düşünüyor. ABD-Çin teknoloji rekabeti uzmanı Ryu, DW'ye yaptığı açıklamada, "Pekin çipte kendine yeterliliğe ulaşmak istiyor ancak şu anda bundan hâlâ çok uzak" diyor. Ryu, ülkenin araştırma, geliştirme ve inovasyonda ABD'nin gerisinde kaldığını, üretimde de Tayvan ve Güney Kore'nin arkasında olduğunu vurguluyor.

Çinli çip üreticileri yetişiyor

Çin, son yıllarda önemli atılımlar yaptı. Çin odaklı düşünce kuruluşu Rhodium Group'a göre ülke, modern ekonominin yükünü taşıyan geleneksel çiplerde küresel pazarın yaklaşık yüzde 30'una ulaştı.

Bu yarı iletkenler, en hızlı ya da en gelişmiş modeller arasında yer almasa da araçlar, sanayi tesisleri ve tüketici elektroniği için vazgeçilmez önemde. Çinli şirketler artık bunları büyük ölçekte üretebiliyor. Bu da küresel rakiplerde endişe yaratıyor.

Berlin merkezli araştırma şirketi East-West Futures'ın Direktörü John Lee, "Çin'deki üretim artışı dünya genelinde çip fiyatlarını düşürecek ve Çin dışındaki üreticiler üzerinde baskı yaratacak" öngörüsünde bulunuyor. Lee'ye göre, örneğin yüksek performanslı çipler için önemli bir malzeme olan silikon karbür wafer sektöründe bu şimdiden görülüyor. 

Üst düzey çiplerde atılımlar

Çin daha gelişmiş çiplerde de ilerleme kaydetti ve Huawei'nin yeni akıllı telefonlarında da kullanılmaya başlanan 7 nanometre işlemcileri başarıyla üretti. Bu çipler, TSMC'nin 2018'de ABD'li ve diğer Batılı müşteriler için piyasaya sunduğu modellerle karşılaştırılabilir düzeyde.

Ancak Çin, 3 nanometre ve 5 nanometre çiplerde hız, enerji verimliliği ve üretim maliyetleri açısından hâlâ geride bulunuyor.

DW'ye konuşan Avrupa Birliği Güvenlik Çalışmaları Enstitüsü'nin kıdemli Çin analisti Tim Rühlig, Çin'in çip hedeflerinin teknolojik sınırlar ve ABD yaptırımları nedeniyle aşılması zor olduğunu söylüyor ve ekliyor: "ABD'nin en gelişmiş çip setlerine erişim olmadan imkânlar sınırlı. Çin'in bu farkı kapatması yaklaşık 10 yıl sürebilir."

Komünist Parti'nin yeni beş yıllık planı, Pekin'in önceliklerinde değişime işaret ediyor ve çipte mutlak üstünlük hedeflerini görece geri plana itiyor. 141 sayfalık belgede yapay zeka faktörüne 50'den fazla kez atıf yapılıyor ve gelişmiş çipleri daha büyük bir bilişim ekosisteminin parçası olarak konumlandıran bir "model-çip-bulut-uygulama" çerçevesi sunuluyor.

Çin'in B planı yeni rekabeti körüklüyor

Çin bunun yerine daha az işlem gücü gerektiren sektörlere yönelik, görev odaklı ve pratik yapay zekaya yöneliyor. Bu alanlar yerli çiplerle rahatlıkla karşılanabiliyor. Çin'in çipleri ve yapay zeka sistemleri en ileri teknoloji düzeyinde olmayabilir, ancak çok daha düşük maliyetle yüksek performans sunuyor.

Bu durum, küresel güneyde hızlı yayılmaya yol açıyor. Hükümetler ve şirketler giderek daha fazla Çin çözümlerini Batılı alternatiflere tercih ediyor.

Taype merkezli pazar araştırma şirketi Trendforce kısa süre önce, DeepSeek, Alibaba'nın Qwen modeli ve diğer Çinli yapay zeka platformlarının 2025 sonuna kadar küresel yapay zeka model pazarının yaklaşık yüzde 15'ini ele geçireceğini ortaya koymuştu.

Yatırım bankası Goldman Sachs'a göre bu durum, 2026 yılı içinde yapay altyapısına 700 milyar dolar düzeyinde rekor yatırım yapması beklenen Microsoft, Google ve diğer ABD teknoloji devlerinin küresel hâkimiyeti açısından da uzun vadeli tehdit oluşturuyor. 

ABD menşeli yapay zekalar zorluklarla karşı karşıya

Silikon Vadisi'ndeki yüksek teknoloji kuruluşları, "insan beyninden daha akıllı yapay zeka sistemleri" geliştirmek gibi hayli iddialı hedefler ortaya koyuyor. Ancak bu hayallerin önünde birçok engel bulunuyor. Küresel pazar araştırma şirketi ICIS, Ocak ayında yaptığı uyarıda, yüksek seviye yapay zeka çiplerine bağımlı ABD veri merkezlerinin, yakında ülkenin aşırı yük altındaki elektrik şebekesi nedeniyle sınırlanabileceğini belirtti.

Buna karşılık Çin'in hızla büyüyen enerji sektörü, ülkeye ek avantaj sağlıyor. ICIS, 2030'a kadar yaklaşık 400 gigawatt boş kapasite öngörüyor. Bu da Çin'in çipleri ABD muadilleri kadar verimli olmasa bile büyük ölçekte veri merkezleri kurabilmesini mümkün kılıyor.

Singapur Ulusal Üniversitesi'nden Ryu Yongwook, şu saptamayı yapıyor: "Ucuz enerji çok önemli bir faktör. Belki doğrudan çipler için değil ama yapay zeka ve diğer ileri teknolojiler için. Çin'deki ucuz enerji, çiplerin görece verimsizliğini kısmen telafi ediyor." 

Geleceğe dair üç senaryo

Pazar araştırmaları kuruluşu ICIS, çip teknolojisi yarışında üç muhtemel senaryo görüyor:

1. ABD, elektrik şebekesini yenileyerek liderliğini korur.

2. ABD, gelişmiş çiplerle yapay araştırmalarında önde kalır, Çin'in yapay zeka sistemleri ise güney yarımkürede yayılır.

3. Ticari ve jeopolitik gerilimlerin tırmanması halinde iki ayrı yapay zeka ekosistemi ortaya çıkabilir.

East-West Futures'ın Direktörü John Lee'ye göre, hedef hâlâ uzakta olsa da çip sektörü, "Çinli rakiplerin hem fiyatla geride bırakacağı hem de teknoloji ile ürün güvenilirliği farkını hızla kapatacağı bir geleceğe" doğru ilerliyor.

ABD Başkanı Donald Trump 24 Nisan'da Reuters haber ajansına yaptığı açıklamada İran'ın "bir teklif sunduğunu" ve bunu görmeleri gerekeceğini söyledi ancak teklifin ne olduğunu henüz bilmediğini belirtti.

Trump, ABD'nin hangi İranlı yetkililerle müzakere yürüttüğüne dair fazla ayrıntı vermedi ancak ekibinin "şu anda sorumlu olan kişilerle" müzakere ettiğini söyledi.

ABD Başkanı ayrıca İran'ın görüşmek ve olası bir anlaşmayı değerlendirmek istediğini, ABD'nin taleplerini çözmeyi amaçlayan bir teklif sunmayı planladığını da sözlerine ekledi.

Ancak İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi ABD ile İran arasında doğrudan bir görüşme planı olmadığını açıkladı.

Pakistan, bu savaşta arabulucu rolünü üstlendi.

İran Dışişleri Bakanı Arakçi 24 Nisan Cuma günü Pakistanlı üst düzey isimlerle görüşmeler yaptığını duyurdu.

Abbas Arakçi, Telegram üzerinden, Pakistan Dışişleri Bakanı İshak Dar ve Genelkurmay Başkanı Mareşal Asim Munir ile görüştüğünü belirtti.

ABD ve İran arasındaki görüşme nedeniyle İslamabad'da yüksek güvenlik önlemleri uygulanıyor.

İki taraf son olarak 11 Nisan'da Pakistan'ın başkentinde biraraya gelmişti.

Bu görüşmeden anlaşma çıkmaması sonrası ABD Başkanı Donald Trump, Hürmüz Boğazı'na askeri abluka uygulanacağını duyurdu.

Trump, İran bir anlaşma imzalayana kadar ateşkesi de ablukayı da sürdüreceğini söyledi.

İran da ABD'nin deniz ablukası nedeniyle Hürmüz Boğazı'nda kendi ablukasını uyguluyor.

Tahran, gemi geçişinin izne ve geçiş ücretine bağlı olduğunu duyurdu.

Bağımsız kaynaklarca doğrulanamayan iddialara göre İran'ın gemi başına 2 milyon dolar istediği öne sürüldü.

İki ülke arasındaki kırılgan ateşkes 7 Nisan'dan bu yana uzatılarak devam ediyor.

Sarah Breeden, "Ortada çok fazla risk var ama varlık fiyatları tüm zamanların en yüksek seviyelerinde. Bir noktada bir düzeltme olmasını bekliyoruz" dedi.

BBC'nin ekonomi muhabiri Simon Jack, merkez bankasının üst düzey bir yetkilisinin piyasa hareketleri konusunda bu kadar açık konuşmasının alışılmadık bir durum olduğuna işaret ediyor.

Bankanın finansal istikrardan sorumlu biriminin de başkanı olan Breeden, piyasaların ne zaman ve ne kadar düşmesinin beklendiğini söylemekten kaçındı.

Piyasaların rehavete kapıldığını düşündüren bir dizi faktöre işaret etti:

"Beni gerçekten geceleri uykusuz bırakan şey, bir dizi riskin aynı anda gerçekleşme olasılığı – büyük bir makroekonomik şok, özel kredide güvenin kaybolması, yapay zekâ ve diğer riskli değerlemelerin yeniden ayarlanması. Böyle bir ortamda ne olur ve buna hazır mıyız?."

Borsalar düşerse ne olur?

Hisse senedi piyasalarında keskin bir düşüşün ekonomi üzerinde çeşitli etkileri olabilir.

Hanehalkı hisse senetlerine sahipse, değerlerindeki düşüş insanların kendilerini daha yoksul hissetmesine yol açabilir ve bu da harcamaları kısmalarına neden olabilir.

Ayrıca işletmelerin fon toplamasını zorlaştırabilir; bu da yatırımlarını azaltmalarına ya da ertelemelerine yol açabilir.

Düşen piyasalar güveni de zedeleyebilir ve bu da şirketlerin işe alımları kısmasına neden olabilir.

ABD hisse senedi piyasası dünyanın en büyük şirketlerine ev sahipliği yapıyor ve Uluslararası Enerji Ajansı'nın küresel ekonominin tarihteki en büyük enerji şokuyla karşı karşıya olduğu uyarılarına rağmen son dönemde art arda rekorlar kırdı.

Teknoloji şirketleri yapay zekâ altyapısına yüz milyarlarca dolar yatırdı.

Sektöre akan para miktarı Microsoft'un kurucusu Bill Gates tarafından "bir çılgınlık" olarak tanımlandı ve bazıları bunu, yatırımcıların kanıtlanmamış internet girişimlerine para yağdırdığı ve sonunda battığı ya da milyarlarca dolarını kaybettiği 1990'ların sonundaki dotcom balonuna benzetti.

Yapay zekâ şirketlerine çip sağlayan en büyük tedarikçi olan Nvidia'nın patronu Jensen Huang ise bu endişeleri reddedenler arasında yer alıyor.

Bir diğer endişe de, bankaların rolünü taklit eden ve şirketlere özel olarak borç veren çok sayıda fonun büyümesi.

Bunlar son dönemde zarar etti ve yatırımcıların çekebileceği para miktarını sınırlamak zorunda kaldı; bu da finansal sistemdeki zayıflıklarla ilgili kaygıları artırdı.

Breeden "gölge bankacılık" olarak adlandırılan bu sistemdeki muazzam büyümenin henüz bir piyasa düşüşüyle sınanmadığını söyledi:

"Özel kredi, son 15 ila 20 yılda sıfırdan iki buçuk trilyon dolara çıktı.

"Şu ana kadar sahip olduğu karmaşıklık derecesi ve finansal sistemin geri kalanıyla olan bağlantıları bu ölçekte test edilmedi.

"Endişelendiğimiz şey, bankalar kaynaklı bir kredi daralmasından ziyade, özel kredide yaşanacak bir kredi daralmasıdır."

Sorular ne?

İngiltere'deki hisse senedi piyasası, ABD piyasalarını rekorlara taşıyan türde ve büyüklükte yapay zekâ şirketlerini barındırmıyor ancak FTSE 100 endeksi de kendi tüm zamanların en yüksek seviyesine yakın sayrediyor.

Breeden görevinin piyasaların ne zaman ve ne kadar düşeceğini tahmin etmek olmadığını, bunun yerine böyle bir durumda finansal sistemin hazır olmasını sağlamak olduğunu söyledi:

"İzlediğimiz şey şu: Bu fiyatlar nasıl düşebilir? Aşağı yönlü keskin bir düzeltme olur mu? Ve eğer böyle bir düzeltme olursa, bu ekonomiyi nasıl etkiler?

"Bugün, yarın ya da 12 ay içinde olacak demiyorum. Gerçekleşmesi halinde sistemin dayanıklı olmasını istiyoruz."

Yatırım platformu AJ Bell'in yatırım direktörü Russ Mould, bir İngiltere Merkez Bankası yetkilisinin "borsalarda potansiyel bir düşüş konusunda açıkça uyarı yapmasının alışılmadık olduğunu" söyledi.

Mould, Breeden'in gündeme getirdiği endişe alanlarının tamamının son aylarda piyasalar için "kaygı noktaları" olduğunu söyledi ancak bu endişelere rağmen "piyasaların sarsıldıktan sonra yeniden denge kazandığını" belirtti:

"Bu, yatırımcıların potansiyel sorun alanlarına kör olmadığını gösteriyor; daha ziyade risklerle rahat olduklarını ve herhangi bir sorunun kontrol altına alınabileceğine inandıklarını ima ediyor."

ABD Başkanı Donald Trump, Cuma günü Reuters'a verdiği demeçte İran'ın ABD'nin taleplerini karşılamaya yönelik bir teklif sunmayı planladığını söyledi.

Trump, telefon görüşmesinde "Bir teklif yapıyorlar, ne olacağını henüz bilmiyorum ama göreceğiz" ifadesini kullandı.

ABD Başkanı, ABD'nin kimlerle müzakere yürüttüğü sorusuna "Bunu açıklamak istemiyorum, ancak şu an söz sahibi olan, yetkiyi elinde tutan kişilerle görüşüyoruz" yanıtını verdi.

"ABD heyeti Cumartesi sabah Pakistan'a gidecek"

Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt, Cuma günü gazetecilere yaptığı açıklamada Trump'ın özel temsilcileri Steve Witkoff ve Jared Kushner'ı İslamabad'da İranlı muhataplarıyla görüşmek üzere görevlendirdiğini, ikilinin Cumartesi sabahı hareket edeceğini duyurdu. Leavitt Başkan Yardımcısı JD Vance'in ise Washington'da kalacağını belirterek şu ifadeleri kullandı:

"Özel Temsilci Steve Witkoff ile Jared Kushner yarın sabah Pakistan'a giderek, tüm bu süreç boyunca İran heyetinin temsilcileriyle olağanüstü bir arabuluculuk görevi üstlenen Pakistanlıların aracılık ettiği doğrudan görüşmelere katılacaklar."

Ayrıca Leavitt, bunun verimli bir görüşme olmasını umduklarını söyledi. Trump'ın nükleer silah konusundaki kırmızı çizgisini birçok kez dile getirdiğini ve bu konuda net olduklarını ifade eden Leavitt, buna karşın başkanın İranlıların masaya sunacağı önerileri dinlemek istediğini aktardı.

İran heyeti İslamabad'da

İran'ın yarı resmi Tesnim Haber Ajansı'nın aktardığına göre İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, Pakistan'ın başkenti İslamabad'a ulaştı.

Erakçi'nin Pakistan, Umman ve Rusya'daki yetkililerle gerçekleştireceği ikili görüşmelerde, bölgedeki güncel gelişmeler ile ABD ve İsrail’in İran'a karşı başlattığı savaşın son durumunun ele alınması bekleniyor.

Öte yandan İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, Erakçi'nin söz konusu ziyaretleri kapsamında, ABD ve İsrail'in İran'a dayattığı savaşın sona erdirilmesine yönelik çabaların da değerlendirileceğini ifade etmişti.

Çin Maliye Bakanlığı, merkezi hükümet ve yerel yönetimlerin ocak-mart dönemine ait bütçe hesaplarını açıkladı.

Buna göre, toplam bütçe harcamaları ilk çeyrekte yıllık yüzde 2,6 artış kaydederek 7,47 trilyon yuana (1,09 trilyon dolar) ulaştı.

Bu dönemde merkezi hükümetin bütçe harcamaları yüzde 4,9, yerel yönetimlerin bütçe harcamaları ise yüzde 2,3 arttı.

Bütçe harcamaları, 3 ayda yıllık bütçede öngörülen miktarın yüzde 24,9'una ulaşırken son 5 yıldaki en hızlı harcama gerçekleşmesi oldu.

- Bütçe gelirleri yüzde 2,4 arttı

İlk çeyrekte toplam bütçe gelirleri de yıllık bazda yüzde 2,4 artarak 6,16 trilyon yuana (910 milyar dolar) ulaştı.

Merkezi hükümetin bütçe gelirleri yıllık yüzde 2,7 artışla 2,5 trilyon yuan (360 milyar dolar), yerel yönetimlerin bütçe gelirleri ise yüzde 2,1 artışla 3,66 trilyon yuan (540 milyar dolar) oldu.

Vergi gelirleri yüzde 2,2 artışla 4,85 trilyon yuana (710 milyar dolar), vergi dışı gelirler ise yüzde 2,9 artışla 1,31 trilyon yuana (190 milyar dolar) çıktı.

Üç aylık dönemde yaklaşık 190 milyar dolar bütçe açığı kaydedildi.

Çin'de merkezi ve yerel yönetim bütçe gelirleri, 2025'te 28,7 trilyon yuan (yıl sonundaki kura göre 4,09 trilyon dolar), bütçe harcamaları ise 21,6 trilyon yuan (yıl sonundaki kura göre 3,08 trilyon dolar) olmuştu.

ABD’de büyük finans kuruluşları yılın ilk çeyreğinde piyasalardaki artan oynaklığı avantaja çevirerek finansal işlem gelirlerini yükseltmesi, yatırım bankacılığı tarafında toparlanma eğilimi ve bazı kuruluşların net faiz gelirlerindeki artışın etkisiyle iyimser bir tablo çizdi.

JPMorgan Chase, Wells Fargo, Citigroup, Bank of America, Morgan Stanley ve Goldman Sachs’ın açıkladığı bilançolarda gelir ve karlılık tarafında güçlü bir görünüm izlenirken kurumların faaliyet kompozisyonundaki farklılaşma dikkati çekti.

- En fazla gelir ve karı JPMorgan elde etti

ABD’de bankalar içerisinde en fazla gelir ve kar bildiren JPMorgan Chase’in net karı yılın ilk çeyreğinde geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 12,6 artarak 16,5 milyar dolara yükselirken geliri 49,8 milyar dolar olarak kaydedildi.

Bankanın hisse başına karı ise 5,94 dolar olurken geçen yılın aynı dönemine göre hisse başına net kardaki değişim yüzde 17,2 oldu.

Banka, ayrıca sonuçlarında rekor düzeye ulaşan finansal işlem gelirleri ile artan yatırım bankacılığı faaliyetlerinin etkili olduğunu belirtirken piyasa gelirlerinin de yüzde 20 yükseldiğini bildirdi.

JPMorgan Chase Üst Yöneticisi Jamie Dimon, sonuçlara ilişkin yaptığı değerlendirmede artan mali teşvikler, deregülasyonun faydaları, yapay zeka kaynaklı sermaye yatırımları ve ABD Merkez Bankasının (Fed) varlık alımları gibi unsurların bu dayanıklılığı desteklediğini vurguladı.

Dimon, ayrıca jeopolitik gerilimler ve savaşlar, enerji fiyatlarındaki oynaklık, ticaret belirsizliği, büyük küresel mali açıklar ve yüksek varlık fiyatları gibi giderek karmaşıklaşan risklerin de varlığını koruduğunu belirtti.

- Citigroup oransal olarak net karını en fazla artıran banka oldu

Citigroup’un net karı yılın ilk çeyreğinde ABD’li bankalar arasında oransal olarak en fazla artan banka oldu. Bankanın net karı yüzde 42 artarak 5,8 milyar dolara çıktı. Banka, geçen yılın ilk çeyreğinde 4,1 milyar dolar net kar elde etmişti.

Bankanın geliri ise yılın ilk çeyreğinde geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 14 artarak 24,6 milyar dolara çıktı. Kurumun hisse başına karı ise 3,06 dolar oldu. Jeopolitik gelişmelerin artırdığı piyasa oynaklığının finansal işlem gelirlerini yukarı taşıdığına işaret eden banka, piyasa gelirlerindeki güçlü artışın sonuçları desteklediğini bildirdi.

Wells Fargo’nun net karı ise aynı dönemde geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 7,3 artışla 5,3 milyar dolara çıktı. Bankanın hisse başına karı yüzde 15,1 artışla 1,60 dolara yükselirken, toplam geliri yüzde 6,5 artışla 21,45 milyar dolar oldu. Net faiz geliri ise 12,1 milyar dolar olarak gerçekleşti.

Açıklamada görüşlerine yer verilen Wells Fargo Üst Yöneticisi Charlie Scharf, piyasalar dalgalı olsa da temel ekonomide dayanıklılığın sürdüğünü, hizmet verdikleri tüketiciler ve işletmelerin finansal sağlığının güçlü kalmaya devam ettiğini belirtti.

- Oransal olarak gelirini en fazla artıran banka Morgan Stanley

Morgan Stanley de ilk çeyrekte güçlü bir performans sergiledi. Bankanın net karı geçen yılın aynı dönemine göre yaklaşık yüzde 29 artışla 5,6 milyar dolara, hisse başına karı da 3,43 dolara yükseldi.

Bankanın toplam geliri yüzde 16 artarak 20,6 milyar dolarla rekor seviyeye çıkarken 6 banka içinde oransal olarak gelirini en fazla artıran banka Morgan Stanley oldu.

Bankanın performansında pay piyasalarındaki finansal işlem gelirinin yüzde 25 artışla 5,15 milyar dolara yükselmesi ve yatırım bankacılığı gelirinin yüzde 36 artışla 2,12 milyar dolara çıkması belirleyici oldu. Bankanın servet yönetimi biriminde de 8,52 milyar dolarlık rekor gelir elde edildi.

Bank of America’nın net karı ise ilk çeyrekte geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 16,2 artışla 8,6 milyar dolara yükseldi. Bankanın hisse başına karı 1,11 dolar olurken, geliri de yüzde 7,4 artışla 30,3 milyar dolara çıktı.

Banka, özellikle hisse senedi işlemlerindeki güçlü performansın ve yatırım bankacılığı ücretlerindeki toparlanmanın sonuçları desteklediğini, satış ve finansal işlem gelirinin yüzde 13 artarak 6,4 milyar dolara çıktığını bildirdi. Net faiz gelirinin de yüzde 9 artışla 15,7 milyar dolara yükseldiği aktarıldı.

- Goldman Sachs en az gelir bildiren banka oldu

ABD’nin büyük bankalarından Goldman Sachs’ın bu yılın ilk çeyreğindeki geliri ise geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 14 artışla 17,23 milyar dolara yükselmesine karşın rakiplerine göre geride kaldı.

Banka listedeki diğer bankalara göre en az gelir bildiren banka olurken, net karlılıkta bazı bankaların önüne geçmesi bankanın kar üretimindeki verimliliğe işaret etti.

Goldman Sachs’ın net karı bu yılın ilk çeyreğinde geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 19 artışla 5,63 milyar dolara ulaştı. Kurumun 2025’in ilk çeyreğinde 14,12 dolar olarak kaydedilen hisse başına karı, bu yılın aynı döneminde 17,55 dolara çıktı.

Konuya ilişkin değerlendirmelerde bulunan Goldman Sachs Üst Yöneticisi David Solomon, piyasa koşulları daha dalgalı hale gelmesine rağmen yılın ilk çeyreğinde hissedarlar için güçlü bir performans sergilediklerine vurgu yaptı.

ABD’nin önemli bankalarının bu yılın ilk çeyreğinde net kar, gelir ve hisse başına karları şöyle gerçekleşti:

ABD Merkez Bankası (Fed), Federal Mevduat Sigorta Kurumu (FDIC) ve Para Birimi Denetçi Ofisi (OCC) tarafından yapılan ortak açıklamada, topluluk bankası kaldıraç oranı çerçevesini mevcut yasal yetkiyle uyumlu şekilde değiştiren kuralın nihai hale getirildiği aktarıldı.

Açıklamada, bu değişikliğin topluluk bankalarına sermaye yeterliliğini ölçmek için daha basit bir yöntem kullanma konusunda daha fazla esneklik sağlayacağı ve düzenleme yükünü azaltacağı belirtildi.

Kuralın topluluk bankalarının kendine özgü iş modelleri ve risk profilleri dikkate alınarak hazırlandığına işaret edilen açıklamada, bu kapsamda topluluk bankaları için geçerli olan kaldıraç oranının yüzde 9'dan yüzde 8'e düşürüleceği bildirildi.

Açıklamada ayrıca, uyumluluk şartlarını geçici olarak karşılayamayan topluluk bankaları için tanınan sürenin iki ardışık çeyrekten dört ardışık çeyreğe çıkarılacağının altı çizildi.

Söz konusu değişikliklerin 1 Temmuz'da yürürlüğe gireceği kaydedildi.

Intel, ocak-mart dönemine dair bilançosunu açıkladı.

Buna göre şirketin geliri, yılın ilk çeyreğinde geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 7 artarak 13,6 milyar dolara yükseldi.

Şirket, geçen yılın aynı döneminde 12,7 milyar dolar gelir açıklamıştı.

Intel'in bu dönemde elde ettiği gelir piyasa beklentilerini geride bıraktı.

Geçen yılın ilk çeyreğinde 821 milyon dolar net zarar açıklayan Intel, bu yılın aynı döneminde 3,7 milyar dolar zarar bildirdi.

Çip üreticisinin hisse başına zararı bu dönemde 73 sent oldu.

Intel geçen yılın ilk çeyreğinde hisse başına 19 sent zarar açıklamıştı.

Şirket, tek seferlik kalemler dışarıda tutulduğunda ise hisse başına 29 sent kar elde etti.

Intel, bu yılın ikinci çeyreğinde ise gelir beklentisinin 13,8 milyar ila 14,8 milyar dolar aralığında olduğunu öngördü.

İsrail ile Lübnan temsilcilerini Beyaz Saray'da ağırlayan ABD Başkanı Trump, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda İsrail-Lübnan ateşkesine ilişkin duyuru yaptı.

Trump, Oval Ofis'te ABD'li, İsrailli ve Lübnanlı temsilcilerin hazır bulunduğu toplantıya işaret ederek "Toplantı çok iyi geçti. ABD, Lübnan'ın kendisini Hizbullah'tan korumasına yardımcı olmak için Lübnan ile işbirliği yapacak. İsrail ile Lübnan arasındaki ateşkes 3 hafta uzatılacak." ifadelerini kullandı.

ABD Başkanı ayrıca, yakın gelecekte İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ve Lübnan Cumhurbaşkanı Joseph Avn'ı Beyaz Saray'da ağırlamayı sabırsızlıkla beklediğini ifade etti.

Trump, 3 haftalık ilave ateşkes süreci içinde Avn ile Netanyahu'yu Beyaz Saray'da ağırlamayı istediğini ve bu görüşmenin "tarihi" bir öneme sahip olacağını vurguladı.

İsrail'in Hizbullah'tan gelecek olası saldırılara karşı kendini her zaman savunma hakkı olduğunu anlatan Trump, "İsrail, üzerine ateş açılırsa kendini savunmak zorunda kalacak ve bunu da yapacaktır. Bunu yapmak zorunda kalmasalar güzel olur ancak bir şey olursa kendilerini savunmak zorunda kalacaklar, bunu da dikkatli bir şekilde yapacaklardır." değerlendirmesini yaptı.

Öte yandan Trump, İran'ın Hizbullah'a olan desteğini kesmesi gerektiğini ifade ederek, İran'ın ABD ile anlaşabilmesi için bunun bir "zorunluluk" olduğunu vurguladı.

- İsrail'in Lübnan'a saldırıları ve ateşkes

İsrail ordusu Lübnan'a 2 Mart'ta yoğun hava saldırıları başlatarak, ülkenin güneyinde birçok beldeyi işgal etti.

Lübnan hükümeti de bu sürede ülkede yerinden edilenlerin sayısının 1 milyon 162 bini geçtiğini açıklamıştı.

Lübnan ve İsrail arasında varılan 10 günlük geçici ateşkes, 17 Nisan'da yürürlüğe girmişti.

İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, söz konusu ateşkesi kabul ettiklerini ancak Lübnan'ın güneyinde işgal ettikleri bölgelerde kalmayı sürdüreceklerini ifade etmişti.

Şirketin Operasyonlardan Sorumlu Üst Yöneticisi Venkatesh Alagirisamy tarafından çalışanlara gönderilen notta, küresel operasyonlarda yapılacak değişikliklere ilişkin bilgi verildi.

Notta, şirket genelinde temeli güçlendirmek, rekabet etme biçimini keskinleştirmek ve uzun vadeli karlı büyüme sağlayacak bir model oluşturmak amacıyla atılan adımların bazı ekip yapılarında, çalışma lokasyonlarında ve çalışan sayısında değişikliklere yol açacağı aktarıldı.

Bu kapsamda iş gücünün yaklaşık 1400 kişi azaltılmasının beklendiği belirtilen notta, söz konusu azaltımın büyük bölümünün teknoloji alanındaki çalışanları etkileyeceği kaydedildi.

Birleşmiş Milletler'in (BM)değerlendirmesine göre, İran savaşı, dünya genelinde 30 milyondan fazla insanı yoksulluğa sürükleyecek.

BM Kalkınma Programı'nın (UNDP) başkanı Alexander De Croo, Perşembe günü yaptığı açıklamada, bunun başlıca nedeninin yakıt ve gübre sıkıntıları olduğunu söyledi. Eski Belçika Başbakanı De Croo, savaş kapsamında Hürmüz Boğazı'nın kargo gemilerine kapatılmasının tarımsal verimliliği zaten düşürdüğünü ve bunun hasat gelirlerini olumsuz etkileyeceğini belirtti.

"Yapılabilecek çok şey yok"

"Gıda güvensizliği birkaç ay içinde zirveye ulaşacak. Buna karşı yapılabilecek çok şey yok" diyen De Croo, çatışmalar hemen sona erse bile sonuçların hissedileceğini ve insanları yeniden yoksulluğa mahkum edeceğini vurguladı.

Hürmüz'den küresel gübrenin üçte biri geçiyor

Dünyada kullanılan gübrelerin büyük bölümü Ortadoğu'da üretiliyor. Küresel arzın üçte biri ise İran ile ABD'nin kontrolü için çekiştiği Hürmüz Boğazı üzerinden sevk ediliyor.

Ayın başında Dünya Bankası, Uluslararası Para Fonu (IMF) ve BM Dünya Gıda Programı (WFP) da savaşın gıda fiyatlarını yukarı çekeceği uyarısında bulunmuştu. De Croo, krizin küresel ekonomik çıktının yüzde 0,5 ile 0,8'ini yok ettiğini de sözlerine ekledi.

"Yardım edemeyeceğimizi söylemek zorunda kalacağız"

Bu gelişmelernedeniyle insani yardımların kısıtlanması gerektiğini ifade eden De Croo, aynı zamanda Sudan'da, Gazze'de ve Ukrayna'da ihtiyacın giderek arttığına dikkat çekti. De Croo, "Bazı insanlara gerçekten üzgün olduğumuzu ancak kendilerine yardım edemeyeceğimizi söylemek zorunda kalacağız" diye konuştu.

Şirketten yapılan açıklamada, gerçekleştirilen ön oy sayımına göre Warner Bros. Discovery hissedarlarının Paramount ile birleşme anlaşmasının kabulü yönünde ezici çoğunlukla oy kullandığı belirtildi.

Nihai oy sonuçlarının şirketin bağımsız seçim denetçisi tarafından onaylanacağı ve ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonuna (SEC) bildirileceği kaydedilen açıklamada, işlemin düzenleyici kurum onayları dahil olmak üzere olağan kapanış koşullarına tabi olarak 2026'nın üçüncü çeyreğinde tamamlanmasının beklendiği aktarıldı.

- Anlaşma aylarca süren mücadelenin ardından gelmişti

Paramount, 8 Aralık 2025'te Warner Bros. Discovery'nin tamamını hisse başına 30 dolar nakit karşılığında satın almak üzere, toplam 108,4 milyar dolarlık işletme değerine denk gelen bir teklif sunduğunu duyurmuştu.

Paramount'un söz konusu teklifi, Netflix'in Warner Bros. Discovery ile anlaşmaya vardığını açıklamasının ardından gelmişti.

Netflix, 5 Aralık 2025'te Warner Bros.'un film ve televizyon stüdyoları ile HBO Max ve HBO'yu da kapsayacak şekilde, 72 milyar dolarlık öz sermaye değeri ve 82,7 milyar dolarlık toplam işletme değeri üzerinden satın alma için Warner Bros. Discovery ile anlaşmaya vardığını açıklamıştı.

Warner Bros. Discovery Yönetim Kurulu'nun başlangıçta Netflix ile yapılan anlaşmayı desteklemesine karşın, Paramount teklifini şubat ayında hisse başına 31 dolara yükselterek revize etmişti.

Warner Bros. Discovery yönetiminin bu hamleyi "üstün teklif" olarak kabul etmesi üzerine Netflix, fiyat artırımına gitmeyerek çekilme kararı almıştı.

Süreç, 27 Şubat'ta Netflix ile olan anlaşmanın feshedilmesi, Paramount Skydance'in 2,8 milyar dolarlık fesih bedelini ödemesi ve Warner Bros. Discovery ile kesin bir birleşme anlaşmasına varıldığının duyurulmasıyla nihai aşamaya taşınmıştı.

ABD ile İran arasında uzatılan ateşkes sonrası diplomasi trafiğinin ne zaman yeniden başlayacağı belirsizliğini koruyor.

Washington yönetimi, Hürmüz Boğazı’ndaki askeri ve deniz kontrol tedbirlerini kaldırma niyetinde olmadığını vurgularken, Tahran ise bu uygulamaların sona ermesi halinde müzakere masasına oturmaya hazır olduğunu belirtiyor.

Taraflar geri adım atmazken, Hürmüz hattındaki gerilim bölgedeki tansiyonu yüksek tutmaya devam ediyor. Bunla beraber ABD Başkanı Donald Trump son olarak, sosyal medya hesabından donanmaya Hürmüz Boğazı'na mayın döşeyen gemileri vurma talimatı verdiğini söyledi.

Trump, paylaşımında şu ifadelere yer verdi:

"ABD Donanmasına, Hürmüz Boğazı sularına mayın döşeyen her türlü tekneyi, küçük tekneler bile olsa (Donanma gemilerinin hepsi, 159 tanesi, denizin dibinde!), vurup imha etme emri verdim. Hiç tereddüt edilmeyecek. Ayrıca, mayın temizleme gemilerimiz şu anda boğazı temizliyor. Bu faaliyetin üç katına çıkarılarak devam etmesini emrediyorum! İran, liderinin kim olduğunu anlamakta çok zorlanıyor. Gerçekten bilmiyorlar. Savaş alanında ağır kayıplar veren 'sertlik yanlıları' ile 'ılımlılar' arasındaki iç çekişme çılgınlık. Hürmüz Boğazı'nın kontrolü tamamen bizde. ABD Donanması'nın onayı olmadan hiçbir gemi boğazdan giremez veya boğazdan çıkamaz. İran bir anlaşma yapana kadar boğaz kapatılmış durumda."

Yetkililer 'Hürmüz' temizliğinin 6 ay sürebileceğini belirtti

ABD merkezli Washington Post (WP) gazetesine konuşan ve adı açıklanmayan ABD'li yetkililer, Hürmüz Boğazı'ndaki mayınların temizlenmesinin yaklaşık 6 ay sürebileceğini belirtmişti.

ABD Çalışma Bakanlığı, işsizlik maaşı başvurularına ilişkin haftalık verileri açıkladı.

Buna göre, ülkede ilk kez işsizlik maaşı başvurusunda bulunanların sayısı 18 Nisan ile biten haftada bir önceki haftaya kıyasla 6 bin kişi artarak 214 bine yükseldi.

Piyasa beklentisi, işsizlik maaşı başvuru sayısının bu dönemde 211 bin olması yönündeydi.

İşsizlik maaşı başvuru sayılarına ilişkin önceki haftanın verisi 207 binden 208 bine revize edildi.

Geçen hafta itibarıyla 4 haftalık ortalama işsizlik maaşı başvuru sayısı da 750 artarak 210 bin 750'ye çıktı.

Devam eden işsizlik maaşı başvuru sayısı ise 11 Nisan ile biten haftada 12 bin artışla 1 milyon 821 bine ulaştı.

İran Parlamentosu Başkan Yardımcısı Hamidreza Hacı Babaei, Hürmüz Boğazı geçiş ücretlerinden elde edilen gelirin ülkenin merkez bankasına aktarıldığını duyurdu.

Babaei, “Hürmüz Boğazı'ndaki vergilerden elde edilen ilk gelir, İran Merkez Bankası'ndaki bir hesaba yatırıldı” ifadesini kullandı.

Daha önce İran parlamentosu, Hürmüz Boğazı ile ilgili bir yasa tasarısı hazırlamaya başladı. Tasarıda, diğer hususların yanı sıra, İran'ın riyal cinsinden geçiş ücreti alması, ABD ve İsrail'in yanı sıra İran'a karşı yaptırım politikasına katılan ülkelerin boğazdan geçişinin yasaklanması öngörülüyor.

Ancak tasarının kendisi henüz onaylanmadı ve yürürlüğe girmedi.

İran Meclisi’den 16 Nisan’da yapılan bir açıklamada, Hürmüz Boğazı'nın ‘idaresinden’ elde edilecek geliri 10-15 milyar dolar olarak tahmin ettikleri, ancak bu gelirin ne zaman elde edileceğine dair bir zaman dilimi bilinmediği ifade edilmişti.

Başkent Bogota'da düzenlenen para politikası forumunda konuşan Maliye Bakanı German Avila, ülkenin IMF'ye olan borcunun tamamının ödendiğini ve kurumla yeni bir taahhüde girme planlarının olmadığını belirtti.

Avila, IMF'ye yaklaşık 5,3 milyar dolarlık esnek kredi hattından kaynaklanan borcun ödendiğini aktararak, "Kolombiya hükümeti, IMF'ye borcunun tamamını ödedi. Şu an IMF'ye hiçbir borcumuz bulunmamaktadır." ifadesini kullandı.

Yakın zamanda IMF heyetinin ülkeye yaptığı ziyareti hatırlatan Avila, şunları kaydetti:

"Görüşmeleri farklı şartlarda, farklı bir dille ve farklı biçimlerde gerçekleştirebildik. Görüşme, Maliye Bakanı'nın IMF heyetine artık kendilerine bir borcumuz olmadığını ve gelecekte de bu kuruluşa borçlanma gibi bir beklentimiz bulunmadığını bildirmesiyle başladı. Bu gelişme, ilişki ve görüşme kurallarını anında ve tamamen farklı bir zemine oturttu. Bu tür görüşmelerde normalde sunulan standart el kitabı (reçeteler), Kolombiya vakasında geçerliliğini yitirdi."

- Kolombiya-IMF ilişkisi

Kolombiya, IMF ile ilişkisini uzun süredir "Esnek Kredi Hattı" üzerinden yürütüyordu. Bu sistem, ekonomik temelleri güçlü ülkelere kriz dönemlerinde likidite desteği sağlamak amacıyla kullanılıyor.

Ulusal basına göre, Kolombiya, IMF'nin bu esnek kredi imkanını 2009 yılından beri kullanıyor.

Bir önceki Cumhurbaşkanı Ivan Duque döneminde (2018-2022), Kovid-19 pandemisinin başlamasıyla hükümet, artan kamu harcamalarını finanse etmek ve sağlık krizini yönetmek amacıyla IMF'den 5 milyar doların üzerinde nakit çekimi yapmıştı.

Bu, Kolombiya tarihinde söz konusu kredi hattının doğrudan nakit olarak ilk büyük kullanımı olmuştu.

Son ödemeyle Kolombiya'nın IMF'ye hiçbir borcu kalmadı.

IBM, bu yılın ocak-mart dönemine ilişkin bilançosunu açıkladı.

Buna göre, şirketin yılın ilk çeyreğinde elde ettiği gelir geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 9 artarak 15,9 milyar dolara ulaştı.

IBM, geçen yılın aynı döneminde 14,5 milyar dolar gelir elde etmişti.

Şirketin net karı da bu yılın ilk çeyreğinde geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 15 artışla 1,2 milyar dolara çıktı.

IBM'in net karı geçen yılın ilk çeyreğinde 1,05 milyar dolar olarak kaydedilmişti.

Şirketin geçen yılın ilk çeyreğinde 1,12 dolar olan hisse başına net karı da bu yılın aynı döneminde 1,28 dolara yükseldi.

IBM'in geliri ve karı söz konusu dönemde piyasa beklentilerinin üzerinde gerçekleşti.

IBM'in Üst Yöneticisi (CEO) Arvind Krishna, bilançoya ilişkin değerlendirmesinde, yapay zekanın küresel iş hacmi için bir itici güç olmaya devam ettiğini belirterek, 2026 yılında sabit kur bazında yüzde 5'in üzerinde gelir büyümesi ve serbest nakit akışında yıllık bazda yaklaşık 1 milyar dolarlık artış beklemeye devam ettiklerini kaydetti.

Bessent, ABD Senatosu'nun Tahsisatlar Alt Komitesi'nde Hazine Bakanlığının 2027 mali yılı bütçesine ilişkin düzenlenen oturumda senatörlerin sorularını yanıtladı.

Birleşik Arap Emirlikleri'nin (BAE) swap hattı talebine ilişkin bir soruya, Bessent, "Körfez'deki müttefiklerimizin birçoğu swap hattı talebinde bulundu." yanıtını verdi.

Scott Bessent, bazı Asya ülkelerinin de benzer talepte bulunduğunu belirterek, gerek ABD Merkez Bankası (Fed) gerekse Hazine Bakanlığı tarafından sağlanan swap hatlarının dolar fonlama piyasalarının işleyişini korumayı ve ABD varlıklarının düzensiz şekilde elden çıkarılmasını önlemeyi amaçladığını aktardı.

Swap hatlarının hem talepte bulunan ülkeler hem de ABD için fayda sağladığını dile getiren Bessent, küresel finansal istikrar açısından bu mekanizmaların önemine işaret etti.

Öte yandan, İran'a yönelik yaptırımların gevşetilmesiyle ülkenin 14 milyar dolar kazanç sağladığı yönündeki iddialara ilişkin sorulara yanıtında Bessent, söz konusu rakamın bir "efsane" olduğunu kaydetti.

Rusya ve İran petrolüne yönelik yaptırımların neden gevşetildiğine ilişkin bir soruyu da yanıtlayan Bessent, bu adımların, küresel petrol arzını desteklemek ve fiyatlardaki yükselişi sınırlamak amacıyla atıldığını anlattı.

Bessent, "Bugün buraya geldiğimde petrol fiyatları 100 dolar seviyesindeydi. Eğer yaptırım hafifletme adımını atmasaydık, fiyatlar 150 dolara kadar çıkabilirdi, zira dünya arz açısından son derece iyi bir duruma geldi." diye konuştu.

CENTCOM'un ABD merkezli X şirketinin sosyal medya platformundaki hesabından konuya ilişkin açıklama yapıldı.

Açıklamada, "ABD güçleri, İran'a karşı uyguladığı abluka kapsamında 31 gemiye geri dönmesi veya (İran’a ait) bir limana dönmesi talimatı vermiştir." ifadeleri kullanıldı.

"Gemilerin büyük çoğunluğunun ABD'nin talimatlarına uyduğu" belirtilen açıklamada, geri dönen gemilerin çoğunun petrol tankeri olduğu bilgisine yer verildi.

CENTCOM'dan 20 Nisan'da yapılan açıklamada, İran limanlarına ve kıyı bölgelerine giriş veya çıkış yapan gemilere yönelik ablukanın başlamasından bu yana (13 Nisan), ABD güçlerinin 27 geminin geri dönmesi veya bir İran limanına dönmesi için talimat verdiği aktarılmıştı.

ABD Başkanı Donald Trump, İran'la Pakistan'da yürütülen müzakere sürecinin başarısızlığa uğramasının ardından yaptığı açıklamada, Hürmüz Boğazı'nı abluka altına alma sürecini başlatacaklarını duyurmuştu.

İran’ın yarı resmi Tasnim Haber Ajansı, Devrim Muhafızları’nın “denizcilik ihlalleri” gerekçesiyle iki gemiye el koyduğunu ve İran kıyılarına götürdüğünü duyurdu. Bu, savaşın Şubat ayı sonunda başlamasından bu yana İran’ın ilk gemi alıkoyma hamlesi oldu.

İran Devrim Muhafızları Ordusu Donanması ayrıca boğazda düzen ve güvenliğe yönelik herhangi bir ihlalin “kırmızı çizgi” sayılacağı uyarısında bulundu.

Daha önce bir İngiliz deniz güvenliği kurumu, üç geminin ateş altında kaldığını bildirmişti.

Trump, Salı gecesi sosyal medya üzerinden yaptığı açıklamada, ABD’nin Pakistanlı arabulucuların talebi üzerine “İran’ın liderleri ve temsilcileri birleşik bir öneri sunana kadar… ve görüşmeler sonuçlanana dek” saldırıları askıya almayı kabul ettiğini söyledi.

Ancak Trump, fiili bir tek taraflı ateşkes uzatması gibi görünen bu adımı duyururken, ABD Donanması’nın İran’ın deniz ticaretine yönelik ablukayı sürdüreceğini de vurguladı. ABD, Cumartesi günü bir İran kargo gemisine ateş açıp el koymuş, Salı günü ise Hint Okyanusu’nda büyük bir İran petrol tankerine çıkmıştı.

İran, ABD’nin bu ablukasını bir savaş eylemi olarak değerlendiriyor ve bu sürdüğü sürece Hürmüz Boğazı’nı kapatma kararını kaldırmayacağını belirtiyor. Bu durum küresel ölçekte bir enerji krizine yol açmış durumda.

Tahran’da Salı akşamı düzenlenen bir geçit töreninde İran, balistik silahlarını sergileyerek meydan okuma mesajı verdi. WANA Haber Ajansı’na göre görüntülerde, boğazı sıkan bir yumruğun yer aldığı büyük bir pankart dikkat çekti.

Pankartlarda “Süresiz olarak İran’ın kontrolünde” ve “Trump hiçbir şey yapamadı” ifadeleri yer aldı.

Pakistan arabuluculuk çabalarını sürdürüyor

Arabulucu rolü üstlenen Pakistan, tarafları yeniden müzakere masasına getirmek için çabalarını sürdürüyor. Ancak iki tarafın da Salı günü planlanan son görüşmelere katılmaması süreci sekteye uğrattı.

İslamabad’daki lüks bir otel görüşmeler için boşaltılmıştı. Ancak İran daveti kamuoyuna açık şekilde kabul etmezken, ABD heyeti — Başkan Yardımcısı JD Vance başkanlığında — Washington’dan ayrılmadı. Otel Çarşamba günü hâlâ kapalıydı, ancak geniş güvenlik çemberi kısmen gevşetildi.

Hazırlıklar hakkında bilgi sahibi bir Pakistanlı yetkili, “Görüşmeler için tamamen hazırdık, sahne kurulmuştu. Açıkçası bu beklemediğimiz bir geri adımdı. İranlılar hiçbir zaman reddetmedi, katılmaya hazırdılar ve hâlâ öyleler” dedi.

Görüşmelere dahil olan bir başka Pakistanlı kaynak ise, “Tarafların hassasiyetlerini gözeterek aradaki uçurumu kapatmak için çok yoğun çalışıyoruz” ifadelerini kullandı.

Kaynak, “Ne zaman bir araya gelebileceklerini zaman gösterecek. Gelişmeler çok hızlı değişiyor” diye ekledi.

Trump’ın ateşkes açıklamasına İranlı üst düzey yetkililerden Çarşamba sabahı itibarıyla resmi bir yanıt gelmezken, Tahran’dan gelen ilk tepkiler açıklamaya şüpheyle yaklaşıldığını gösterdi.

Tasnim, İran’ın ateşkes uzatımı talep etmediğini belirtirken, ABD ablukasını güç kullanarak kırma tehdidini yineledi.

İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf’ın baş danışmanı ise Trump’ın açıklamasının bir taktik olabileceğini söyledi.

Trump, saldırıları durdurduğunu açıklamadan sadece saatler önce, ordusunun “harekete geçmeye hazır” olduğunu belirterek saldırı tehditlerini yinelemişti.

Reuters’a göre bu adım, İran destekli milislerin faaliyetleri konusunda Irak hükümetine baskı yapmayı amaçlıyor. Batılı kaynaklar ise “Şarku’l Avsat”a yaptıkları açıklamada, Washington ile Bağdat arasındaki koordinasyonun “şu anda en düşük seviyelerinde” olduğunu ifade etti.

İktidar koalisyonunun önde gelen unsurlarından Asaib Ehlil-Hak Hareketi, Washington’u kamu çalışanlarının maaş ödemelerini engellemeye çalışmakla suçladı. Hareket, “ABD’nin Irak hükümetini bağımlı hale getirmek amacıyla doğrudan ve dolaylı baskı yöntemleri izlediğini” öne sürdü.

Öte yandan, ABD'nin daha önce Bağdat hükümetini, bu ayın başlarında Bağdat havaalanı yakınlarında Amerikalı diplomatları hedef alan İran’a yakın bir gruba mensup silahlı kişileri tutuklamaması halinde Bağdat ile iş birliğini durdurmakla tehdit ettiği bildirildi.

Warsh, ABD Senatosunun Bankacılık, Konut ve Kentsel İşler Komitesi'nde düzenlenen oturuma katıldı.

Yaklaşık 2,5 saat süren oturumda yaptığı açılış konuşmasında Warsh, para politikası bağımsızlığının önemini vurguladı.

Warsh, seçilmiş yetkililerin faizlere ilişkin görüş bildirmesinin para politikası bağımsızlığını tehdit ettiğini düşünmediğini belirterek, Fed bağımsızlığının nihai olarak kurumun kendisine bağlı olduğunu ifade etti.

Fed'in bağımsızlığının para politikası yürütülürken en üst seviyede olduğunu aktaran Warsh, merkez bankasının kendi görev alanı içinde kalması gerektiğini dile getirdi.

Warsh, dünyanın hızla değiştiği bir dönemde yerleşik uygulamalar ve politikaların zararlı olduğuna dikkati çekerek, "Reform odaklı bir Fed'in, Amerikan halkı adına gerçek bir fark yaratabileceğine inanıyorum. Ve eğer onaylanırsam, en yetkin insanların en iyi çalışmalarını ortaya koyabildikleri bir ortam yaratmaya gayret edeceğim." dedi.

- "2021 ve 2022'deki politika hatalarının mirasıyla hala uğraşıyoruz"

Komite Üyesi senatörlerin sorularını da yanıtlayan Warsh, yaşam maliyetindeki artış gibi soruları nasıl ele alacağına dair soru üzerine, özellikle son yıllardaki fiyat artışlarının politika hatalarının bir sonucu olduğunu savundu.

Warsh, son yıllardaki fiyat artışlarının "Fed'in hedefini ıskaladığının" bir göstergesi olduğunu belirterek, "2021 ve 2022'deki politika hatalarının mirasıyla hala uğraşıyoruz." dedi.

Enflasyonun ekonomiye yerleşmesinin onu düşürmeyi daha maliyetli ve zor hale getirdiğini vurgulayan Warsh, bu durumu düzeltmek için "köklü politika reformlarına" ihtiyaç olduğunu ifade etti.

Warsh, "Enflasyonun artık daha az sorunlu olduğu, yani fiyatlardaki değişimin birkaç yıl öncesine kıyasla daha az şiddetli olduğu doğru olsa da, çalışan Amerikalılar bunu şüphesiz hissediyor. Bunun, politika yürütme biçiminde bir rejim değişikliği gerektiği anlamına geldiğini düşünüyorum. Farklı, yeni bir enflasyon çerçevesi anlamına geldiğini düşünüyorum." diye konuştu.

Para politikası araçlarının farklı şekilde kullanılması gerektiğini aktaran Warsh, faiz aracının tüm ekonomiyi etkilediğini, bilanço araçlarının ise daha çok finansal varlık sahiplerine fayda sağladığını anlattı.

Warsh, yeni bir iletişim stratejisine de ihtiyaç olduğunu belirterek, Fed'in ileriye dönük yönlendirmelerinin geçmişte hataları büyütebildiğini ifade etti.

- "Başkan, benden hiçbir zaman belirli bir faiz oranı kararı taahhüt etmemi istemedi"

Faiz politikasına ilişkin ABD Başkanı Trump'a herhangi bir taahhütte bulunup bulunmadığı sorgulanan Warsh, bu yöndeki iddiaları reddetti.

Warsh, Trump'ın kendisini neden aday gösterdiğini bilmediğini belirterek, adaylığının faiz indirimi sözüne dayandığı yönündeki imalara karşı çıktı.

ABD başkanlarının genel olarak daha düşük faizden yana olduğuna işaret eden Warsh, Başkan Trump'ın bu görüşünü oldukça açık şekilde dile getirdiğini kaydetti.

Warsh, başkanlar düşük faiz oranları istese de kararın, Fed'e ait olduğunu vurguladı.

Louisiana Senatörü John Kennedy'nin "Başkan'ın kuklası olacak mısınız?" sorusuna ise Warsh, "Kesinlikle hayır." yanıtını verdi.

Başkan Trump'ın kendisiyle yaptığı hiçbir görüşmede, herhangi bir faiz oranı sözü istemediğini aktaran Warsh, "Başkan, benden hiçbir zaman belirli bir faiz oranı kararı taahhüt etmemi istemedi. İsteseydi de bunu asla kabul etmezdim ama istemedi. Beni aday gösterdiği için onur duydum. Faiz oranları konusundaki görüşlerini dinledim. Bana, ekonomi tarihinde incelediğim diğer tüm başkanların görüşlerine çok benzer geldi." diye konuştu.

- Warsh'ın başkanlık görevine gelebilmesi için Senato'nun onayını alması gerekiyor

ABD Başkanı Trump, 30 Ocak'ta eski Fed Yönetim Kurulu Üyesi Warsh'ı Fed başkanlığı için aday gösterdiğini açıklamıştı.

Warsh'ın adaylığının 4 Mart'ta Senatoya sunulmasıyla Fed Başkanlığı görevine gelmesi için gereken onay süreci resmi olarak başlamıştı.

Görev süresi 15 Mayıs'ta dolacak olan Fed Başkanı Jerome Powell'ın yerine geçmesi beklenen Warsh'ın başkanlık görevine gelebilmesi için Senato'nun onayını alması gerekiyor. Senato'daki oylamanın ise ne zaman yapılacağı belirsizliğini koruyor.

ABD Senatosunun bazı üyeleri, Warsh'un atanma sürecinin Fed Başkanı Powell ve Yönetim Kurulu Üyesi Lisa Cook hakkında yürütülen soruşturmalar kapatılana kadar durdurulmasını talep ediyor.

Donald Trump, sosyal medya platformu Truth Social'daki paylaşımında, ABD'nin İran limanlarına uyguladığı ablukayı ise Tahran yönetimi "kapsamlı bir teklif" sunana kadar sürdüreceğini söyledi.

Trump ayrıca Pakistan'ın arabulucu olarak kendisinden İran'a saldırmayı ertelemesini istediğini belirtti.

Trıump açıklamasında şu ifadeleri kullandı:

"İran hükümetinin ciddi şekilde bölündüğü, ki bu beklenmedik bir durum değil, bir gerçek. Pakistan'dan (Genelkurmay Başkanı) Mareşal Asim Munir ile Başbakan Şahbaz Şerif, İran'a yönelik saldırımızı, (bu ülkenin) liderleri ve temsilcileri ortak bir teklif hazırlayana kadar ertelememizi istedi.

"Bu nedenle ordumuza ablukayı sürdürme ve diğer tüm açılardan hazır ve muktedir durumda kalma talimatı verdim.

"Bu doğrultuda, onlar (İranlılar) tekliflerini sunana ve görüşmeler bir şekilde sonuçlanana kadar ateşkesi uzatacağım."

ABD ve İsrail'in 28 Şubat'ta İran'a düzenledikleri saldırılarla başlayan savaş, 8 Nisan'da Pakistan'ın arabulucuğuyla varılan iki haftalık ateşkesle durmuştu.

Ateşkesin süresi 22 Nisan'da doluyordu.

ABD ve İran arasında yine Pakistan'ın başkenti İslamabad'da gerçekleştirilmesi planlanan barış görüşmelerinin yapılıp yapılmayacağı konusunda günlerdir belirsizlik vardı.

ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, 21 Nisan'da beklendiği gibi İslamabad'a gitmemiş ve Washington'da kalmıştı.

Trump'ın açıklaması sonrası Beyaz Saray, Vance'in Pakistan'a barış görüşmeleri amacıyla Pakistan'a yapacağı ziyaretin iptal edildiğini doğruladı.

BBC'nin ABD'deki yayın ortağı CBS'e konuşan bir Amerikalı yetkili, "Yüz yüze görüşmelere ilişkin yeni güncellemeler Beyaz Saray tarafından duyurulacaktır" dedi.

İran Dışişleri Bakanlığı sözcüsü de daha önce BBC'ye yaptığı açıklamada, ABD ile yapılacak görüşmeler için Pakistan'a bir heyet gönderip göndermeme konusunda henüz bir karar almadıklarını söylemişti.

Trump'ın ateşkesin uzatılacağını söylemesi sonrası İran Meclis Başkanı ve ülkenin baş müzakerecisi Muhammed Bakır Kalibaf ya da İran Dışişleri Bakanlığı'ndan herhangi bir açıklama yapılmadı.

ABD ile İslamabad'daki ilk tur görüşmelere katılan İranlı milletvekili Mahmud Nabavian, X hesabında yaptığı paylaşımda, "bundan sonra" ABD ile müzakerelerde bulunmanın "tamamen zararlı ve mantıksız" olduğunu söyledi.

İran'ın en üst düzey askeri komuta merkezinin sözcüsü ise ülkelerine yönelik bir saldırı halinde, İran güçlerinin "önceden belirlenmiş hedefleri vuracağı, ABD ile İsrail'e daha da sert bir ders vereceği" uyarısında bulundu.

Pakistan Başbakanı Şerif, Trump'a teşekkür etti

Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif, Trump'a, İran ile ateşkesi uzatmayı kabul ettiği için teşekkür etti.

Şerif, her iki tarafın da ateşkese uymaya devam etmesini ve Pakistan'ın başkenti İslamabad'da yapılacak ikinci tur görüşmelerde kapsamlı bir barış anlaşmasına varılmasını umduğunu söyledi.

ABD ve İran arasındaki ikinci tur görüşmelerin ne zaman yapılacağı ise henüz belli değil.

Petrol fiyatları 100 doların altına indi

ABD ile İran arasındaki Pakistan'da görüşmeler yapılıp yapılmayacağının belli olmaması nedeniyle petrol fiyatları 21 Nisan'da gün boyu dalgalı bir seyir izlemişti.

Günün erken saatlerinde Brent petrolün varil fiyatı yüzde 5'ten fazla artarak 100 doları aşmıştı.

Trump'ın ateşkesi uzatacağını açıklamasının ardından petrol fiyatları yeniden 98,97 dolara geriledi.

Yine de bu seviye, 21 Nisan sabahı piyasalardaki açılış fiyatlarının üzerinde ve savaş öncesi Şubat ayı sonunda görülen seviyenin yüzde 35 üzerinde.

BBC muhabirleri Trump'ın kararı için ne diyor?

BBC Beyaz Saray Muhabiri Bernd Debusmann Jr, Trump'ın ateşkesi uzatacağını açıklarken herhangi bir süre ya da takvimden söz etmemesinin dikkat çekici olduğunu söylüyor.

Bernd Debusmann Jr'sa göre bu da teorik olarak Trump'a çok daha fazla esneklik getiren bir strateji.

BBC Washington muhabiri Daniel Bush ise Trump'ın ateşkesi uzatarak kendisine zaman kazandırdığını belirtiyor.

Bush'a göre Trump son açıklamasıyla iki hafta içinde ikinci kez savaşı tırmandırma yönündeki tehditlerinden geri adım attı ve bu da, çatışmayı sonlandırmaya giderek daha fazla ilgi duyduğunun bir işareti.

BBC Kuzey Amerika Muhabiri Gary O'Donoghue ise "ABD yönetimi derin bir nefes aldı ve geri adım attı" diyor, Trump'ın İran yönetiminin bölünmesinden bahsetmesinin önemli olduğunu söylüyor.

Gary O'Donoghue'a göre ABD heyeti, görüşmelerde gerçekte kiminle muhatap olunacağını ve İranlıların ne tür bir teklif sunabileceklerini anlamaya çalışıyor.

O'Donoghue, "Meseleler net: Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması, İran'ın uranyum zenginleştirme kapasitesi ve bu kapasiteyi koruma isteği" diyor ve ekliyor:

"Buradaki şüphe şu, İranlılar her ne kadar nükleer bomba istemediklerini söyleseler de, aslında bir gün nükleer bomba seçeneğine sahip olmak istiyorlar."

BBC Kuzey Amerika Editörü Sarah Smith ise Trump'ın İran ile ateşkesi süresiz uzatmayı kabul ettiğini duyurmasından sadece birkaç saat önce CNBC'ye yaptığı açıklamayı hatırlatıyor.

Trump'ın o açıklamasında, "İran'ın bombalanmasını bekliyorum. Ordu sabırsızlanıyor" dediğini, daha önce de "İran'daki her köprüyü ve elektrik santralini yok etme" tehdidinde bulunduğunu belirten Smith, "Donald Trump, bu çatışma boyunca İran rejimini sert ve savaşçı söylemlerle korkutmaya çalıştı" diyor.

Smith'e göre Trump şu anda ise "İran'a yeniden saldırı başlatmak istemediği" izlenimi veriyor.

Amerika Birleşik Devletleri'nin savaşlardaki yenilgileri zafer sanma geçmişi vardır. 1973'te Richard Nixon, yönetiminin Washington'ın Güney Vietnamlı müttefiklerine ihanet etmediğini belirterek "Onurlu Barış" sağladığını ilan etti, ancak iki yıl sonra Saigon düştü. Mayıs 2003'te George W. Bush, Irak'taki büyük çaplı muharebe operasyonlarının sona erdiğini ve "El-Kaide'nin bir müttefikinin" ortadan kaldırıldığını duyurdu. Ancak ABD, söz konusu terör örgütüyle ve diğerleriyle savaşarak sekiz yıl daha askeri bir bataklığa saplandı ve 2014'te IŞİD ile savaşmak için tekrar geri döndü.

Mevcut ABD-İran savaşında, Başkan Donald Trump Nisan ayındaki ateşkes öncesinde bile "Bu savaşı kazandık" diye ısrar etmişti. Ancak 28 Şubat'tan bu yana yaşananları, hangi açıdan bakarsanız bakın, ABD zaferi olarak yorumlamak son derece zor. O zamandan beri Trump'ın savaş hedeflerini sürekli değiştirdiğini, rejim değişikliği ile İran'ın nükleer programını sona erdirme arasında gidip geldiğini gördük.

ABD, İran'ın dini lideri Ali Hamaney'i ve diğer bazı liderlerini öldürmeyi ve İran'ın askeri yeteneklerini zayıflatmayı başarmış olsa da, ne rejim değişikliği ne de Tahran'ın nükleer silah üretme yeteneğinin ortadan kaldırılması sağlanamadı. Bu iki senaryo tamamen göz ardı edilemese de, savaş her ikisini de çok daha düşük olasılıklı hale getirdi.

Bu hedeflerin hiçbiri gerçekleştirilemediği gibi, savaşın yankıları dünya genelinde birçok kişi için felaket oldu. Trump'ın bakış açısına göre, hem kendisi hem de ABD bir bütün olarak savaştan daha zayıf bir konumda çıktı; bu da Washington'ın bölgedeki ve küresel stratejik konumuna ciddi zarar verebilir.

Öte yandan, ağır darbeler almasına rağmen İran, Amerika'nın Arap Körfezi müttefiklerine yönelik saldırıları ve Hürmüz Boğazı'nı kapatması yoluyla küresel ekonomiye zarar verme yeteneğini başarıyla göstererek, çatışmadan daha güçlü bir konumda çıktı diyebiliriz.

Ateşkes devam etse bile, bu savaşın Trump ve Cumhuriyetçi partiye verdiği siyasi zararın geri döndürülmesi pek mümkün görünmüyor. İran'a savaş açma kararı Amerikan kamuoyunda son derece popüler değildi ve kendi tabanı içinde bile giderek büyüyen çatlaklar ortaya çıkmaya başlamıştı.

Petrol fiyatları ve enflasyon yüksek kalmaya devam ederse, seçmenler Kasım ayındaki ara seçimlerde sandık başına akın edebilir. Ve Kasım ayında Kongre ve/veya Senato'da yaşanacak herhangi bir kayıp, Trump'ın iç politika gündemini etkileyecektir. Hatta muhafazakar destekçi tabanının bir kısmı bile -yurtdışındaki savaşlara şiddetle karşı çıkan ve Papa'ya yönelik eleştirilerinden ve İsa kılığına girdiği GIF'lerden dehşete düşenler- Trump'a siyasi olarak ölümcül bir darbe indirebilir.

Güç sınırları ortaya çıktı

Uluslararası alanda, Vietnam ve 2003 Irak Savaşı'nda olduğu gibi, Trump'ın çatışması da ABD gücünün sınırlarını ve askeri üstünlüğü olumlu siyasi sonuçlara dönüştürme yetersizliğini ortaya koymuştur. 2003'ten sonra olduğu gibi, bu durum Amerika'nın jeopolitik rakiplerini (ve hatta bazı müttefiklerini) Ortadoğu'da ve ötesinde ABD'nin isteklerine daha meydan okuyucu davranmaya teşvik edebilir.

Ancak ateşkes bozulur ve savaş yeniden başlarsa, bu sorunlar daha da kötüleşecektir. ABD daha derinden müdahil olmak zorunda kalabilir ve bu da bir çıkmaza yol açabilir. Bu durum, küresel ekonomi zarar görürken Trump'a karşı iç muhalefeti daha da yoğunlaştıracak ve muhtemelen daha da aşağılayıcı bir geri adım atılmasına neden olacaktır.

Kızgın müttefikler

Savaş, uzun vadede ABD'yi zayıflatabilecek mevcut gerilimleri de tetikledi veya ortaya çıkardı. Orta Doğu'da, Washington ile güvenlik ilişkisi on yıllardır ilk kez ciddi şekilde sorgulanıyor. Birçok müttefik, Trump'ın onları sebepsiz bir savaşa sürüklemesinden dolayı kızgın ve savaş başladıktan sonra rejim değişikliği sağlayamaması, bunun yerine yaralı ve öfkeli bir rejimi iktidarda bırakmasından dolayı hayal kırıklığına uğramış durumda. İran'ın, Tahran ile ilişkilerine bakılmaksızın, bölgesel komşularının neredeyse tamamına saldırmaya hazır olduğunu göstermesiyle, özellikle Körfez'deki çoğu hükümet savunma stratejilerini yeniden düşünmeye başlıyor. Az sayıda ülke Washington ile güvenlik bağlarını koparmayı düşünecek olsa da, birçoğu orta vadede ABD silah alımlarını artırabilir; ancak çoğu güvenlik ortaklıklarını çeşitlendirmeye çalışacak. Zaten birçok Körfez ülkesi, Avrupalı aktörlerin askeri varlıklarını artırmasına açık olduklarını gösterdi. Bazıları da Çin ile daha fazla işbirliğini araştırabilir ve Cibuti'de olduğu gibi, bir Amerikan üssünün yanında küçük bir Çin üssüne ev sahipliği yapmanın gelecekteki İran saldırılarını caydırmaya yardımcı olup olamayacağını merak edebilir.

Daha da kötüleşen bir gerilim de Transatlantik ittifak içinde yaşandı. Avrupalı müttefiklerin İran kampanyasını desteklemekte ve talep edildiğinde yardım sağlamakta isteksiz davranmaları, Trump tarafından bir dizi hakaretin savrulmasına yol açtı. Trump tarafından sevilmelerine rağmen, özellikle Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, İtalya Başbakanı Georgia Meloni ve İngiltere Başbakanı Keir Starmer hedef alındı.

Bu durum, Avrupa'da birçok kişiyi Trump'ın hakaretlerinin NATO'dan nihai bir çekilme gibi somut eylemlere dönüşüp dönüşmeyeceği konusunda endişelendirdi. 31 Mart'ta Avrupa hükümetlerine yaptığı bir paylaşımda, "ABD artık size yardım etmek için orada olmayacak" uyarısında bulunan Trump'ın bu tehdidi, NATO Genel Sekreteri Mark Rutte'yi Trump'ın gözüne tekrar girmek için Washington'a gitmeye sevk etti. Ve The Economist'in  ABD-İran savaşının "NATO'yu geri dönüşü olmayan bir noktaya her zamankinden daha çok yaklaştırdığı" uyarısında bulunmasıyla birlikte, Avrupalılar Amerikan sonrası bir geleceği düşünmeye başladılar.

Rakipler bundan faydalanır.

Bu arada, Washington'ın küresel rakipleri savaştan fayda sağlıyor gibi görünüyor. ABD, Rusya'nın petrolünün bir kısmını satmasına izin vererek, Moskova için küresel petrol fiyatlarındaki artışı dengelemek adına hayati önem taşıyan gelir elde etmesini sağladı.

Ayrıca, Trump'ın NATO müttefiklerine duyduğu öfke ve Körfez'deki olaylarla meşgul olması, Rusya'nın Beyaz Saray'ın Ukrayna savaşına olan ilgisini kaybetmesi veya Kiev'i Moskova'nın lehine bir anlaşmayı kabul etmeye zorlaması yönündeki umutlarını da artırabilir. 

Çok daha büyük bir kazanç sağlayan taraf ise Çin oldu. Savaşın ekonomik sonuçlarından ve müttefiki İran'ın göreceli zayıflamasından etkilenmiş olsa da, krizden daha güçlü bir konumda çıktı. Ekonomik olarak, yenilenebilir enerjiye yaptığı büyük yatırımlar haklı çıktı ve bazı arz sorunlarından korunmasını sağladı; hatta satın aldığı LNG'nin bir kısmını komşu ülkelere daha yüksek fiyatlarla yeniden sattı.

Jeopolitik açıdan, çatışmadan kaynaklanan ABD'nin güvenilirliğine verilen zarar, Pekin'in Washington'dan daha güvenilir bir küresel aktör ve istikrar gücü olduğu yönündeki anlatısını güçlendiriyor. ABD, Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması için Çin'den yardım istemek zorunda kalırken, Pekin de Pakistan arabuluculuğuyla sağlanan ateşkesin güvence altına alınmasında sessiz ama önemli bir rol oynadı. Çin, çatışmadan itibarı artmış bir şekilde çıkarken, Amerikan rakibi daha kötü bir durumda.

ABD Gümrük ve Sınır Muhafaza (CBP) birimi, ABD Başkanı Donald Trump'ın Uluslararası Acil Ekonomik Güçler Yasası'na (IEEPA) dayandırarak uyguladığı ve Yüksek Mahkeme'nin yasaya aykırı bulduğu tarifelerin iadesi için geliştirilen sistemin ilk aşamasını devreye aldı.

CBP'nin resmi internet sitesinde yayımlanan açıklamada, Gümrük Girişlerinin Konsolide Yönetimi ve İşlenmesi (CAPE) olarak adlandırılan yeni aracın ilk aşamasının aktif hâle getirildiği bildirildi.

Açıklamada, ithalatçılar ve yetkili gümrük müşavirlerinin bu araç üzerinden beyanlarını iletebileceği belirtilirken, sistemin IEEPA kapsamında tahsil edilen vergilere ilişkin iadeleri tek tek işlemek yerine tek bir platformda konsolide etmeyi amaçladığı kaydedildi.

ABD basınında yer alan haberlerde, sisteme başvuruların başladığı ancak zaman zaman teknik aksaklıkların yaşandığı aktarıldı.

CBP, 14 Nisan'da yaptığı açıklamada, tarifelerin iadesi için geliştirilen sistemin ilk aşamasının 20 Nisan'da devreye alınacağını duyurmuştu.

Açıklamada, 9 Nisan itibarıyla yaklaşık 56 bin ithalatçının elektronik geri ödeme sürecini tamamladığı, girişlerin yaklaşık yüzde 82'si için ödemenin yapılabilir durumda olduğu ve bunun yaklaşık 127 milyar dolarlık tutara karşılık geldiği belirtildi.

İade süreci 45 güne kadar uzayabilir

CBP'nin ABD Uluslararası Ticaret Mahkemesi'ne daha önce sunduğu ayrı bir açıklamada ise IEEPA kapsamında tahsil edilen ve ödenmesi beklenen vergi tutarının 4 Mart itibarıyla yaklaşık 166 milyar dolar olduğu bildirildi.

Kurumdan yapılan başka bir açıklamada da başvuruların incelenmesi ve işleme alınmasının 45 güne kadar sürebileceği ifade edildi.

ABD Yüksek Mahkemesi, 20 Şubat'ta Trump tarafından yürürlüğe konulan tarifelerin dayandırıldığı IEEPA'nın başkana tarife koyma yetkisi vermediğine hükmetmişti.

Yüksek Mahkeme'nin kararının ardından binlerce şirket, ABD yönetimine dava açarak ödenen vergilerin iadesini talep etmişti.

ABD Başkanı Donald Trump, İran'la anlaşmaya varılamaması halinde iki haftalık geçici ateşkes süresini uzatmasının "oldukça düşük ihtimal" olduğunu söyledi.

Trump, Bloomberg'e telefonla yaptığı açıklamada İran gündemine ilişkin son gelişmeleri değerlendirdi.

Trump, Başkan Yardımcısı JD Vance'in Pazartesi günü ilerleyen saatlerde Pakistan'a gideceğini ve müzakerelerin Salı günü başlamasının planlandığını belirtti.

ABD Başkanı, İran'la geçici ateşkese ilişkin yöneltilen soruya, bu süre içinde anlaşma sağlanamaması durumunda iki haftalık geçici ateşkesi uzatma ihtimalinin oldukça düşük olduğunu ifade etti.

Trump ayrıca, anlaşma kesinleşene kadar İran limanlarına yönelik ablukanın süreceğini sözlerine ekledi.

AB Savunma Komiseri Andrius Kubilius’un Avrupa Parlamentosu’nda yaptığı değerlendirmeye göre Rusya, AB ülkelerinin toplamının iki katı kadar top mermisi ve dört katı kadar seyir füzesi üretiyor.

Kubilius, “Rusya hala daha fazla üretiyor. Geçen yıl Rusya 1.100 seyir füzesi üretirken, AB ise 300 adet üretti. Balistik füzelerden Rusya 900, AB ise 0. Topçu mermileri: Rusya 4 milyon, AB 2 milyon” diye konuşan Kubilius, bu rakamların ‘kamuya açık kaynaklardan elde edildiğini’ sözlerine ekledi.

AB Savunma Komiseri, bu rakamları ‘ciddi bir meydan okuma’ olarak nitelendirdi ve Avrupa Birliği'nin, Rusya'yı askeri açıdan ‘etkin bir şekilde caydırmak’ istiyorsa, Rusya'dan daha fazla silah üretmeye başlaması gerektiğinin altını çizdi.

ABD Senatosunun Bankacılık, Konut ve Kentsel İşler Komitesi'nde, yarın Fed başkanlığı adaylığı görüşülecek bankanın eski Yönetim Kurulu Üyesi Warsh'un söz konusu oturumda yapacağı açılış konuşmasının metni paylaşıldı.

Konuşma metnine göre, Warsh, para politikası bağımsızlığının önemini vurgulayarak, politika yapıcıların kararlarının, analitik titizliğin ve anlamlı müzakerelerin ürünü olması gerektiğini kaydetti.

Warsh, "Para politikasının yürütülmesinin kesinlikle bağımsız kalmasını sağlamaya kararlıyım. Fed'in yetki alanına giren ancak para politikası dışındaki konularda Yönetim ve Kongre ile birlikte çalışmaya da aynı derecede bağlıyım." ifadelerini kullandı.

Ayrıca Warsh, Fed'in tüm işlevlerinde hesap verebilirlik ilkesine bağlı kalma taahhüdünde bulundu.

Apple, Donanım Birimi Başkanı John Ternus'u yeni CEO'su olarak açıkladı. Mevcut CEO Tim Cook ise yönetim kurulu başkanı olarak görevine devam edecek.

Şirketin Pazartesi günü yaptığı açıklamaya göre Ternus, 1 Eylül'de CEO görevini üstlenecek.

2021'den bu yana donanım mühendisliği birimin başında olan Ternus, Apple'da geçirdiği 25 yıl boyunca ürün geliştirme alanında çalıştı.

Bloomberg'e konuşan kaynağa göre, Ternus'un donanım mühendisliği birimi uzun süredir görev yapan yardımcısı Tom Marieb'e devredilecek.

Yeni yönetim kurulu başkanlığı rolüyle birlikte Apple, 65 yaşındaki Cook'un dünya genelinde politika yapıcılarla ilişkileri yürüteceğini açıkladı.

Cook, halihazırda ABD Başkanı Donald Trump ile Apple'ın ilişkilerini de yönetiyor. Cook'un yönetim kurulu başkanlığına geçmesiyle birlikte, bu görevi uzun süredir üstlenen Art Levinson ise baş bağımsız yönetici konumuna geliyor.

Orta Doğu’da yedi haftadır süregelen ve küresel piyasaları sarsan savaşta, diplomatik çözüm girişimleri ağır bir darbe aldı.

ABD Başkanı Donald Trump’ın, temsilcilerinin Pazar akşamı Pakistan’a ulaşacağını ve bir "nihai teklif" sunacağını duyurmasından saatler sonra, İran tarafı bu görüşmelere kapıyı kapattı.

İran’ın resmi haber ajansı IRNA’da yer alan habere göre Tahran yönetimi, ikinci tur müzakerelere katılmama kararını deniz ablukası ve aşırı taleplere dayandırdı.

İran, ABD’nin limanlarına uyguladığı ablukayı mevcut ateşkes anlaşmasının bir ihlali olarak görüyor. Washington’ın "aşırı ve gerçek dışı" beklentiler içinde olduğu ve sürekli tavır değiştirdiği iddia edildi.

Tahran, mevcut baskı altında masaya oturmanın "müzakere değil, teslimiyet" olduğunu savunuyor.

Trump’ın ültimatomu

Başkan Trump, Truth Social üzerinden yaptığı açıklamada, diplomatik mühletin Çarşamba günü dolacağını hatırlatarak tehdidinin dozunu artırdı:

"Oldukça adil ve makul bir anlaşma sunuyoruz. Eğer kabul etmezlerse, Amerika Birleşik Devletleri İran'daki her bir elektrik santralini ve her bir köprüyü yerle bir edecek. Artık kibar adam olmak yok!"

Beyaz Saray’ın "şahin" heyeti yola çıkmıştı

Trump, daha önceki açıklamalarının aksine, heyetin başında Başkan Yardımcısı JD Vance’in bulunacağını teyit etti.

Heyette ayrıca Trump'ın özel temsilcisi Steven Witkoff ve damadı Jared Kushner de yer alıyor. ABD heyeti Pazartesi akşamı İslamabad’a ulaşmış olacak ancak İran’ın masaya gelmeme kararı, heyetin muhatapsız kalma riskini doğuruyor.

ABD Başkanı Donald Trump, ABD donanmasının ablukasını aşmaya çalışan İran’a ait bir kargo gemisine ateş açarak müdahalede bulunduklarını bildirdi.

Trump, sosyal medya hesabından paylaşım yaptı.

İran bayraklı Touska adlı kargo gemisinin ABD’nin deniz ablukasını aşmaya çalıştığını kaydeden Trump, ABD Donanması'na ait güdümlü füze destroyeri USS Spruance’nin Umman Körfezi'nde Touska’nın durması için uyarıda bulunduğunu belirtti.

Trump, “İranlı mürettebat dinlemeyi reddetti, bu yüzden donanma gemimiz makine dairesinde bir delik açarak onları durdurdu. Şu anda gemi ABD Deniz Piyadelerinin gözetiminde.” diye yazdı.

Touska adlı geminin geçmişteki yasa dışı faaliyetleri nedeniyle ABD Hazine Bakanlığı yaptırımları altında olduğunu savunan Trump, gemide inceleme başlattıklarını ifade etti.

Ulusal Bankalar Arası Fon Merkezi, 1 yıllık kredi faiz oranını yüzde 3'te, 5 yıllık kredi faiz oranını ise yüzde 3,5'te sabit tuttu.

Çin'deki 18 bankanın, Çin Merkez Bankasının (PBoC) borçlanma faizi üzerine eklediği kar payı bildirimlerine göre belirlenen LPR, 2019'dan bu yana gösterge faizi işlevini görüyor. 1 yıl vadeli kredi faiz oranı kurumsal krediler için, 5 yıllık faiz oranı ise emlak kredileri için referans kabul ediliyor.

Kredi faiz oranlarında en son Mayıs 2025'te 10'ar baz puanlık indirim yapılmış, 1 yıllık kredi faiz oranı yüzde 3,1'den yüzde 3'e, 5 yıllık kredi faiz oranı ise yüzde 3,6'dan yüzde 3,5'e çekilmişti.

İran'da 93 milyondan fazla insan, her an yeniden alevlenebilecek bir savaşın gölgesinde yaşıyor. ABD ile İran arasında Pakistan'da yürütülen barış görüşmelerinin şimdilik başarısızlıkla sonuçlanmasının ardından ABD, Hürmüz Boğazı'nı ablukaya aldı.

Bu adımla İran'ın petrol ihracatından elde ettiği gelirin kesilmesi ve Tahran'ın deniz yolundan geçiş için ücret talep etmesinin önlenmesi amaçlanıyor.

Abluka aynı zamanda İran limanlarına mal girişinin durması anlamına geliyor ve bu da ekonomiyi derinden etkiliyor.

Savaş en çok sıradan insanları etkiliyor

DW'ye konuşan İranlı sendikacı İsmail Abdi, "İster askerî düzeyde olsun ister abluka ve bölgesel gerilimler şeklinde devam etsin, savaşın sürmesinden en çok sıradan insanlar, özellikle de işçiler, öğretmenler ve diğer ücretliler olumsuz etkileniyor" diyor.

Öğretmen ve insan hakları aktivisti olan Abdi, öğretmen hakları için yürüttüğü faaliyetler nedeniyle 11 yıl önce İranlı yetkililerin hedefi oldu ve "siyasi sisteme karşı propaganda" suçlamasıyla bir süre cezaevinde kaldı. 

Uluslararası baskılar ve özellikle de dünya genelindeki sendikaların tepkisi sonucunda Abdi serbest bırakıldı. Abdi Mart 2025'ten bu yana Almanya'da sürgünde yaşıyor ve eğitim hakları ile ifade özgürlüğü için çalışmalarını sürdürüyor.

"Son haftalarda İran'da savaş koşulları altında işçilerin yaşadığı sıkıntılara dair sarsıcı haberler aldık" diyen İranlı aktivist, sözlerini şöyle sürdürüyor:

"Fabrikalar ve atölyeler kapandığında veya küçültüldüğünde, sözleşmeli işçiler, gündelikçiler ve kayıt dışı çalışanlar ilk etkilenenler oluyor. Bu süreç çalışanların pazarlık gücünü zayıflatıyor ve ücretleri adeta çöküşe doğru sürüklüyor."

Savaş, uzun süredir kötü yönetim, yolsuzluk ve yaptırımlardan etkilenen İran ekonomisi için yıkıcı sonuçlar doğuruyor.

Tahran yönetimi, savaşın yol açtığı zararı şimdiden yaklaşık 230 milyar euro olarak hesaplıyor. İran hükümet sözcüsü Fatma Muhacirani, 14 Nisan'da Rus devlet ajansı RIA Nowosti'ye verdiği röportajda, bunun geçici bir tahmin olduğunu belirtti.

Ekonominin motoru konumundaki büyük sanayi tesislerinde oluşan gerçek hasarın boyutu henüz tam olarak bilinmiyor.

On binlerce gündelik işçi evine gönderildi

İsfahan'daki Mübarek Çelik İşletmesi, ülkenin en büyük çelik üreticisi konumunda. Fabrika, ABD ve İsrail bombardımanı nedeniyle üretimi tamamen durdurmak zorunda kaldı.

Çelik; füze, insansız hava aracı ve gemi gibi askerî ürünlerin üretiminde temel bir hammadde. Ancak aynı zamanda otomotiv sanayisi, beyaz eşya üretimi, ambalaj ve konserve sektörü gibi sivil alanlarda da hayati önem taşıyor. İnşaat sektöründe, örneğin çatı kaplamasında da çelik vazgeçilmez bir malzeme.

Çelik sektörü, İran ekonomisinin itici güçlerinden biri olarak görülüyor. Dünya Çelik Birliği'ne göre İran, 2025 yılında Çin, ABD ve Almanya gibi ülkelerle birlikte dünyanın en büyük on çelik üreticisinden biri oldu ve yılda yaklaşık 31,8 milyon ton çelik ihraç etti.

Mart 2025 ile Ocak 2026 arasında İran bu ürünün dış satımından 860 milyon dolar gelir elde edildi.

Mübarek Çelik İşletmesi'nde üretimin durmasıyla birlikte binlerce işçi evine gönderildi. Bu durumun ne kadar süreceği belirsiz. Çelik sektöründe en az 10 bin kişi, gündelik işçi olarak çalışıyor.

Üretimin kesintiye uğraması, zincirleme bir etki yaparak bu tesislere bağımlı onlarca şirketin de faaliyetlerini aksattı ya da durdurdu.

Enerji stratejisti ve George Mason Üniversitesi kıdemli araştırmacısı Umud Shokri'ye göre, petrokimya tesislerinin bombalanmasının da işgücü piyasası üzerinde çok daha vahim etkileri olacak.

Asaluyeh, Mahşehr ve Şiraz'daki önemli petrokimya merkezlerine yönelik saldırılar, büyük hasara yol açtı ve birçok tesisi devre dışı bıraktı. 

30 binden fazla kişinin çalıştığı Mahşehr gibi sanayi merkezlerinde birçok kişi iş kaybı ve ücret kesintileriyle karşı karşıya kaldı. Shokri, DW'ye yaptığı değerlendirmede "Zarar sadece tesislerle sınırlı değil, tedarik zincirlerini, devlet gelirlerini ve halkın geçim kaynaklarını da olumsuz etkiliyor" diyor.

"En iyi koşullar altında bile Mahşehr gibi önemli bir merkezin yeniden faaliyete geçmesi yaklaşık iki yıl sürebilir" diyen Shokri, bunun için yabancı teknolojiye, sermayeye, yedek parçalara ve teknik bilgiye erişimin gerekli olduğunu, ancak mevcut yaptırımlar altında bunun zor olduğunu belirtiyor.

Artan yoksulluk

Sanayide yaşanan iş kayıpları diğer sektörlerdeki istihdamı da olumsuz etkiliyor. Örneğin İran İşçi Haber Ajansı ILNA, 14 Nisan'da tüm kadrolu gazetecileri işten çıkardı ve çalışma modelini "serbest çalışan" sistemine dönüştürdü.

Birçok başka şirketin de kitlesel işten çıkarmalara başladığı bildiriliyor. Bunlardan biri de "İran'ın Uber’i" olarak bilinen Snapp gibi platformların yer aldığı dijital hizmet sektörü.

Yetkililerin, savaşın başından bu yana olası protestoları önlemek amacıyla uyguladığı internet kısıtlamalarına rağmen bu hizmetler çalışmaya devam ediyordu. Ancak savaş nedeniyle insanların hareketliliği azaldı ve birçok kişi harcama yapacak maddi imkândan yoksun kaldı.

Sendikacı İsmail Abdi, "Sadece internet kısıtlamaları nedeniyle binlerce serbest çalışan, yazılımcı ve içerik üreticisi iş yapma imkânını kaybetti" diyor ve ekliyor:

"Kısa vadede bu durum, reel gelirlerin düşmesine ve çalışanlar arasında artan yoksulluğa yol açıyor. Uzun vadede ise daha fazla sömürülen, daha az nitelikli ve daha bağımlı bir toplum ortaya çıkma riski var." 

Abdi, savaşın özellikle dezavantajlı kesimler için yoksulluğu ve güvensizliği daha da artıracağı uyarısında bulunuyor: "Bu savaş, insanî ve toplumsal maliyetleri geri döndürülemez hâle gelmeden sona erdirilmeli."

Aktivist Abdi, bu karamsar manzaraya rağmen yine de İran'da siyasi değişim hayalinden vazgeçmediğini vurguluyor.

Ancak İran halkı, neredeyse hiç kimsenin gündeminde yer almıyor. Gerek iktidarda kalmak isteyen İran İslam Cumhuriyeti yönetimi, gerekse İranlı protestocular geçmişte destek sözü veren ABD Başkanı Donald Trump, şu ana kadar İranlıları öncelikli olarak görmüyor.

ABD merkezli insan hakları örgütü HRANA'ya göre, savaşın başladığı 28 Şubat'tan kırılgan ateşkesin sağlandığı 8 Nisan'a kadar İran'da 3 bin 636 kişi hayatını kaybetti. Bunlarını bin 701'i sivil ve en az 254'ü çocuktu.

Orta Doğu’daki krizde diplomatik çözüm arayışları, Hürmüz Boğazı’ndan gelen sıcak çatışma haberleriyle yerini "savaşın başlaması" olasılığına bıraktı. ABD Başkanı Donald Trump, sosyal medya hesabı üzerinden yaptığı açıklamada, İran’ın dün boğazda taciz ateşinde bulunarak ateşkes anlaşmasını "topyekûn ihlal ettiğini" belirtti.

Fransız ve İngiliz Gemileri Ateş Hattında

Trump’ın açıklamasına göre, Hürmüz Boğazı’nı geçmeye çalışan ticari gemilere yönelik saldırıların detayları netleşti.

Taciz ateşinin büyük bölümü bir Fransız gemisi ile Birleşik Krallık bandıralı bir yük gemisine yöneltildi.

Trump, bu saldırıları "ateşkes anlaşmasının açık bir ihlali" olarak nitelendirdi.

İran Günde 500 Milyon Dolar Kaybediyor

Trump, ABD ablukasının İran ekonomisi üzerindeki yıkıcı etkisini rakamlarla ortaya koydu:

Boğazın kapalı kalmasının maliyetinin İran için günlük 500 milyon dolar olduğu ifade edildi.

Trump, ABD’nin bu durumdan zarar görmediğini; gemilerin Teksas, Louisiana ve Alaska’daki limanlara yönlendirilerek buralardan yükleme yapmaya başladığını savundu.

İslamabad Zirvesi: Son durak

Diplomatik kanallarda son şans olarak görülen görüşmelerin takvimi netleşti. ABD temsilcileri, akşam saatlerinde müzakereler için Pakistan’ın başkenti İslamabad’a ulaşacak.

ABD tarafı, "oldukça adil ve makul" bir anlaşma sunduklarını iddia ediyor. Bu anlaşmanın, önceki haberlerde gündeme gelen "20 milyar dolarlık uranyum-nakit takası" planını içerdiği tahmin ediliyor.

"Tüm elektrik santralleri ve köprüler yok edilecek"

Trump, anlaşmanın reddedilmesi halinde uygulanacak askeri stratejiyi şu sözlerle ifade etti: "Artık 'Kibar Adam' (Mr. Nice Guy) yok! Eğer anlaşmayı kabul etmezlerse, Amerika Birleşik Devletleri İran’daki her bir elektrik santralini ve her bir köprüyü yerle bir edecek. Son 47 yıldır yapılması gerekeni yapmak benim için bir onur olacak."

Küresel finansın karar vericileri, geçtiğimiz hafta boyunca Orta Doğu’daki savaşın yarattığı arz şokları ve yükselen enerji fiyatlarıyla sarsıldı.

Reuters'ın derlemesine göre toplantılardan çıkan temel sonuç, jeopolitik krizlerin çözümünde artık ABD liderliğine "mutlak garanti" gözüyle bakılmadığı ve küresel kurumların bu tür şokları hafifletme kapasitesinin sınırlarına dayandığı oldu.

Ekonomik senaryolar Hürmüz’e bağlı

Piyasalardaki kısa süreli iyimserlik, Cumartesi günü deniz trafiğine yönelik yeni saldırı haberleriyle yerini karamsarlığa bıraktı.

Suudi Arabistan Maliye Bakanı Muhammed Al-Jadaan, tablonun netleşmesi için tek bir şart sundu: Tankerler, makul sigorta maliyetleriyle boğazdan özgürce geçmeye başlamadan ve enerji fiyatları fiziksel olarak düşmeden ekonomik görünümde bir iyileşme öngörmüyorum. Senaryoyu değiştirecek tek şey, suların yeniden açılmasıdır.

Büyüme tahminlerinde "resesyon" sinyali

IMF, 2026 yılı için küresel büyüme tahminini, en iyimser senaryo altında %3,1’e çekti. Ancak Fon, bu rakamın bile güncelliğini yitirdiğini ve küresel ekonominin %2,5’lik "olumsuz büyüme senaryosuna" doğru sürüklendiği uyarısında bulundu. Dünya Ekonomik Görünümü raporuna göre, savaşın uzaması küresel ekonomiyi resesyona itebilir.

ABD politikaları daha çok sorgulanıyor

Atlantic Council Uluslararası Ekonomi Başkanı Josh Lipsky, küresel finansal kararların artık IMF ve Dünya Bankası kampüsünde alınmadığına dikkat çekti.

Lipsky’ye göre, 2020’deki pandemi ve 2022’deki Rusya işgalinden bu yana devam eden şok dalgaları, ülkelere ABD’nin artık uluslararası düzenin "generali" olmadığını ve her zaman çözüm sunmayacağını öğretti.

ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, Körfez’deki kesintiler nedeniyle yaşanan gübre kıtlığına karşı G20 ülkelerini koordineli aksiyona çağırsa da, uzmanlar bu hamlenin Kuzey Yarımküre’deki ekim sezonu için çok geç kaldığını vurguluyor.

Avrupa ve gelişmekte olan ülkelerden tep

Toplantılarda, özellikle Avrupalı yetkililerin kapalı kapılar ardında ABD’ye "boğazı açmak için daha somut adımlar atılması" yönünde baskı yaptığı bildirildi.

Fransa Maliye Bakanı Roland Lescure, "Bu çatışmanın düğümü Hürmüz Boğazı’dır. Boğazın açılmasına ihtiyacımız var ama ne pahasına olursa olsun değil," diyerek diplomatik hassasiyete işaret etti.

Tayland Başbakan Yardımcısı Ekniti Nitithanprapas, krizin fosil yakıtlara bağımlılığı azaltmak için bir fırsat olduğunu belirterek, Trump’ın enerji ajandasının aksine yenilenebilir enerjiye yöneleceklerini açıkladı.

Lesotho Maliye Bakanı Retselisitsoe Adelaide Matlanyane, küçük ve savunmasız ekonomilerin bu ardı arkası kesilmeyen şoklar altında nefes alacak vakit bulamadığını ve borç yönetiminin imkansız hale geldiğini ifade etti.

IMF ve Dünya Bankası, enerji şokundan en ağır darbeyi alan gelişmekte olan ülkelere destek olmak amacıyla toplam 150 milyar dolarlık yeni finansman taahhüdünde bulundu.

Kurumlar ayrıca, ülkeleri petrol stoklamamaları ve geniş kapsamlı yakıt sübvansiyonlarından kaçınmaları konusunda uyardı.

İran Devrim Muhafızları Ordusu, ABD'nin uyguladığı deniz ablukası kaldırılıncaya kadar Basra Körfezi ile Umman Denizi'nde demirleyen gemilerin yerlerinden hareket etmemesi gerektiğini belirterek, gemilerin Hürmüz Boğazı'na yaklaşmasının "düşmanla işbirliği" olarak kabul edileceği uyarısında bulundu.

İran'ın Devrim Muhafızları Ordusu koordinasyonunda dün bazı gemilerin geçişine izin verdiği aktarılan açıklamada, ABD'nin İran gemileri ve limanlarına deniz ablukası uyguladığı, bu nedenle "ateşkesi ihlal ettiği" savunuldu.

Açıklamada, ABD'nin ablukayı kaldırmadığı, bu nedenle İran'ın Hürmüz Boğazı'nı kapalı tutacağı belirtilerek, "Bu nedenle, hiçbir geminin Basra Körfezi ve Umman Denizi'ndeki demirlediği yerinden hareket etmemesi gerektiği, Hürmüz Boğazı'na yaklaşmasının düşmanla işbirliği olarak kabul edileceği ve ihlal eden geminin hedef alınacağı konusunda uyarıyoruz." ifadelerine yer verildi.

Devrim Muhafızları ayrıca, Basra Körfezi ve Umman Denizi’nde bekleyen tüm sivil ve ticari gemilere resmi açıklamaları takip etmeleri çağrısında bulundu. Gemi kaptanlarından deniz telsizinde Kanal 16 üzerinden iletişim kurmaları istendi.

Trump’ın açıklamaları sonrası gerilim yükseldi

Kararın, ABD Başkanı Donald Trump’ın Pakistan ile yürütülen nükleer görüşmelerin sonuçsuz kaldığını söyleyerek ABD Donanması’na Hürmüz Boğazı çevresinde abluka talimatı verdiğini açıklamasının ardından gelmesi dikkat çekti.

İran cephesi ise Trump’ın açıklamalarını reddederek “hiçbir değeri yoktur” değerlendirmesinde bulundu.

Ateşkes tehlikede

Tahran ile Washington arasında iki hafta sürmesi planlanan geçici ateşkesin son gelişmeler nedeniyle ciddi risk altına girdiği değerlendiriliyor. Hürmüz Boğazı çevresinde artan karşılıklı tehditlerin, bölgede yeni bir deniz çatışması ihtimalini yükselttiği ifade ediliyor.

Axios: Trump, İran'la ilgili gelişmeleri görüşmek üzere üst düzey yetkililerle buluştu

ABD Başkanı Donald Trump'ın, Hürmüz Boğazı'nın yeniden kapatılması ve İran ile devam eden müzakereleri değerlendirmek üzere Beyaz Saray'da toplantı düzenlediği belirtildi. Axios haber sitesine bilgi veren ABD'li iki yetkili, Trump'ın sabah kurmaylarıyla bir araya gelerek İran ile ilgili gelişmeleri görüştüğünü belirtti. İki yetkili, Durum Odası’ndaki görüşmede Trump’ın, Başkan Yardımcısı JD Vance, Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Savunma Bakanı Pete Hegseth ve Hazine Bakanı Scott Bessent ile birlikte İran’ın Hürmüz Boğazı’nı yeniden kapatması ve devam eden müzakereleri değerlendirdiğini ifade etti.

Yetkililer, toplantıda Trump'ın Özel Kalemi Susie Wiles, Trump'ın Orta Doğu Özel Temsilcisi Steve Witkoff, ABD Merkezi Haberalma Teşkilatı (CIA) Direktörü John Ratcliffe ve Genelkurmay Başkanı Dan Caine'in de hazır bulunduğunu kaydetti. Öte yandan, Beyaz Saray'dan toplantı hakkında açıklama yapılmadı. İran Silahlı Kuvvetleri'nin savaşı yürüten birimi Hatemül Enbiya Merkez Karargahı'ndan gün içinde yayımlanan bildiride, ABD'nin deniz ablukasına devam etmesi nedeniyle Hürmüz Boğazı'nın kontrolünün önceki haline geri döndüğü açıklanmıştı. Bildiride, İran'ın müzakerelerde varılan uzlaşma doğrultusunda iyi niyet olarak sınırlı sayıda sivil geminin kontrollü geçişine onay verdiğini ancak ABD'nin "geçmiş dönemlerde olduğu gibi" taahhütlerine bağlı kalmayarak deniz ablukasını sürdürdüğü belirtilmişti.

ABD ile İran arasında 8 Nisan'da iki haftalığına varılan ateşkes 3 gün sonra sona eriyor. Taraflar arasında müzakereler devam ederken yeni bir görüşme için henüz bir tarih açıklanmadı.